I PK 163/09

Sygn. akt I PK 163/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Ś. Wytwórni Wódek Gatunkowych "P." Spółce Akcyjnej w B.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 16 kwietnia 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900

(dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód J. K. w pozwie przeciwko Ś. Wytwórni Wódek Gatunkowych „P.” S.A.

w B. (dalej jako „P.”) wniósł odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracE, które

otrzymał dnia 5 marca 2007 r. i domagał się uznania tego oświadczenia woli za

bezskuteczne, a w konsekwencji upływu czasu, domagał się przywrócenia do

pracy. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2007 r. , Sąd Rejonowy w B. oddalił

powództwo, uznając że przyczyna wypowiedzenia (zmiany organizacyjne -

wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na członka zarządu) uzasadniały

wypowiedzenie umowy.

Sąd Rejonowy w B. ustalił, ze powód był zatrudniony w P. od dnia 27

sierpnia 1984 r.; od 1988 r. na stanowisku zastępcy dyrektora do spraw sprzedaży.

Sąd Rejonowy ustalił też, że prezes zarządu P. poinformował powoda o

rekonstrukcji zarządu Spółki. Informacja ta została powodowi przekazana 22 lutego

2007 r. Jednocześnie prezes zarządu Spółki zaproponował powodowi rozwiązanie

stosunku pracy na mocy porozumienia stron, do którego jednak nie doszło. Powód

poprosił o kilka dni do namysłu i wystąpił o urlop.

Dnia 24 lutego 2007 r. Rada Nadzorcza P. wszczęła postępowanie

kwalifikacyjne na członków zarządu, w tym na członka zarządu - dyrektora

handlowego. Postępowanie miało zakończyć się do dnia 30 kwietnia 2007 r. Sąd

Rejonowy ustalił, że członek zarządu - dyrektor handlowy miał wykonywać m.in.

zadania określone w zakresie obowiązków powoda.

Dnia 5 marca 2007 r. wręczono powodowi oświadczenie woli Spółki o

wypowiedzeniu umowy o pracę, podając jako przyczynę zmiany organizacyjne u

pracodawcy (wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stanowisko członka

zarządu – dyrektora handlowego). Do dnia wręczenia powodowi wypowiedzenia nie

zostały wprowadzone zmiany w schemacie organizacyjnym P..

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że powód startował w konkursie na członka

zarządu spółki.

3

Uznając, że wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieokreślony było

uzasadnione Sąd Rejonowy wskazał, że zmiany organizacyjne zaczęto wdrażać w

Spółce przed dokonanym wypowiedzeniem. Podjęta została uchwała Rady

Nadzorczej o wszczęciu konkursu. Zmiany te dotyczyły stanowiska powoda.

Zmiany były zgodne ze statutem P. Okres wypowiedzenia umowy o pracę powoda

miał się zakończyć przed sfinalizowaniem konkursu na stanowisko członka

zarządu. Zdaniem Sądu Rejonowego dla oceny, że wypowiedzenie było

uzasadnione zmianami organizacyjnymi nie była konieczna zmiana schematu

organizacyjnego Spółki. Przyczyna była konkretna i wskazała wyraźnie, o jaki

reorganizacje chodzi stronie pozwanej.

Sąd Rejonowy uznał także, że stosunek pracy powoda nie podlegał

szczególnej ochronie na podstawie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm. zwana dalej

ustawa o związkach zawodowych). Sąd Rejonowy wskazał, że powód został objęty

szczególna ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy tylko w celu ochrony

przed zwolnieniem z pracy. Ochrona ta została mu udzielona po 20 dniowym

okresie członkostwa w korporacji, w sytuacji gdy był w kadrze zarządzającej

pracodawcy, a wcześniej w ogóle nie należał do związków zawodowych.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożył powód, zaskarżając go w

całości. W odpowiedzi na apelację pozwana Spółka wniosła o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 listopada 2007 r. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego w B. w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda 40.710

zł. tytułem odszkodowania i oddalił powództwo w przedmiocie przywrócenia do

pracy. W motywach orzeczenia Sąd Okręgowy uznał zarzuty dotyczące naruszenia

art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych za bezpodstawne. Za uzasadnione

