III ZS 4/09

Wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r.

III ZS 4/09

Regionalna izba notarialna nie ma kompetencji do podejmowania uchwał

w przedmiocie zasad etyki zawodowej notariuszy.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Zbigniew

Korzeniowski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r.

sprawy ze skargi Ministra Sprawiedliwości na uchwałę Rady Izby Notarialnej w W.

[...] z dnia 3 czerwca 2009 r., w sprawie prowadzenia stron internetowych,

u c h y l i ł zaskarżoną uchwałę.

U z a s a d n i e n i e

Rada izby notarialnej w W. w dniu 3 czerwca 2009 r. podjęła - na podstawie

art. 35 pkt 6 i 7 i art. 36 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158), dalej jako „prawo o notariacie” -

uchwałę [...] w sprawie prowadzenia stron internetowych o następującej treści: „§ 1

Rada Izby Notarialnej w W. stosownie do postanowień § 6 Zarządzenia [...] Prezesa

Krajowej Rady Notarialnej z dnia 15 lutego 2008 roku w sprawie ogłoszenia tekstu

jednolitego Regulaminu wewnętrznego urzędowania kancelarii notarialnej, w związku

z prowadzeniem przez Radę Izby Notarialnej strony internetowej Izby Notarialnej w

W. zawierającej dane wszystkich notariuszy będących członkami Izby oraz inne

dane, o których mowa w uchwale [...] Krajowej Rady Notarialnej z dnia 15 lutego

2008 roku w sprawie określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron i in-

ternetowych dla kancelarii notarialnych, stwierdza że zakładanie indywidualnych

stron internetowych lub zamieszczanie przez Notariuszy danych na innych stronach

internetowych w jakiejkolwiek formie jako element niedozwolonej reklamy, stanowi

naruszenie etyki zawodowej. § 2 Notariusze prowadzący stronę internetową bądź

zamieszczający jakiekolwiek dane swoje lub swojej kancelarii na stronie innej niż

2

stronie Izby zobowiązani są bezzwłocznie do ich usunięcia lub zamknięcia takich

stron. § 3 Nie zastosowanie się do powyższego zalecenia stanowić będzie podstawę

wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.”

Rada izby notarialnej w W. uchwałą z dnia 13 stycznia 2010 r. sprostowała

powyższą uchwałę w ten sposób, że w miejsce art. 35 pkt 6 i 7 wpisała art. 35 pkt 2 i

7 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższą uchwałę, zarzucając jej to, że

jest: 1) sprzeczna z art. 17 Konstytucji RP oraz z art. 35 i art. 58 Prawa o notariacie,

przez to, że rada izby notarialnej w W. podejmując zaskarżoną uchwałę, w tym wy-

powiadając się w sprawie etyki zawodowej notariuszy i określając delikt dyscyplinar-

ny notariuszy przekroczyła swoje kompetencje ustawowe, 2) podjęta sprzecznie z

prawem przez to, że rada izby notarialnej w W. nie ma kompetencji do podjęcia

uchwały sprzecznej z uchwałą Krajowej Rady Notarialnej z dnia 15 lutego 2005 r.

[...]. w sprawie określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron interneto-

wych dla kancelarii notarialnych, gdyż nie jest to dozwolone przez Prawo o notaria-

cie, 3) niezgodna z art. 32 Konstytucji RP, przez to, że dzieli środowisko notariuszy

na uprawnionych i nieuprawnionych do prowadzenia dla swojej kancelarii strony

internetowej w zależności od siedziby kancelarii notarialnej. Wskazując na powyższe

podstawy, Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej

uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga Ministra Sprawiedliwości ma uzasadnione podstawy. Jest niesporne,

