I CSK 203/09

Sygn. akt I CSK 203/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa E. C. i W. C.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej C. w P.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt IV Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 4 marca 2008

r. oznaczony sygn. akt I C (…), znosi postępowanie w sprawie oraz przekazuje

sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 4 marca 2008 r. Sąd Rejonowy w P. oddalił powództwo

przeciwko pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej o stwierdzenie nieważności uchwały jej

Zarządu nr 4/07 z dnia 15 czerwca 2007 r. i o zobowiązanie do złożenia oświadczenia

woli. Sąd ten uznał kwestionowaną uchwałę za spełniającą wymogi określone ustawą z

dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, a w konsekwencji przyjął brak

podstaw do uznania tej uchwały za nieważną. W rezultacie ocenił, że brak jest również

podstaw do zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli określonej treści

przyjmując, że roszczenie to „... mogłoby się zrealizować”... w razie uznania uchwały

Zarządu za nieważną.

Sąd drugiej instancji – Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację powodów, w której

skarżący zarzucili nieważność uchwały Zarządu sprzecznej z prawem i skutkującej

nieprawidłowe wyodrębnienie ich lokalu, a nadto wnieśli o ustanowienie przez Sąd

odrębnej własności przedmiotowego lokalu na podstawie art. 49 ust. 1 u.s.m.

W ocenie Sądu odwoławczego apelujący żądali uznania uchwały nr 4/07 za

nieważną wskazując na sprzeczność jej postanowień z dobrymi obyczajami oraz na

skutek w postaci naruszenia ich praw jako członków spółdzielni. Okoliczności te nie

uzasadniają uznania uchwały za nieważną, a mogą ewentualnie doprowadzić do jej

uchylenia, czego jednak apelujący nie żądają, stwierdził Sąd drugiej instancji. Ponadto

ocenił, że apelujący nie udowodnili istnienia przesłanek z art. 42 § 3 pr. spółdzielczego,

a nadto nie dopatrzył się, by zaskarżona uchwała naruszała przepisy ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych. Sąd odwoławczy uznał, że uchwałę podjął uprawniony

organ w przewidzianej przez art. 42 ust. 2 u.s.m. formie pisemnej, a sama uchwała

zawiera wszystkie niezbędne elementy opisane w art. 42 u.s.m. Zarzuty skarżących

naruszenia przepisów art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.m. i art. 21 ust. 1 u.s.m. ocenił Sąd

Okręgowy za pozostające bez wpływu na treść zaskarżonej uchwały, podobnie jak

zarzut skarżących sprzeczności uchwały z art. 43 ust. 5 u.s.m., który to przepis został

uznany za niestanowiący podstawy wydania zaskarżonej uchwały.

Wyrok Sądu Okręgowego powodowie zaskarżyli w całości, opierając skargę

kasacyjną na obu podstawach. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący

zarzucili naruszenie art. 43 ust. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (tj. Dz. U. 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) oraz art. 42 § 2-4 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (tj. Dz. U. 2003 r. Nr 188, poz. 1484) przez

3

błędne przyjęcie, że powodowie dochodzą wyłącznie stwierdzenia nieważności uchwały

jako sprzecznej z przepisami prawa, a ich roszczenie nie obejmuje żądania uchylenia

uchwały;

Zarzuty mieszczące się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują

naruszenie:

- art. 378 § 1 k.p.c. przez nieuwzględnienie z urzędu nieważności postępowania w

sytuacji orzekania przez sąd rejonowy w sprawie, w której właściwy jest sąd

okręgowy bez względu na wartość przedmiotu sporu (art. 379 pkt 6 k.p.c. w zw. z

art. 17 § 1 pkt 42

k.p.c.);

- art. 386 § 1 k.p.c. przez oddalenie apelacji powodów pomimo istnienia w wyroku

Sądu I instancji sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w

sprawie materiału dowodowego;

- art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie istoty sprawy wskutek nieodniesienia się

do tych zarzutów apelacji powodów, w których wskazywali na żądanie uchylenia

uchwały i przesłanki uzasadniające to żądanie.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Pozwana Spółdzielnia w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła alternatywnie

także o oddalenie tej skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego,

twierdząc, że powodowie dochodzili wyłącznie stwierdzenia nieważności uchwały nr

4/07 z dnia 15 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, ponieważ zasadnie zarzucili

skarżący, że Sąd drugiej instancji – z naruszeniem art. 378 § 1 k.p.c. – nie wziął z

urzędu pod rozwagę nieważności postępowania.

Powodowie domagali się w pozwie z dnia 20 września 2007 r. stwierdzenia

nieważności uchwały nr 4/07 Zarządu pozwanej Spółdzielni z dnia 15 sierpnia 2007 r.,

wnosząc alternatywnie w końcowej części pozwu o wydanie postanowienia o uchyleniu

zaskarżonej uchwały. Stosownie do obowiązującego od dnia 20 marca 2007 r. przepisu

art. 17 pkt 42

k.p.c. do właściwości sądów okręgowych należą sprawy o uchylenie,

stwierdzenie nieważności albo o ustalenia nieistnienia uchwał organów osób prawnych

lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa

4

przyznaje zdolność prawną. Sądem rzeczowo właściwym do rozpoznania tej sprawy w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym był więc sąd okręgowy, skoro powodowie domagali

się stwierdzenia nieważności lub uchylenia uchwały Zarządu, a więc uchwały organu

osoby prawnej, którą jest pozwana Spółdzielnia.

Tymczasem sprawę rozpoznał w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Sąd

Rejonowy w P., a w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy w P., zamiast Sądu

Apelacyjnego. Ponieważ sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy był

właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu, przeto zaszła nieważność

postępowania z mocy art. 379 pkt 6 k.p.c., której – z naruszeniem art. 378 § 1 k.p.c. –

nie wziął z urzędu pod rozwagę Sąd drugiej instancji.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy, który z mocy art. 39813

§ 1 k.p.c. w granicach

zaskarżenia także bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, orzekł jak w

sentencji, działając na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821

k.p.c.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.