natomiast uznał zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 30 § 4 k.p. oraz art. 45

k.p. Ocenił bowiem, ze przyczyna zwolnienia powoda z pracy była nierzeczywista, a

realnym powodem wypowiedzenia stosunku pracy powodowi był jego udział w

konkursie na członka zarządu P.. Sąd Okręgowy nie uwzględnił jednak roszczenia

o przywrócenie do pracy powoda, uznając je za niemożliwe ze względu na fakt

zatrudnienia od 1 września 2007 r. członka zarządu – dyrektora handlowego. W

pozwanej spółce nie ma zaś stanowiska dyrektora sprzedaży.

4

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w B. wniosła strona

pozwana domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt I PK 109/08

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w B..

Sąd Najwyższy stwierdził, że uzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej

naruszenia art. 30 § 4 k.p. w zw. z art. 45 k.p. Sąd Najwyższy wskazał, że sąd

drugiej instancji nie uzasadnił dlaczego udział powoda w konkursie miał stanowić

bezpośrednią przyczynę wypowiedzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu postępowania

dowodowego Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r., oddalił apelację

powoda.

Postępowanie dowodowe uzupełnione zostało o ustalenia dotyczące

postępowania karnego wszczętego przeciwko powodowi. Wyrokiem z dnia 2 marca

2009 r. Sąd Rejonowy w B. uznał J. K. za winnego popełnienia zarzucanych mu

czynów. Na dzień wyrokowania przez Sąd Okręgowy wyrok ten był

nieprawomocny.

Sąd Okręgowy oddalając apelację powoda uznał, że nie doszło w wyroku

Sądu Rejonowego z dnia 28 czerwca 2007 r. do naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych. Powód bowiem został objęty szczególną ochroną

trwałości stosunku pracy w celu obrony go przed wypowiedzeniem. Ponadto w

Statucie związku zawodowego nie znajduje się szczególne umocowanie do

reprezentacji zakładowej organizacji związkowej wobec pracodawcy. Sąd

Okręgowy zaś podziela stanowisko, w myśl którego źródłem upoważnienia do

reprezentowania organizacji związkowej w sprawach pracowniczych wobec

pracodawcy jest statut związku, a nie uchwała zarządu. Ad casum statut nie

zawiera postanowień w tym przedmiocie. Analogiczne stanowisko w tym zakresie

prezentował Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 30 listopada 2007 r., przywołując na

poparcie swej tezy wyrok SN z dnia 25 stycznia 2005 r., sygn. akt II PK 164/04

(OSNP 2005 r., nr 17, poz. 268).

5

Sąd Okręgowy ocenił też, że wypowiedzenie powodowi umowy o prace

pozostawało w związku funkcjonalnym i celowościowym ze zmianami

organizacyjnymi P. Efektem tych zmian jest nowy schemat organizacyjny spółki z

dnia 11 września 2007 r. Zdaniem Sądu Okręgowego fakt, że od momentu podjęcia

uchwały przed radę nadzorczą w lutym 2007 r. do chwili opracowania nowego

schematu organizacyjnego spółki upłynęło 7 miesięcy nie może stanowić podstawy

do uznania, że wypowiedzenie umowy o prace jest nieuzasadnione. Stan faktyczny

sprawy w tym zakresie uzasadnia bowiem taki okres przeprowadzania zmian.

Mianowicie pierwotnie zatrudniony w drodze konkursu członek zarządu – dyrektor

handlowy pracował na tym stanowisku tylko 1 miesiąc, by objąć stanowisko

prezesa zarządu. Wakujące stanowisko członka zarządu zostało obsadzone

dopiero we wrześniu i wówczas wprowadzono nowy schemat organizacyjny P..