że rada izby notarialnej w W. w § 1 zaskarżonej uchwały przyjęła, że zakładanie in-

dywidualnych stron internetowych lub zamieszczanie przez notariuszy danych na

innych, niż strona internetowa izby notarialnej w W., stronach internetowych w jakiej-

kolwiek formie jako element niedozwolonej reklamy, stanowi naruszenie etyki zawo-

dowej. Nie budzi także wątpliwości, że treść paragrafu pierwszego uchwały w powyż-

szym zakresie stanowi wypowiedź rady izby notarialnej w W. w sprawie etyki zawo-

dowej notariuszy. Zgodnie zaś z art. 40 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie wypowiadanie

się w sprawie zasad etyki zawodowej notariuszy należy do zakresu działania Krajo-

wej Rady Notarialnej, która działając na podstawie tego przepisu uchwałą nr 19 z

późniejszymi zmianami z dnia 12 grudnia 1997 r. przyjęła Kodeks etyki zawodowej

3

notariusza. Przepisy tego Kodeksu zobowiązujące notariusza do przestrzegania ob-

jętych nim zasad etyki zawodowej nie zakazują notariuszom zakładania indywidual-

nych stron internetowych, ani też nie upoważniają rady izby notarialnej do wprowa-

dzenia takiego zakazu czy konkretyzowania lub uzupełniania Kodeksu etyki zawo-

dowej notariusza w jakimkolwiek innym zakresie. Niewątpliwie zatem przepis para-

grafu pierwszego zaskarżonej uchwały - w zakresie, w jakim kwalifikuje zachowanie

notariusza polegające na „zakładaniu indywidualnych stron internetowych lub za-

mieszczanie przez notariuszy danych na innych, niż strona internetowa izby notarial-

nej w W., stronach internetowych w jakiejkolwiek formie” jako element niedozwolonej

reklamy i jako takie „stanowi naruszenie etyki zawodowej” - jest oczywiście

sprzeczny z prawem, ponieważ nie tylko narusza ustawowe kompetencje Krajowej

Rady Notarialnej określone w art. 40 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie, ale także narusza

wiążące notariusza przepisy Kodeksu etyki zawodowej notariuszy, który rozpatrywa-

ny jako taki w izolacji od przepisów Prawa o notariacie, należy do odrębnego porząd-

ku normatywnego (deontologicznego), lecz uzyskuje walor prawny w obszarze prawa

powszechnie obowiązującego ze względu na przepis 40 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie,

stanowiący podstawę prawną jego wydania.

Wbrew stanowisku rady izby notarialnej w W., zaprezentowanemu na rozpra-

wie przed Sądem Najwyższym, naruszenie zasad etyki zawodowej, a zatem także

ewentualne naruszenie przez notariuszy wprowadzonego zaskarżoną uchwałą zaka-

zu zakładania i prowadzenia indywidualnych stron internetowych lub zamieszczanie

przez notariuszy danych na innych, niż strona internetowa izby notarialnej w W.,

stronach internetowych w jakiejkolwiek formie, w sposób oczywisty stanowiłoby,

gdyby uchwałę podjęto zgodnie z prawem - co w niniejszej sprawie nie ma jednak

miejsca - uchybienie powadze i godności zawodu, za które notariusz odpowiada dys-

cyplinarnie na podstawie art. 50 Prawa o notariacie (§ 4 ust. 1 Kodeksu etyki zawo-

dowej notariusza). Pogląd rady izby notarialnej, jakoby naruszenie zasad etyki zawo-

dowej przez notariusza nie stanowiło uchybienia powadze lub godności zawodu, a

tym samym podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy jest tyleż osobliwy

co odosobniony.

Nie budzi zatem żadnej wątpliwości, że rada izby notarialnej w W. nie była

prawnie umocowana do zakazania notariuszom zakładania indywidualnych stron in-

ternetowych lub zamieszczania przez notariuszy danych na innych, niż strona inter-

netowa Izby Notarialnej w W., stronach internetowych w jakiejkolwiek formie ani też,

4

co oczywiste, do kwalifikowania naruszenia przez notariusza tego bezprawnie wpro-

wadzonego zakazu, jako naruszenia zasad etyki zawodowej.

