I CSK 228/09

Sygn. akt I CSK 228/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa G. K.

przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej

o zobowiązanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt VI ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy w W. – zgodnie z żądaniem

pozwu – zobowiązał Wojskową Agencję Mieszkaniową, reprezentowaną przez

Dyrektora Oddziału Regionalnego w W., do wypłacenia powodowi 88 370 zł z tytułu

ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z kwatery, na podstawie art. 24 ust. 4

2

ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 30 czerwca 2003 r. do dnia zapłaty i

orzekł kosztach procesu.

Sąd ustalił, że powód był żołnierzem zawodowym od 28 czerwca 1997 r. do 30

czerwca 2003 r. Został zwolniony ze służby na podstawie wypowiedzenia stosunku

służbowego z dnia 1 kwietnia 2003 r. z powodu zmniejszenia stanu etatów przez

Wojskową Akademię Techniczną i z braku możliwości zatrudnienia go na innym

stanowisku. Zwolnienie powoda nastąpiło po upływie skróconego terminu

wypowiedzenia, ale dla celów emerytalnych przyjęto, że dniem zwolnienia ze służby był

ostatni dzień okresu, za który wypłacono mu jednorazowe odszkodowanie, tj. 31

stycznia 2004 r.

Po otrzymaniu wypowiedzenia stosunku służbowego powód złożył dnia 25

czerwca 2003 r. wniosek do Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział

Regionalny w W. o wypłacenie, na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca

1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: „u.z.s.z”).,

ekwiwalentu pieniężnego w zamian za prawo do kwatery. Odpowiedź otrzymał dopiero

dnia 27 lutego 2004 r. – na skutek wniesienia zażalenia – w której poinformowano go, że

nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów (przyznając jednocześnie, iż wezwanie

do ich uzupełnienia zostało doręczone na niewłaściwy adres) oraz że powinien wniosek

o wypłatę ekwiwalentu złożyć w Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Regionalny

w C., ze względu na miejsce zamieszkania przed nawiązaniem stosunku służbowego w

W. Korespondencja powoda z Wojskową Agencją Mieszkaniową Oddział Regionalny w

W. nie doprowadziła do zawarcia umowy o wypłatę ekwiwalentu za rezygnację z

kwatery, ponieważ Agencja uważała, że nie ma podstaw do jego wypłacenia. Dnia 6

listopada 2006 r. powód wniósł więc pozew o zobowiązanie Agencji do złożenia

stosownego oświadczenia.

Odwołując się do ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego,

przyjmującego, że podstawą wypłaty ekwiwalentu za rezygnację z kwatery stanowi

umowa zawarta pomiędzy dyrektorem oddziału regionalnego Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej a osobą uprawnioną, Sąd Okręgowy uznał powództwo za uzasadnione.

Przyjął, że podstawę prawną ekwiwalentu stanowią przepisy art. 23 ust. 1, 24 ust. 4 i 47

ust. 7 u.z.s.z. w wersji obowiązującej w chwili zwolnienia powoda ze służby. Zdaniem

Sądu stosunek służbowy – na skutek otrzymania przez powoda wypowiedzenia z dnia 1

3

kwietnia 2003 r. – ustał z dniem 31 stycznia 2004 r., ponieważ do tej chwili liczy się

okres zatrudnienia powoda dla ustalania uprawnień emerytalnych. W konsekwencji Sąd

Okręgowy uznał, że roszczenie powoda – wbrew zarzutowi pozwanej – nie uległo

trzyletniemu terminowi przedawnienia.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej.

Sąd odwoławczy nie podzielił zarzutu apelującej, że wyrok narusza art. 23 ust. 1 i

2 w związku z art. 24 ust. 1 i 4 u.z.s.z. Uznał, że zmiana treści art. 24 ust. 1 u.z.s.z.