Ferując swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy ocenił także dokonane

wypowiedzenie z punktu widzenia art. 8 k.p., nie upatrując także i w tym przepisie

podstawy dla orzeczenia zgodnego z żądaniem pozwu. Fakt pracy w jednym

zakładzie przez 20 lat i fakt posiadania rodziny nie jest bowiem, zdaniem sądu

drugiej instancji, wystarczającym powodem dla oceny, że wypowiedzenie stanowiło

nadużycie prawa, szczególnie w sytuacji toczącego się postępowania karnego

wobec powoda, które to postępowanie związane jest zajmowanym stanowiskiem w

spółce.

Od orzeczenia Sądu Okręgowego w B. z dnia 16 kwietnia 2009 r., skargę

kasacyjną wywiódł powód, zarzucając temu wyrokowi naruszenie przepisów prawa

materialnego, a mianowicie,

 art. 32 ust. 1 i art. 9 ustawy o związkach zawodowych (w zakresie w jakim

Sąd Okręgowy nie udzielił powodowi ochrony z uwagi na brak upoważnienie

do reprezentowania związku wobec pracodawcy, które wynikałoby ze

statutu związku), powołując w tej materii orzeczenie SN II PK 164/04);

 art. 8 k.p (w zakresie jego niezastosowania przy uwzględnieniu powództwa i

w zakresie jego zastosowania przy ocenie, że objęcie powoda ochroną

związkową pozostawało w sprzeczności z zasadami współżycia

społecznego);

 art.30 § 4 k.p. w zw. z art. 45 § 1 k.p.

6

W skardze kasacyjnej powód zamieścił także liczne zarzuty naruszenia prawa

procesowego, a mianowicie naruszenia art. 224 § 1 k.p.c., art. 235 k.p.c. w zw. z

art. 391 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c.; art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw ani prawno-procesowych,

ani materialnych.

Rozpoczynając od zarzutów prawa procesowego wypada wskazać, że art. 233

§ 1 k.p.c. w związku z art. 291 § 1 k.p.c. w zasadzie bardzo wyjątkowo może

stanowić podstawę skargi kasacyjnej z uwagi na normę prawna zawartą w art.

3983

§ 3 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zarzut obrazy

przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie może przy tym polegać jedynie na zaprezentowaniu

własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na

podstawie własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału dowodowego; oceny

dokonanej w niniejszej sprawie na podstawie zeznań powoda. Wnoszący skargę

kasacyjną mógłby wykazywać jedynie to, że Sąd drugiej instancji naruszył

ustanowione w art. 233 § 1 k.p.c. zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów, że

naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (zob. np. uzasadnienie wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 2000, z. 718,

poz. 139, s. 71-72; postanowienie SN z dnia 10 stycznia 2002 r. LEX nr 53136). W

świetle sformułowanego przez skarżącego zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1

k.p.c. nie sposób przyjąć, aby wspomniane zasady zostały naruszone. W

szczególności nie sposób byłoby przyjąć, że Sąd drugiej instancji naruszył zasady

logicznego rozumowania lub reguły płynące z oświadczenia życiowego przy ocenie

rzetelności i wartości dowodowej zeznań świadków i powoda, co do przekazania

powodowi informacji, że zajmowane przez niego stanowisko dyrektora do spraw

sprzedaży zostanie zlikwidowane. Przepis art. 233 k.p.c., na którego naruszeniu

opiera się skarga kasacyjna, potwierdza zasadę swobodnej oceny dowodów,

dokonywanej przez pryzmat własnych przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego

zasobu doświadczeń życiowych. Ramy tej oceny wyznaczone są wymaganiami

7

prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia,

według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa

materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków

dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego

materiału dowodowego (por. wyrok SN z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98,

OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 655). W tym kontekście nie sposób potraktować jako

uzasadniony zarzut wykroczenia przez Sąd drugiej instancji przeciwko przytoczonej

zasadzie w odniesieniu do materiału dowodowego niniejszej sprawy, którego

zupełności skarżąca w kasacji nie kwestionowała (art. 233 § 1 k.p.c. nie dotyczy

bowiem tego zagadnienia). Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają w