Ponadto, § 6 ust. 2 uchwały [...] Krajowej Rady Notarialnej z dnia 29 listopada

1991 r. - Regulaminu wewnętrznego urzędowania kancelarii notarialnej (jednolity

tekst ustalony zarządzeniem [...] prezesa Krajowej Rady Notarialnej z dnia 20 lutego

2008 r.), wydanej na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 ustawy, upoważnił Krajową Radę

Notarialną do określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron interneto-

wych dla kancelarii notarialnych. Na podstawie tego niebudzącego żadnych zastrze-

żeń upoważnienia Krajowa Rada Notarialna w uchwale [...] z dnia 15 lutego 2008 r. w

sprawie określenia zakresu i formy zakładania i prowadzenia stron internetowych dla

kancelarii notarialnych postanowiła w § 1, że „notariusz może założyć i prowadzić dla

swojej kancelarii notarialnej jedną stronę internetową. Dotyczy to także kancelarii

prowadzonej przez kilku notariuszy na zasadach spółki”, a w § 2 zakres i formę pro-

wadzenia indywidualnych stron internetowych. Nie ma zatem żadnych wątpliwości,

że zaskarżona uchwała w § 2 zobowiązująca notariuszy prowadzących stronę inter-

netową bądź zamieszczających jakiekolwiek dane swoje lub swojej kancelarii na

stronie innej niż strona Izby do bezzwłocznego ich usunięcia lub zamknięcia takich

stron, jest oczywiście i na pierwszy rzut oka sprzeczna w tym zakresie z uchwałą

Krajowej Rady Notarialnej z 3 czerwca 2009 r. Odmienne poglądy rady izby notarial-

nej w W., jakoby między wskazanymi przepisami obu uchwał nie było sprzeczności,

nie wytrzymują krytyki. Nie ma bowiem wątpliwości, że notariusz nie może zachować

się jednocześnie zgodnie z normą uprawniającą go do prowadzenia indywidualnej

strony internetowej i z normą zakazującą mu prowadzenia indywidualnej strony inter-

netowej, co jest egzemplifikacją tzw. sprzeczności konkretnej norm, powszechnie

przyjętej w teorii prawa. Skutkiem tej sprzeczności jest to, że notariusze korzystający

z przyznanego im uchwałą Krajowej Rady Notarialnej prawa do prowadzenia indywi-

dualnej strony internetowej jednocześnie naruszają nałożony na nich uchwałą rady

izby notarialnej w W. obowiązek zamknięcia takich stron internetowych, co w konse-

kwencji prowadzi do naruszenia przez tych notariuszy obowiązku zawartego w § 43

Kodeksu etyki zawodowej notariusza, który stanowi, że obowiązkiem notariusza jest

przestrzeganie postanowień zawartych w uchwałach organów samorządu. Wpraw-

dzie w § 3 zaskarżonej uchwały jest mowa o zaleceniu, to jednak z treści przepisu §

2 wynika wyraźnie, że jest to kategoryczny nakaz adresowany do notariuszy, który

może być zasadnie kwalifikowany w kategoriach ich obowiązku prawnego. Tymcza-

5

sem z żadnego powołanego jako podstawa prawna zaskarżonej uchwały przepisu

Prawa o notariacie, nie wynika uprawnienie rady izby notarialnej, do nakładania na

notariuszy obowiązków takich jak w zaskarżonej uchwale i kwalifikowania naruszenia

tych obowiązków jako naruszenia etyki zawodowej notariusza.

Ponadto, istotną treścią zaskarżonej uchwały jest nie tylko zawarty w tej

uchwale nakaz zamknięcia indywidualnych stron internetowych prowadzonych przez

notariuszy lub usunięcia danych, ale także uznanie dalszego prowadzenia takich

stron za naruszenie zasad etyki zawodowej, a w konsekwencji za przewinienie dys-

cyplinarne. Wprawdzie w § 3 zaskarżonej uchwały jest mowa o tym, że niezastoso-

wanie się do tego zalecenia, czyli nakazu/obowiązku określonego w § 2 uchwały,

stanowi podstawę do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, to niewątpliwie z

kontekstu systemowego uchwały wynika jednoznacznie, że rada izby notarialnej w

W. określiła typ przewinienia dyscyplinarnego, którym jest zachowanie notariusza

polegające na prowadzeniu strony internetowej lub zamieszczaniu jakichkolwiek da-

nych swoich lub swojej kancelarii na stronie innej niż strona izby notarialnej w W.

Tymczasem zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2004 r., III SZ

2/03 (OSNP 2004 nr 22 poz. 395) rada izby notarialnej nie ma ustawowych kompe-

tencji do określania rodzajów deliktów dyscyplinarnych notariuszy.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================