(brak odwołania do art. 23 ust. 2 u.z.s.z.), dokonana wskutek nowelizacji obowiązującej

od 15 stycznia 2003 r., nie ma charakteru merytorycznego, ponieważ polegała tylko na

wykreśleniu zbędnej jego części (do art. 23 ust. 2 u.z.s.z. wyraźnie nawiązuje art. 23 ust.

1 u.z.s.z.).

Sąd Apelacyjny za nieuzasadniony uznał także zarzut wydania wyroku

z naruszeniem przepisów o przedawnieniu roszczenia. Podkreślając cywilnoprawny

charakter roszczenia o zobowiązanie do złożenia odpowiedniego oświadczenia woli (art.

64 k.c.), przyjął, że podlega ono dziesięcioletniemu terminowi przedawnienia (art. 118

k.c.). Do przedawnienia tego roszczenia nie znajdują natomiast zastosowania przepisy

art. 84 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

(tekst jedn.: Dz. U. 1997 r. Nr 10, poz. 55, dalej: „u.s.w.ż.z.”) w związku z art. 9 i 46

ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (tekst jedn.: Dz. U. 2002, Nr 76,

693, dalej: „u.u.ż.”), ponieważ regulują one przedawnienie roszczeń wynikających z

administracyjnego stosunku zatrudnienia.

Ponadto Sąd odwoławczy uznał – inaczej niż Sąd Okręgowy – że stosunek

służbowy ustał z dniem 30 czerwca 2003 r., albowiem przyjęty przez Sąd I instancji

dzień jego ustania (31 stycznia 2004 r.) ma znaczenie jednie dla ustalania uprawnień

emerytalnych.

W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pełnomocnik pozwanej

zarzucił naruszenie art. 23 ust. 5, art. 23 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 4 u.z.s.z. w

wersji obowiązującej do 1 lipca 2004 r., art. 118 k.c. i art. 84 u.s.w.ż.z. w związku z art. 9

i 46 u.u.ż., art. 123 § 1 pkt 1 i 481 § 1 k.c. Powołując się na tę podstawę, wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo

o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę orzeczenia Sądu pierwszej instancji przez

oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 23 ust. 5 u.z.s.z., w wersji obowiązującej do 1 lipca 2004 r.,

zachowanie lub nabycie uprawnień do kwatery stwierdza dyrektor oddziału terenowego

Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w drodze decyzji administracyjnej. Podstawę decyzji

stwierdzającej wymienione uprawnienia do kwatery stanowią określone w tym przepisie

zaświadczenia. W wypadku żołnierza zawodowego zwolnionego z czynnej służby

wojskowej wspomniane zaświadczenie wystawia dowódca jednostki wojskowej, w której

żołnierz pełnił służbę do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

Przytoczony przepis, wprost stanowiący, że stwierdzenie zachowania lub nabycia

uprawnienia do kwatery następuje w drodze decyzji administracyjnej, jest jednym z tych

przepisów ustawy – w rozumieniu art. 13 ust. 4 u.z.s.z. – który rozstrzygnięcie

określonej w nim sprawy przekazuje na drogę postępowania administracyjnego. W myśl

bowiem art. 13 ust. 4 u.z.s.z. dyrektorzy oddziałów rejonowych i terenowych Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej wydają decyzje w sprawach określonych w przepisach ustawy,

na zasadach i w trybie wynikającym z przepisów o postępowaniu administracyjnym. To

oznacza, że w przedmiocie zachowania lub nabycia uprawnień do kwatery nie może

orzekać sąd powszechny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2001 r., IV CKN 1621/00, OSNC 2005, nr 11, poz. 186). Zakwestionowanie zatem

mającego znaczenie w procesie sądowym zachowania lub nabycia uprawnienia do

kwatery, wymaga wyjaśnienia, czy wymienione uprawnienia zostały stwierdzone

zgodnie art. 23 ust. 5 u.z.s.z.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, mimo że pozwany zarówno

w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu apelacyjnym

podnosił zarzuty oparte na art. 23 ust. 5 u.z.s.z., kwestia wymaganego prawem

stwierdzenia nabycia przez powoda uprawnienia do kwatery nie została wyjaśniona. Ma