szczególności obowiązek wyprowadzenia przez sąd z zebranego materiału

dowodowego wniosków logicznie prawidłowych (zgodnych z zasadami logicznego

rozumowania), ramy proceduralne (ocena dowodów musi respektować pewne

warunki określone przez prawo procesowe, wreszcie poziom świadomości prawnej

sędziego oraz dominujące poglądy na sądowe stosowanie prawa. Skarga

kasacyjna zarzucająca naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. powinna wykazać, na czym

polegało przekroczenie tak określonych granic swobodnej sędziowskiej oceny

dowodów i jaki to przekroczenie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia (wynik

sprawy). Zarzut obrazy przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać jedynie na

zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla skarżącego ustaleń stanu faktycznego,

dokonanych na podstawie własnej, korzystnej dla skarżącego oceny materiału

dowodowego, w tym oceny wynikającej z zeznań powoda (wyrok SN z dnia 12

września 2000 r., I PKN 16/00 - OSNP 2002 r., nr 7, poz.157).

Skarga zarzuca także naruszenie przez Sąd Okręgowy przepisów art. 224 § 1

k.p.c., art. 235 k.p.c. i art. 236 k.p.c., w zw. z art. 391 k.p.c. przez przeprowadzenie

dowodu z akt sprawy karnej, III K 1604/07, po zamknięciu rozprawy. Także te

zarzuty procesowe nie są zasadne. Jest oczywiste, że spór o ocenę

poszczególnych dowodów i ocenę całości stanu faktycznego sprawy nie może być

przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym. Nie oznacza to jednak,

że naruszenia przepisów postępowania dowodowego, uchybienia w zakresie

legalności prowadzonych dowodów nie mogą stanowić na ogólnych zasadach

podstawy skargi kasacyjnej jako ewidentne naruszenia przepisów postępowania

8

mające istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie do takiego naruszenia przepisów

proceduralnych nie doszło.

Przede wszystkim art. 224 § 1 k.p.c. musi być odczytywany łącznie z

paragrafem 2 tego przepisu. Zgodnie z normą prawną zamieszczoną w § 2 art.

224 k.p.c. można zamknąć rozprawę również w wypadku, gdy ma być

przeprowadzony jeszcze dowód przez sędziego wyznaczonego lub przez sąd

wezwany albo gdy ma być przeprowadzony dowód z akt lub wyjaśnień organów

administracji publicznej, a rozprawę co do tych dowodów sąd uzna za zbyteczną.

Zawarte w art. 224 § 2 k.p.c. sformułowanie „...gdy ma być przeprowadzony dowód

z akt..." oznacza możliwość dopuszczenia dowodu z dokumentów znajdujących się

w aktach. Skorzystanie przez sąd z dyspozycji zawartej w tym przepisie nie

stanowi i stanowić nie może naruszenia art. 244 § 1 k.p.c., lecz wyjątek od zasady

sformułowanej w paragrafie pierwszym. Paragraf 1 art. 244 k.p.c. zezwala na

zamknięcie rozprawy po przeprowadzeniu dowodów. Nie wymaga

wszechstronnego zbadania sprawy przed zamknięciem rozprawy. Niektóre dowody

mogą zostać przeprowadzone na zasadzie paragrafu 2 omawianego przepisu. Sąd

Okręgowy w B. wykorzystał dyspozycję powołanej normy.

Ponadto, zarzut naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. może zostać uznany za zasadną

podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy strona skarżąca wykaże, że sąd drugiej

instancji nie przeprowadził dowodów mających istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy i przedwcześnie postanowił o zamknięciu rozprawy. Zarzut

naruszenia tego przepisu nie może jednak służyć wykazywaniu sprzeczności w

materiale dowodowym oraz błędów w ocenie dowodów. Zarzut ten nie może

polegać na stwierdzeniu, że sąd skorzystał z uprawnienia zawartego w paragrafie

2 art. 244 k.p.c. Taki zarzut został de facto postawiony w skardze kasacyjnej,

aczkolwiek przepis nie został powołany. Przywołanie tego przepisu doprowadziłoby

bowiem stronę skarżącą do wewnętrznej sprzeczności skargi kasacyjnej, czego

zamierzała uniknąć.

