II PK 181/09

Sygn. akt II PK 181/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa G. J.

przeciwko Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K.

o uznanie wypowiedzenia umowy za pracę za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w J.

z dnia 18 marca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE`

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w K. uznał za

bezskuteczne wypowiedzenie warunków umowy o pracę powódce G. J. przez

pozwany Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. pismem z dnia 8 października

2008 r. oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 60 zł tytułem zwrotu

2

kosztów zastępstwa procesowego, oddalając dalej idące żądanie w tym zakresie,

zaś koszty sądowe zaliczył na rachunek Skarbu Państwa.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona w pozwanym Ośrodku

od 21 czerwca 1990 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Najpierw

zajmowała stanowisko starszego pracownika socjalnego, później specjalisty pracy

socjalnej, a od 1 czerwca 1997 r. starszego specjalisty pracy socjalnej. Od stycznia

2004 r. powódka pełniła obowiązki kierownika pozwanego Ośrodka, a w czerwcu

2004 r. została powołana na stanowisko kierownika tego Ośrodka. W związku z

odwołaniem powódki z funkcji kierownika Ośrodka pracodawca od 1 lutego 2005 r.

zatrudnił ją na stanowisku starszego specjalisty pracy socjalnej za wynagrodzeniem

według XVII kategorii zaszeregowania. W dniu 3 czerwca 2008 r. służby podległe

Wojewodzie D. przeprowadziły kontrolę funkcjonowania Miejskiego Ośrodka

Pomocy Społecznej. W toku kontroli stwierdzono, że zatrudnieni tam pracownicy -

w tym powódka - nie mają odpowiednich kwalifikacji zawodowych do zajmowania

stanowiska starszego specjalisty pracy socjalnej. Kierownika Ośrodka zobowiązano

do „dostosowania stanowiska pracy pracowników do posiadanych przez nich

kwalifikacji zawodowych". Pismem z dnia 8 października 2008 r. pracodawca

wypowiedział powódce warunki pracy i płacy w części dotyczącej zajmowanego

dotychczas stanowiska starszego specjalisty pracy socjalnej i dodatku funkcyjnego.

Jako przyczynę wypowiedzenia zmieniającego pozwany podał brak kwalifikacji

zawodowych do zajmowania stanowiska starszego specjalisty pracy socjalnej

określonych w art. 116 ust. 1 i art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w

związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie zasad

wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych

zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego

(Dz.U. Nr 61, poz. 708 ze zm.). Powódce zaproponowano stanowisko starszego

pracownika socjalnego za wynagrodzeniem miesięcznym według XV kategorii

zaszeregowania. Powódka w dniu 10 lipca 2007 r., po odbyciu studiów na kierunku

pedagogika w zakresie socjalnym z terapią rodzin uzyskała tytuł zawodowy

licencjata.

3

Oceniając zasadność powództwa, Sąd Rejonowy odwołał się do przepisów

załącznika nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 2005 r. w

sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w

jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 146,

poz. 1222 ze zm.). Na ich podstawie Sąd pierwszej instancji przyjął, że dla

zajmowania stanowiska starszego specjalisty pracy społecznej wymagane jest

posiadanie wykształcenia wyższego według odrębnych przepisów lub dyplomu

pracownika socjalnego oraz specjalizacji II stopnia w zawodzie pracownik socjalny.

Zdaniem Sądu Rejonowego, powódka legitymowała się kwalifikacjami zawodowymi

niezbędnymi do zajmowania tego stanowiska. Sąd pierwszej instancji zauważył, że

przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwłaszcza jej art.

116, określają kryteria, jakie powinien spełniać pracownik socjalny. O tym, że

powódka zachowała prawo do zajmowania dotychczasowego stanowiska, Sąd

wnioskował na podstawie art. 156 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym osoby, które w

dniu wejścia w życie ustawy były zatrudnione na stanowisku pracownika socjalnego

na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują uprawnienia do

wykonywania zawodu. Sąd Rejonowy odwołał się także do art. 5 ust. 3 ustawy z

dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 48, poz.