ona natomiast istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem uwzględnienie

powództwa o zobowiązanie Wojskowej Agencji Mieszkaniowej do złożenia oświadczenia

woli stwierdzającego obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego w zamian za

rezygnację z kwatery wymaga stwierdzenia, iż uprawniony w ogóle nabył prawo do

kwatery. W tej sytuacji należało uznać za uzasadniony zarzut skarżącego

(zamieszczony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej), że zaskarżony wyrok został wydany z

naruszeniem art. 23 ust. 5 u.z.s.z., które polegało na zobowiązaniu pozwanej – mimo że

z podstawy faktycznej rozstrzygnięcia nie wynika uzyskanie przez powoda wymaganego

prawem stwierdzenia nabycia uprawnienia do kwatery – do złożenia oświadczenia

stwierdzającego obowiązek wypłaty ekwiwalentu w zamian za rezygnację z kwatery.

5

Uzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c., polegający na

zasądzeniu odsetek za okres sprzed powstania wierzytelności z tytułu ekwiwalentu za

rezygnację z kwatery. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego

źródłem zobowiązania Wojskowej Agencji Mieszkaniowej do wypłaty ekwiwalentu

pieniężnego za rezygnację z kwatery jest umowa zwarta między dyrektorem oddziału

regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej a uprawnioną osobą. W wypadku

niezawarcia wspomnianej umowy osobie uprawnionej nie przysługuje roszczenie o

wypłatę ekwiwalentu pieniężnego. W razie odmowy jej zawarcia osoba uprawniona

może natomiast wytoczyć oparte na art. 64 k.c. powództwo o zobowiązanie do złożenia

odpowiedniego oświadczenia woli (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia

2004 r., III CZP 73/04, OSNC 2005, nr 11, poz. 186). Wyrok uwzględniający takie

powództwo ma znaczenie konstytutywne. Do zawarcia umowy – jeżeli orzeczenie jest

zgodne z treścią pozwu – dochodzi więc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Dlatego

rację ma skarżący, że stan opóźnienia w spełnieniu świadczenia, którego źródłem jest

tak zawarta umowa, powstaje dopiero od chwili uprawomocnienia się wyroku.

Trafnie natomiast Sąd odwoławczy uznał, że przysługujące powodowi na

podstawie art. 64 k.c. roszczenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

stwierdzającego obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za rezygnacje z kwatery

podlega – jako roszczenie cywilnoprawne – dziesięcioletniemu terminowi przedawnienia

(art. 118 k.c.). W konsekwencji nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 84 u.s.ż.z. w

związku z art. 9 i art. 46 u.u.ż., albowiem nie dotyczą one przedawnienia roszczenia

opartego na art. 64 k.c. Do przerwania przewidzianego w art. 9 ust. 1 u.u.ż. trzyletniego

terminu przedawnienia roszczeń, które Sąd rozważał – co wyraźnie podkreślił – jedynie

hipotetycznie, ma zastosowanie art. 9 ust. 3 u.u.ż., a nie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Zarzut

naruszenia przytoczonego przepisu Kodeksu cywilnego należało zatem uznać za

oczywiście nieuzasadniony.

Należy także podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego co do zarzutu naruszenia

art. 23 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 4 u.z.s.z. Ponawiając ten zarzut w skardze

kasacyjnej, skarżąca nie przedstawiła przeciwko zakwestionowanej wykładni

przekonujących argumentów. Zarzut skarżącej, że Sąd z naruszeniem przytoczonych

przepisów uznał, iż o ekwiwalent pieniężny w zamian za rezygnację z kwatery może

ubiegać się także żołnierz, który nie nabył uprawnień do emerytury wojskowej lub

wojskowej renty inwalidzkiej, należało więc uznać za nieuzasadniony.

6

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku (art.

39815

§ 1 oraz art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c.).