Kolejne zarzuty procesowe dotyczą naruszenia przez Sąd Okręgowy zasady

wyrażonej w art. 235 k.p.c. i w art. 236 k.p.c. przez zaliczenie do materiału

dowodowego dowodów z akt sprawy karnej, III K 1604/07 po zamknięciu rozprawy.

9

Jak już stwierdzono dowód akt sprawy karnej został przeprowadzony przez sąd z

uwzględnieniem art. 224 § 2 k.p.c., co nie może uwłaczać art. 235 k.p. Z kolei

przeprowadzenie dowodu przez sąd z naruszeniem art. 236 k.p.c., określającego

wymagania, jakim powinno odpowiadać postanowienie o przeprowadzeniu

dowodu, nie należy do kategorii istotnych uchybień procesowych mogących mieć

wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 236 k.p.c. określa tylko wymagania, jakim

powinno czynić zadość postanowienie o przeprowadzeniu dowodu, nie wskazuje

natomiast, ani zasad oceny dowodów ani wymagań, jakim powinno czynić zadość.

I wreszcie skarżący zarzuca naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 328 § 2

k.p.c. w zwązku z art. 391 § 1 k.p.c. W tym miejscu wskazując na brak zasadności

tego zarzutu trzeba przypomnieć, iż ugruntowane jest w orzecznictwie SN

przekonanie, że powołanie się w skardze kasacyjnej na podstawę naruszenia w

postaci art. 328 § 2 k.p.c. jest usprawiedliwione tylko wówczas, gdy z uzasadnienia

orzeczenia nie daje się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę

rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę kasacyjną. Judykatura dopuszcza zatem

wyjątkowo, by naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. wypełniało podstawę kasacyjną, o

której mowa w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. Może to mieć miejsce tylko wówczas, gdy

wskutek uchybienia wymaganiom wynikającym z art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone

orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. wyrok SN z dnia 19 września

2007 r. sygn. akt II CSK 175/07; wyrok SN z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt II

CSK 390/07; wyrok SN z dnia 9 listopada 2007 r., sygn. akt V CSK 263/07; wyrok

SN z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt V CSK 288/07; wyrok SN z dnia 11

stycznia 2008 r., sygn. akt V CSK 240/07, wyrok SN z dnia 6 lutego 2008 r., sygn.

akt II CSK 421/07, wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II CSK 615/07,

postanowienie SN z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt II CSK 58/08, postanowienie

SN z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt II CSK 59/08, postanowienie z dnia 13 marca

2009 r. II CSK 537/08- LEX 500180; wyrok SN z dnia 5 czerwca 2009 r., I UK

21/09 - LEX nr 515699, wyrok SN z dnia 9 czerwca 2009 r., II UK 403/08 - LEX nr

523551). Zdaniem Sadu Najwyższego rozpatrującego niniejszy spór ad casum

taka sytuacja nie występuje. Orzeczenie Sądu Okręgowego poddaje się w pełni

kontroli kasacyjnej tak od strony procesowej jak i materialno - prawnej .

10

Przechodząc do oceny przedstawionych w skardze zarzutów naruszenia

przez wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 16 kwietnia 2009 r., prawa materialnego

trzeba wskazać, że zasadniczo zamykają się one w stwierdzeniu, że

wypowiedzenie umowy o pracę powodowi było merytorycznie nieuzasadnione, a

ponadto sprzeczne z prawem. Brak zasadności wypowiedzenia polegał zdaniem

strony skarżącej na tym, że powołana przez P. przyczyna tego oświadczenia woli

pracodawcy była nierzeczywista. Zmiany organizacyjne, mające uzasadniać

wypowiedzenie nie były przeprowadzone w związku funkcjonalnym i czasowym

oświadczeniem woli pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę. Wypowiedzenie

było zaś sprzeczne z prawem – zdaniem powoda - z tego powodu, iż nie

respektowało ono zakazu wypowiedzenia wynikającego z art. 32 §1 pkt. 1 i art. 9

ustawy o związkach zawodowych.