320), zgodnie z którym osoby, które przed dniem 1 stycznia 2008 r. ukończyły lub

kontynuowały studia wyższe o specjalności praca socjalna na jednym z kierunków

pedagogika, psychologia, polityka społeczna (...) i uzyskają dyplom ukończenia

tych studiów, mogą wykonywać zawód pracownika socjalnego. Na tej podstawie

Sąd Rejonowy przyjął, że skoro powódka kontynuuje studia wyższe o wskazanej

specjalności, to ma prawo zajmować dotychczasowe stanowisko pracy. Dlatego

wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy powódki było - zdaniem Sądu -

pozbawione podstaw.

Wyrokiem z dnia 18 marca 2009 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w J. - w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej -

zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że powództwo oddalił, a ponadto

zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego za obie instancje. Sąd Okręgowy zaaprobował ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji i przyjął je za własne, ale nie podzielił dokonanej

4

przez Sąd Rejonowy oceny prawnej. Według Sądu drugiej instancji, orzeczenie

Sądu Rejonowego pomija istotną kwestię, że powódka nie była zatrudniona na

stanowisku pracownika socjalnego, lecz na stanowisku starszego specjalisty pracy

socjalnej, a zatrudnienie na tym stanowisku wymaga spełnienia wyższych

standardów niż na stanowisku pracownika socjalnego. Zdaniem Sądu

odwoławczego, należy rozróżnić posiadanie uprawnień do wykonywania zawodu

pracownika socjalnego od posiadania uprawnień do zatrudnienia na określonym

stanowisku pracowniczym w ramach wykonywanego zawodu pracownika

socjalnego. Niesporne w sprawie było, że powódka po ukończeniu Medycznego

Studium Zawodowego uzyskała tytuł zawodowy w zawodzie pracownik socjalny,

uprawniający ją do zatrudnienia na stanowisku pracownika socjalnego lub

starszego pracownika socjalnego. Aby jednak móc zajmować stanowisko starszego

specjalisty pracy socjalnej powódka powinna - stosownie do wymagań

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad

wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach

organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego - posiadać wykształcenie

wyższe w rozumieniu art. 116 ustawy o pomocy społecznej lub dyplom pracownika

socjalnego i specjalizację II stopnia w zawodzie pracownik socjalny. Analogiczne

wymagania przewidywało obowiązujące w dacie objęcia przez powódkę stanowiska

starszego specjalisty pracy socjalnej rozporządzenie Rady Ministrów z 26 lipca

2000 r. Wykształcenie wyższe - zgodnie z obowiązującym od 2007 r. brzmieniem

art. 116 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - oznacza ukończenie studiów

wyższych na kierunku praca socjalna. Tymczasem powódka od 10 lipca 2007 r.

legitymowała się dyplomem wyższej szkoły zawodowej (licencjatem), ale na

kierunku „pedagogika w zakresie socjalnym z terapią rodzin", co nie jest tożsame

ze specjalnością „praca socjalna". Równocześnie, chociaż powódka posiadała tytuł

zawodowy pracownika socjalnego, to nie ukończyła specjalizacji II stopnia. Dyplom

uzyskania tytułu organizatora pomocy społecznej, jakim dysponowała, nie stanowił

bowiem potwierdzenia ukończenia specjalizacji II stopnia w zawodzie pracownik

socjalny. Nie sposób więc było podzielić zapatrywania Sądu Rejonowego, jakoby

powódka spełniała wymagania do zajmowania stanowiska starszego specjalisty

pracy socjalnej, tak w momencie objęcia tego stanowiska, jak i w dacie

5

wypowiedzenia zmieniającego. Zdaniem Sądu Okręgowego, do sytuacji prawnej

powódki miał zastosowanie art. 156 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej o

charakterze przejściowym, zgodnie z którym osoby zatrudnione na stanowisku

pracownika socjalnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r.

o pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), przed

dniem 1 maja 2004 r., zachowały uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika

socjalnego. Powierzenie powódce pełnienia obowiązków kierownika pozwanego

Ośrodka nie powodowało utraty przez nią statusu pracownika socjalnego, a jedynie

wiązało się z uzyskaniem dodatkowego statusu pracownika samorządowego. Sąd

Okręgowy dodał, że art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy o

pomocy społecznej, daje podstawę do wykonywania zawodu pracownika

socjalnego osobom legitymującym się dyplomem ukończenia studiów, które przed

dniem 1 stycznia 2008 r. ukończyły lub kontynuowały studia wyższe o specjalności

"praca socjalna" na jednym z kierunków pedagogika, politologia, polityka

społeczna, psychologia, socjologia lub nauki o rodzinie. Interpretacja przyjęta przez

Sąd Rejonowy jakoby prawo powódki do zajmowania dotychczasowego stanowiska

wynikało już z samego kontynuowania przez nią studiów wyższych o wskazanej w

tym przepisie specjalności, nie ma jednak uzasadnienia w treści powołanej

regulacji. Analizowany przepis odnosi się z jednej strony do osób, które przed

dniem 1 stycznia 2008 r. ukończyły studia wyższe o określonej specjalności, z

drugiej zaś do osób, które przed tym dniem kontynuowały takie studia, przy czym ci

ostatni nabędą prawo do wykonywania zawodu pracownika socjalnego dopiero z

dniem uzyskania dyplomu ukończenia studiów. Poza sporem zaś pozostawało, że

powódka w lipcu 2007 r. wprawdzie ukończyła studia licencjackie, ale nie były to

studia o specjalności praca socjalna. Niesporne było również, że obecnie powódka

kontynuuje studia wyższe na kierunku o właściwej specjalności. W tym jednak

przypadku powódka uzyska wykształcenie wymagane dla zajmowania stanowiska

starszego specjalisty pracy socjalnej dopiero z chwilą ukończenia tych studiów. W

konsekwencji Sąd odwoławczy uznał, że powódka zarówno w dniu objęcia

stanowiska starszego specjalisty pracy socjalnej (1 lutego 2005 r.), jak i w dniu

wypowiedzenia zmieniającego (8 października 2008 r.) nie spełniała wymagań

6

niezbędnych do zajmowania takiego stanowiska i dlatego dokonane przez

pracodawcę wypowiedzenie jej warunków pracy i płacy było w uzasadnione.

Od całości wyroku Sądu Okręgowego powódka wniosła skargę kasacyjną, w

której zarzuciła naruszenie: 1) art. 116 ust. 1 i art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 12

marca 2004 r. o pomocy społecznej w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29

listopada 1990 r. o pomocy społecznej przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie oraz uznanie, że w dniu objęcia stanowiska starszego specjalisty

pracy socjalnej oraz złożenia wypowiedzenia zmieniającego nie spełniała wymagań

dotyczących wykształcenia, niezbędnych do zajmowania tego stanowiska „na

zasadzie praw nabytych"; 2) art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie

ustawy o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie do powódki, która przed

dniem 1 stycznia 2008 r. otrzymała dyplom uzyskania tytułu zawodowego w

zawodzie pracownik socjalny, a tym samym zachowała prawo do wykonywania

zawodu pracownika socjalnego. W uzasadnieniu skargi powódka wywiodła w

szczególności, że wymagania kwalifikacyjne dotyczące osób wykonujących zawód

pracownika socjalnego określone w art. 116 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej

ulegają złagodzeniu na podstawie przepisów przejściowych, w szczególności art.

156 ust. 1 tej ustawy oraz art. 5 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o

zmianie ustawy o pomocy społecznej. Skoro powódka w dniu 1 maja 2004 r. (w

dacie wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej)

posiadała dyplom zawodowy pracownika socjalnego, a nadto ukończyła studia

wyższe na kierunku pedagogika, to spełniała wymagania kwalifikacyjne do

zatrudnienia na stanowisku pracownika socjalnego na podstawie dotychczasowych

przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Przepis art. 49

ust. 1 tej ustawy nie wymagał, aby ukończenie studiów na kierunku pedagogika

wiązało się z koniecznością uzyskania specjalności przygotowującej do zawodu

pracownika socjalnego (jak obecnie stanowi art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12