Ponadto skarga kasacyjna podnosi naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 8

k.p. i to w dwóch płaszczyznach; raz przez sformułowanie oceny, iż powód

nadużywa prawa wolności związkowej domagając się ochrony przed zwolnieniem z

pracy; drugi raz przez nieuwzględnienie roszczenia powoda, co doprowadziło do

naruszenia zasad współżycia społecznego.

Przedstawione zarzuty nie znajdują uzasadnienia w materiale dowodowym

zebranym w sprawie.

Niewątpliwym jest i nie kwestionuje tego skarżący, że zmiany organizacyjne

stanowią przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie, która leży po stronie

pracodawcy. Problemem w sprawie jest ich rzeczywisty charakter. Zdaniem Sądu

Najwyższego, orzekającego w niniejszej sprawie, wypowiedzenie umowy o pracę

powodowi było podyktowane rzeczywistym, realizowanym w dobrej wierze

i znajdującym usprawiedliwienie w konkretnych okolicznościach faktycznych,

dążeniem pracodawcy do usprawnienia organizacji pracy w zakładzie. Przyczyna

wypowiedzenia była sformułowana dość ogólnie. Jednak sformułowanie ogólne

było w tym przypadku wystarczające, gdyż okoliczności związane z ustaniem

stosunku pracy były znane powodowi, który zajmował w spółce stanowisko

kierownicze. Co prawda w orzecznictwie przyjmuje się, że wypowiedzenie nie

powinno następować w znaczącej odległości czasowej od powstania jego przyczyn.

Jednak teza ta dotyczy przede wszystkim wypowiadania umów o prace z przyczyn

11

leżących po stronie pracownika. Wówczas znaczna odległość czasowa od

zachowań pracownika, stanowiących przyczynę wypowiedzenia może być uznana

za nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 k.p., w szczególności w sytuacji gdy na

skutek upływu czasu okoliczności motywujące wypowiedzenie stały się nieistotne

lub nieaktualne (wyrok SN z 4 listopada 2008 r., II PK 82/08 - LEX nr 489012). Teza

ta wprost nie może jednak znaleźć zastosowania do wypowiedzenia

uzasadnionego przyczynami leżącymi po stronie pracodawcy, w tym w

szczególności zmianami organizacyjnymi, które muszą trwać dłuższy czas, a w

sprawie niniejszej skomplikował je jeszcze i przedłużył szczególny proces

przeprowadzania konkursu do nowego zarządu, co zostało wnikliwie ocenione

przez Sąd Okręgowy. W sytuacji, gdy powodem wypowiedzenia są zmiany

organizacyjne przeprowadzane w spółce ważne jest by owe zmiany były

rzeczywiste w tym sensie, że rozpoczął się proces ich realizacji w momencie

składania oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy. Proces ten

powinien przy tym rozpocząć się uchwałami nie organu wykonawczego korporacji,

ale rady nadzorczej spółki. Proces ten powinien być zaawansowany w tym sensie,

że nie rodzi wątpliwości fakt wprowadzenia go w życie. Tak sprawa przedstawiała

się w niniejszym sporze. Rada nadzorcza ogłosiła konkurs na stanowiska członków

zarządu z nowym zakresem ich obowiązków i tym samym rozpoczęła reorganizację

spółki. Pomiędzy procedurą wyłaniania nowych członków zarządu, a zmianą

schematu organizacyjnego spółki minęło kilka miesięcy. Nie oznacza to jednak, że

nie było związku funkcjonalnego i czasowego między wypowiedzeniem stosunku

pracy powodowi, a zmianami w spółce, które zostały zapoczątkowane rozpisaniem

konkursu na członków zarządu. Niewątpliwie ten związek istniał. Chodziło bowiem

o zmianę kompetencji członków zarządu i przekazanie czynności wykonywanych

przez powoda do realizacji członkowi zarządu. Taki zamiar musiał w efekcie

prowadzić do likwidacji stanowiska powoda. Powód zatrudniony od lat na

stanowisku kierowniczym w P., powinien sobie z tego zdawać sprawę. Od

wieloletniego pracownika zatrudnionego na tym szczeblu organizacyjnym spółki

pracodawca ma prawo wymagać, by interesował się działaniami organów spółki,

przewidywał skutki podejmowanych przez radę nadzorczą uchwał i wiązał je w

logiczną sekwencję, nawet w sytuacji gdy prowadzi to do niekorzystnej dla niego

12

oceny. Powszechnie uznawany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd o

możliwości stawiania kadrze kierowniczej wyższych wymagań także w zakresie

utożsamiania się z interesem pracodawcy.

W judykaturze uznaje się, że zmiana organizacyjna jako przyczyna rozwiązania

stosunku pracy za wypowiedzeniem musi być rzeczywista, a nie pozorna, Zdaniem

Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie zmiana organizacyjna w

spółce nie musi jednak wynikać z wprowadzonej przed wypowiedzeniem zmiany

regulaminu/schematu organizacyjnego (który nota bene nie zawsze istnieje).

Przekształcenie schematu/ regulaminu organizacyjnego jest bowiem wtórne

(stanowi konsekwencję) wobec rzeczywistych modyfikacji w organizacji korporacji.

Regulamin/schemat organizacyjny może bowiem potwierdzać/ sankcjonować efekt

wprowadzonych przekształceń. Zatem zmiana organizacyjna jako przyczyna

wypowiedzenia może być już uznana za przeprowadzaną w momencie

rekonstrukcji zadań członków zarządu i inkorporowania do ich zakresu czynności

zadań wcześniej przynależnych kierownikom działów. Innymi słowy zmiany

organizacyjne są rzeczywiste już w momencie podjęcia uchwały przez radę

nadzorczą o modyfikacji kompetencji członków zarządu i rozpisania konkursu na

członków zarządu, co w oczywisty sposób doprowadzi do likwidacji stanowiska

kierowniczego, z którym były powiązane zadania przypisane aktualnie członkowi

zarządu. Trafnie zatem Sąd Okręgowy ocenił, że wypowiedzenie powodowi umowy

o pracę pozostawało co najmniej w związku funkcjonalnym i celowościowym ze

zmianami organizacyjnymi P., a dopiero skutkiem tych zmian był nowy schemat

organizacyjny spółki. Zdaniem Sądu Najwyższego rozstrzygającego niniejszy spór

wypowiedzenie powodowi umowy o prace pozostawało także w związku czasowym

ze zmianami organizacyjnymi, bowiem za początek reorganizacji trzeba uznać ad

casum uchwałę rady nadzorczej o rozpisaniu konkursu na członków zarządu z

nowymi kompetencjami.

Zaskarżony wyrok nie doprowadził też do obrazy art. 32 ust.1 pkt 1 i art. 9

ustawy o związkach zawodowych, który nakazywałby zasądzenie roszczeń

wskazanych w pozwie lub roszczeń alternatywnych w rozumieniu przepisów prawa

procesowego. Sąd Okręgowy trafnie ocenił, że powołanie się przez powoda na

ochronę zatrudnienia wynikającą z art. 32 ust. 1 pkt. 1 ustawy o związkach

13

zawodowych stanowi nadużycie prawa. Sąd Najwyższy podziela stanowisko

sądów niższych instancji, że korzystanie z ochrony przed rozwiązaniem stosunku

pracy w związku z umocowaniem powoda do reprezentowania związku

zawodowego może być uznane za sprzeczne z art. 8 k.p. Oczywiście skorzystanie

z art. 8 k.p. i na jego podstawie odmówienie pełnej ochrony pracownikowi wymaga

wnikliwego zbadania sprawy. Stosowanie art. 8 k.p. może mieć bowiem tylko

charakter wyjątkowy, gdyż inaczej prowadzi do podważenia bezpieczeństwa obrotu

prawnego. Może ponadto stać się ono źródłem arbitralnych, wymykających się

kontroli decyzji organów sądowych, prowadząc do nieuzasadnionego

zróżnicowania praktyki orzeczniczej.