marca 2004 r. o pomocy społecznej). Skoro zaś powódka spełniała wymagania

kwalifikacyjne do zajmowania stanowiska pracownika socjalnego na podstawie

przepisów poprzedniej ustawy o pomocy społecznej, to z mocy art. 156 ust. 1

ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zachowała prawo do

zatrudnienia na stanowisku pracownika socjalnego, również po wejściu w życie

7

obecnie obowiązującej ustawy. Zdaniem skarżącej, nie sposób podzielić

argumentacji Sądu Okręgowego jakoby interpretacja art. 156 ust. 1 ustawy z dnia

12 marca 2004 r. o pomocy społecznej powinna zmierzać do konkluzji, że ten

przepis umożliwia zachowanie uprawnień do wykonywania zawodu pracownika

socjalnego, nie zaś uprawnień do zatrudnienia na określonym stanowisku

pracowniczym w ramach wykonywanego zawodu pracownika socjalnego. W ocenie

powódki, powołany przepis wyraźnie odnosi się do osób zatrudnionych na

stanowisku pracownika socjalnego, którzy zachowują prawo do wykonywania tego

zawodu. Nie rozróżnia przy tym prawa do zajmowania określonego stanowiska

pracowniczego pracownika socjalnego od prawa do wykonywania zawodu

pracownika socjalnego. W takim razie oba te pojęcia należy uznać za tożsame.

Aktualna ustawa o pomocy społecznej nie określa w sposób odrębny wymagań dla

osób wykonujących zawód pracownika socjalnego, gdyż art. 116 ust. 1 reguluje

tylko wymagania dotyczące zawodu pracownika socjalnego (stanowiska

pracownika socjalnego), nie zaś określonego stanowiska pracowniczego w ramach

tego zawodu. Taka argumentacja ma oparcie również w art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z

dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, który - określając

złagodzone wymagania dotyczące wykształcenia osoby zatrudnionej na stanowisku

pracownika socjalnego - posługuje się wyraźnie pojęciem „wykonywania zawodu

pracownika socjalnego". Skarżąca zarzuciła Sądowi Okręgowemu

niekonsekwencję i brak logiki przy interpretacji art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 12

marca 2004 r. oraz art. 5 ust. 2 i 3 ustawy zmieniającej z dnia 16 lutego 2007 r. Jej

zdaniem, obie te regulacje pozwalają na zachowanie uprawnień do wykonywania

zawodu pracownika socjalnego, nie zaś do zajmowania konkretnych stanowisk w

ramach tego zawodu. Jednocześnie powódka zaznaczyła, że przepis art. 5 ust. 2

ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. nie wymagał od pracownika socjalnego posiadania

specjalizacji II stopnia. Do zachowania dotychczasowych uprawnień wystarczyło

zatem posiadanie samego tytułu zawodowego w zawodzie pracownik socjalny,

którym powódka się legitymowała. W konsekwencji należało przyjąć, że powódka -

legitymując się tym tytułem - zachowała prawo wykonywania zawodu pracownika

socjalnego na podstawie art. 5 ust. 2, mimo że nie spełniała wymagań dotyczących

wykształcenia określonych w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o

8

pomocy społecznej. W ocenie powódki, Sąd odwoławczy nietrafnie skupił się w

swych rozważaniach na ocenie, czy powódka spełnia wymagania określone w art. 5

ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r., zupełnie pomijając art. 5 ust. 2, co

spowodowało wydanie wadliwego rozstrzygnięcia w sprawie.

Powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy przez uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków umowy o pracę i

zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania kasacyjnego,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej lub pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Interpretacja poszczególnych przepisów dokonana przez Sąd drugiej

instancji wynika przede wszystkim z rozróżnienia kwalifikacji do wykonywania

zawodu pracownika socjalnego od kwalifikacji do zatrudnienia na określonym

stanowisku pracowniczym w ramach wykonywanego zawodu pracownika

socjalnego. Jest to trafne założenie. Można w tym zakresie zwrócić uwagę na art.

102 k.p., zgodnie z którym kwalifikacje zawodowe pracowników wymagane do

wykonywania pracy określonego rodzaju lub na określonym stanowisku mogą być

ustalane w przepisach prawa pracy przewidzianych w art. 771

-773

k.p. w zakresie

nieuregulowanym w przepisach szczególnych. Przepis ten rozróżnia więc

kwalifikacje do wykonywania pracy określonego rodzaju (co może oznaczać

kwalifikacje do wykonywania zawodu) od kwalifikacji do wykonywania pracy na

określonych stanowiskach. Kwalifikacje zawodowe w prawie pracy mogą więc

dotyczyć wykonywania poszczególnych zawodów albo zajmowania oznaczonych

stanowisk, a co do zasady są istotnym kryterium ustalenia wysokości

wynagrodzenia za pracę. Szczególnym rodzajem kwalifikacji są uprawnienia do

wykonywania określonych zawodów ustalone w przepisach powszechnie

obowiązujących (przykładowo prawo jazdy dla kierowcy lub dyplom ukończenia

studiów medycznych dla lekarza). Utrata uprawnień do wykonywania zawodu

uzasadnia wypowiedzenie przez pracodawcę warunków pracy i płacy pracownika

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., I PKN 368/98,

OSNAPiUS 1999 nr 21, poz. 685).

9

W myśl przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej,

praca socjalna to działalność zawodowa mająca na celu pomoc osobom i rodzinom

we wzmacnianiu lub odzyskiwaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie

poprzez pełnienie odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie warunków

sprzyjających temu celowi (art. 6 pkt 12). Zadania pomocy społecznej w gminach

wykonują ośrodki pomocy społecznej, które - będąc jednostkami organizacyjnymi -

zatrudniają pracowników socjalnych (art. 110 ust. 1 i 11). Ogólne kwalifikacje

zawodowe do wykonywania pracy socjalnej przez pracowników socjalnych

wyznacza art. 116 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem,

pracownikiem socjalnym może być osoba, która spełnia co najmniej jeden z

następujących warunków: 1) posiada dyplom ukończenia kolegium pracowników

służb społecznych; 2) ukończyła studia wyższe na kierunku praca socjalna; 3) do

dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej do

zawodu pracownika socjalnego na jednym z kierunków: a) pedagogika, b)

pedagogika specjalna, c) politologia, d) polityka społeczna, e) psychologia, f)

socjologia, g) nauki o rodzinie. Przepis art. 116 ust. 1a ustawy upoważnia ministra

właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw szkolnictwa wyższego) do określenia w drodze

rozporządzenia, wymaganych umiejętności, wykazu przedmiotów, minimalnego

wymiaru zajęć dydaktycznych oraz zakresu i wymiaru praktyk zawodowych dla

specjalności przygotowującej do „zawodu pracownika socjalnego", realizowanej w

szkołach wyższych na wymienionych kierunkach. Wynika z niego (także z innych

przepisów ustawy, np. z art. 116 ust. 2 i art. 156 ust. 1), że wykonywanie pracy

socjalnej zdefiniowanej w art. 6 pkt 12 ustawy (pracy określonego rodzaju)

następuje w ramach wykonywania zawodu pracownika socjalnego. Inaczej mówiąc,

że tego rodzaju praca została zakwalifikowana (z mocy ustawy) jako wykonywanie

oznaczonego zawodu (pracownika socjalnego). Przepis art. 116 ust. 1 ustawy o

pomocy społecznej określa więc kwalifikacje do wykonywania zawodu pracownika

socjalnego.

Tych kwalifikacji (do wykonywania zawodu pracownika socjalnego) dotyczy

również art. 156 ustawy o pomocy społecznej, mający charakter regulacji

przejściowej. Nie ma przy tym racji skarżąca, że pojęcia „zawód pracownika

10

socjalnego" i „stanowisko pracownika socjalnego" są tożsame. Na ich

zróżnicowanie wskazuje bowiem treść art. 156 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,

zgodnie z którym osoby, które przed dniem wejścia w życie ustawy były zatrudnione

na stanowisku pracownika socjalnego na podstawie dotychczasowych przepisów,

zachowują uprawnienia do wykonywania zawodu. Jednoznacznie dotyczy on więc

zachowania uprawnień do wykonywania zawodu pracownika socjalnego przez

osoby zatrudnione na stanowisku pracownika socjalnego. Zawód pracownika

socjalnego mogą więc wykonywać - poza osobami legitymującymi się

wymaganiami określonymi w art. 116 ust. 1 ustawy - także osoby, które w dniu

wejścia jej w życie (czyli 1 maja 2004 r.) były zatrudnione na stanowisku

pracownika socjalnego na podstawie przepisów poprzednio obowiązujących.

Również art. 5 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. nowelizującej ustawę o pomocy

społecznej dotyczy kwalifikacji do wykonywania zawodu pracownika socjalnego, a

nie zajmowania oznaczonych stanowisk. Zgodnie z nim, osoby, które przed dniem 1

stycznia 2007 r. (ust. 1) lub przed dniem 1 stycznia 2008 r. (ust. 2 i 3) otrzymały (lub

kontynuując naukę 1 stycznia 2008 r. otrzymają) dyplom ukończenia studiów

określonej specjalności lub otrzymały dyplom uzyskania tytułu zawodowego w

zawodzie pracownik socjalny, mogą wykonywać zawód pracownika socjalnego.