Taka wyjątkowa sytuacja występuje ad casum. W miarodajnych szczególnych

okolicznościach rozpoznawanej sprawy istniały stałe przesłanki do wypowiedzenia

skarżącemu umowy o pracę z powodu reorganizacji. W związku z tym niezmiernie

kontrowersyjne objęcie rodzajem (formą) szczególnej ochrony stosunku pracy

pracownika dotychczas zatrudnionego na szczeblu kierowniczym, przez 20 lat

będącego pracownikiem P., wcześniej należącego do związku zawodowego jedynie

przez 20 dni wyraźnie wskazuje na cel w jakim powód został objęty ochroną przed

rozwiązaniem stosunku pracy. Celem tym jest jedynie „utrzymanie” jego stosunku

pracy. Stąd żądanie pozwu nie mogło być uwzględnione zarówno jako obiektywnie

sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, jak i z uwagi na

ewidentną kolizję żądań pozwu z zasadą sprawiedliwego orzekania, nakazującą

zapewniać nie tylko formalną poprawność, ale także materialny efekt słusznego

orzekania. Ten ostatni został w niniejszej sprawie zachowany przez oddalenie

powództwa. Nie ma przy tym znaczenia dla sprawy – wbrew twierdzeniom Sądu

Okręgowego – toczący się proces karny przeciwko powodowi, skoro orzeczenie

prawomocne w tym procesie nie zapadło.

Zaprezentowana wykładnia co do nadużycia przez powoda wolności

związkowej eliminuje potrzebę odnoszenia się do sporu o rolę związku

zawodowego i moc wiążącą uchwał zarządu związku zawodowego przy ustalaniu

osób reprezentujących związek zawodowy wobec pracodawcy, aczkolwiek Sądowi

Najwyższemu orzekającemu w niniejszej sprawie bliższy jest pogląd

zaprezentowany w tezie wyroku SN z dnia 12 września 2008 r.,

14

I PK 47/08 (M.P.Pr. 2009/3/146), zgodnie z którym uchwała zarządu

upoważniająca danego członka zakładowej organizacji związkowej do

reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy sprawia, że osoba taka

zaliczana jest do grona pracowników podlegających wskazaniu do objęcia ich

szczególną ochroną trwałości stosunku pracy. Nie zmienia to konstatacji, że

powoływanie się na stabilizacje zatrudnienia przez powoda prowadzi w

szczególnych okolicznościach spornego przypadku do nadużycia prawa. Celem

bowiem art. 32 ustawy o związkach zawodowych, który stanowi na płaszczyźnie

prawa krajowego realizację dyrektywy sformułowanej w art. 1 Konwencji MOP Nr

135, jest jedynie zapewnienie działaczom związkowym skutecznej ochrony przed

wszelkimi aktami krzywdzącymi, włącznie ze zwolnieniem z pracy, podjętymi ze

względu na ich przynależność związkową lub uczestnictwo w działalności

związkowej. Ratio tego przepisu nie polega natomiast na przyznawaniu ochrony

tym, którzy pod pozorem owej działalności, domagają się stabilizacji zatrudnienia.

Nie znajduje też potwierdzenia zarzut skargi kasacyjnej co do niezastosowania

przez Sąd Okręgowy art. 8 k.p. przy uwzględnianiu roszczeń powoda z uwagi na

szczególna jego sytuację zawodową i rodzinną. Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że w

sprawie nie zachodziły żadne specjalne okoliczności, które wymagałyby

uwzględnienia roszczenia z uwagi na zasady współżycia społecznego. Fakt

posiadania rodziny i fakt pracy u jednego pracodawcy przez wiele lat nie przeczy

możliwości wypowiedzenia umowy o pracę z powołaniem się na zasady współżycia

społecznego. Wypowiedzenie umowy o pracę od lat w judykaturze oceniane jest

jako zwykły sposób rozwiązania więzi prawnej między pracodawca, a

pracownikiem, zaś przy ocenie zasadności tego wypowiedzenia trzeba także brać

pod uwagę interes pracodawcy. Wypada też wskazać, iż stawiając ten zarzut

skarżący podważa wszystkie pozostałe zarzuty odnoszące się do naruszenia przez

Sąd Okręgowy prawa materialnego. Nie może być bowiem tak, że rozstrzygnięcie

sprawy narusza prawo i jednocześnie stoi w sprzeczności z art. 8 k.p.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

/tp/