Regulacje ustawy o pomocy społecznej - poza określeniem wymagań

stawianych kandydatom do wykonywania zawodu pracownika socjalnego - nie

precyzują zakresu praw i obowiązków pracowników socjalnych. W odniesieniu do

pracowników socjalnych zatrudnionych w samorządowych jednostkach

organizacyjnych pomocy społecznej (gminnych/miejskich ośrodkach pomocy

społecznej) ich prawa i obowiązki regulują - w myśl art. 123 ustawy o pomocy

społecznej - przepisy o pracownikach samorządowych. W szczególności są to

przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach

samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458) oraz wydane na jej podstawie przepisy

wykonawcze. W stanie prawnym mającym zastosowanie do sytuacji prawnej

powódki tymi przepisami była ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach

samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) wraz z

rozporządzeniami wykonawczymi. W myśl art. 3 ust. 5 tej ustawy, Rada Ministrów

była upoważniona do określenia w drodze rozporządzenia wykazu stanowisk

11

pracowniczych w jednostkach samorządowych. Ponadto ustawa upoważniała Radę

Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych wymagań

kwalifikacyjnych pracowników samorządowych na określonych stanowiskach

pracowniczych (art. 3 ust. 6). Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca

1990 r. pracownikowi samorządowemu przysługiwało wynagrodzenie stosowne do

zajmowanego stanowiska oraz posiadanych kwalifikacji zawodowych, ustalone

według zasad określonych przez Radę Ministrów w rozporządzeniu wydanym na

podstawie upoważnienia zamieszczonego w art. 20 ust. 2 ustawy. Skoro głównym

wykonawcą zadań socjalnych w gminach były (i nadal są) ośrodki pomocy

społecznej (miejskie lub gminne) będące samorządowymi jednostkami

organizacyjnymi tworzonymi na podstawie uchwały rady gminy, która nadaje im

statut i przekazuje w zarząd określone mienie (art. 7 ust. 1 pkt 6 i art. 9 ust. 1

ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), to przepisy wykonawcze wydane na podstawie

ustawy o pracownikach samorządowych, obejmowały również pracowników

socjalnych zatrudnionych w ośrodkach pomocy społecznej. Na mocy § 3 ust. 1 pkt

4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie zasad

wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych

zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego

(Dz.U. Nr 61, poz. 708 ze zm.) w załączniku nr 4 ustalono tabele stanowisk,

zaszeregowań i wymagań kwalifikacyjnych pracowników zatrudnionych między

innymi w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej. W dziale III tego

załącznika wśród stanowisk pracowniczych przewidzianych w jednostkach

organizacyjnych pomocy społecznej wyszczególniono między innymi: pod pozycją

19 - stanowisko pracownika socjalnego (kategoria zaszeregowania XI-XIV i

wymagania kwalifikacyjne według odrębnych przepisów), pod pozycją 15 -

stanowisko starszego pracownika socjalnego (kategoria zaszeregowania XII-XV,

wymagania kwalifikacyjne według odrębnych przepisów i 5-letni staż pracy), a pod

pozycją 2 - stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej (kategoria

zaszeregowania XIV-XVII, stawka dodatku funkcyjnego 2, wymagania

kwalifikacyjne - posiadanie dyplomu pracownika socjalnego i specjalizacji II stopnia

w zawodzie pracownik socjalny oraz 5-letni staż pracy).

12

Również z przepisów tego rozporządzenia wynika rozróżnienie „zawodu

pracownika socjalnego" i „stanowiska pracownika socjalnego". Dla osób

wykonujących zawód pracownika socjalnego w samorządowych jednostkach

pomocy społecznej został bowiem ustalony katalog kilku rodzajów stanowisk

(rozumianych jako miejsca w hierarchii organizacyjnej jednostek pomocy

społecznej). Przepis § 3 ust. 1 pkt 4 tego rozporządzenia w zakresie, w jakim

ustalał tabele wymagań kwalifikacyjnych pracowników, stanowiące załącznik nr 4

do tego rozporządzenia, został uznany za niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP

na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 stycznia 2005 r., K 25/04

(OTK-A 2005 nr 1, poz. 6) i na podstawie punktu II sentencji tego wyroku utracił

moc obowiązującą z dniem 31 lipca 2005 r. Jednakże objęty nim przedmiot został w

analogiczny sposób uregulowany w nowym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia

2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych

zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego

(Dz.U. Nr 146, poz. 1222 ze zm.), które weszło w życie z dniem 7 sierpnia 2005 r. i

obowiązywało do dnia 31 marca 2009 r. Przepisy tego rozporządzenia w

szczególności ustaliły wykaz stanowisk pracowniczych, w tym pracowników

zatrudnionych na kierowniczych stanowiskach urzędniczych i stanowiskach

urzędniczych, szczegółowe wymagania kwalifikacyjne, kwoty wynagrodzenia

zasadniczego i dodatku funkcyjnego, zaszeregowanie do kategorii wynagrodzenia

zasadniczego i stawek dodatku funkcyjnego (§ 3 ust. 2). Wykaz tych stanowisk

został zamieszczony w załączniku nr 3 do rozporządzenia. W dziale III tego

załącznika zamieszczono wykaz stanowisk pracowniczych w jednostkach

organizacyjnych pomocy społecznej oraz centrach integracji społecznej, wśród

których wymieniono między innymi: pod pozycją 5 - stanowisko starszego

specjalisty pracy socjalnej (kategoria zaszeregowania XIV-XVII, stawka dodatku

funkcyjnego 2, wymagania kwalifikacyjne - posiadanie wykształcenia wyższego

według odrębnych przepisów albo posiadanie dyplomu pracownika socjalnego i

specjalizacji II stopnia w zawodzie pracownik socjalny, 5-letni staż pracy), pod

pozycją 17 - stanowisko starszego pracownika socjalnego (kategoria

zaszeregowania XII-XV, wymagania kwalifikacyjne według odrębnych przepisów i

13

5-letni staż pracy), pod pozycją 21 - stanowisko pracownika socjalnego (kategoria

zaszeregowania XI-XIV i wymagania kwalifikacyjne według odrębnych przepisów).

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że od 1 lutego 2005 r. powódka

zajmowała stanowisko starszego specjalisty pracy socjalnej, nie mając ku temu

kwalifikacji wymaganych przepisami powołanych wyżej rozporządzeń Rady

Ministrów. Wejście w życie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej miało w

odniesieniu do skarżącej tylko ten skutek, że z dniem 1 maja 2004 r. zachowała ona

kwalifikacje do wykonywania zawodu pracownika socjalnego, pomimo że nie

spełniała warunków określonych w art. 116 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z

2004 r. (wykonywała od 1990 r. pracę na stanowisku starszego pracownika

socjalnego na zasadach wynikających z ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. i

dlatego miał do niej zastosowanie art. 156 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z

2004 r.). Powołane przepisy o pomocy społecznej nie ustalały natomiast wymagań

kwalifikacyjnych do zajmowania oznaczonych stanowisk przez pracowników

samorządowych, czyli także pracowników socjalnych w jednostkach

organizacyjnych pomocy społecznej. Powódka wykonywała (i wykonuje) zawód

pracownika socjalnego i ma kwalifikacje do wykonywania tego zawodu

(pracodawca tego nie kwestionuje i brak takich kwalifikacji nie był przesłanką

wypowiedzenia zmieniającego). Jednakże w dniu wręczenia jej wypowiedzenia

warunków pracy i płacy (8 października 2008 r.) powódka nie spełniała wymagań

zakreślonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia

2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych dla

zajmowania stanowiska starszego specjalisty pracy socjalnej (gdyż - jak ustalono -

nie posiadała wyższego wykształcenia kierunkowego przewidzianego w przepisach

o pomocy społecznej ani dyplomu pracownika socjalnego i specjalizacji II stopnia w

zawodzie pracownik socjalny). Wypowiedzenie powódce dotychczasowych

warunków zatrudnienia w zakresie obejmującym stanowisko pracy (i w

konsekwencji - wysokość wynagrodzenia) było więc uzasadnione. Zaproponowanie

powódce pracy na stanowisku starszego pracownika socjalnego (w miejsce

starszego specjalisty pracy socjalnej) oznacza umożliwienie kontynuowania

wykonywania zawodu pracownika socjalnego na stanowisku, do którego

kwalifikacje powódka posiada.

14

Z powołanych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c.

/tp/