III CZP 121/09

Uchwała z dnia 20 stycznia 2010 r., III CZP 121/09

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Wojciech Katner

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marka B. przy uczestnictwie Mateusza K.

i Małgorzaty K. o wpis w księdze wieczystej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 20 stycznia 2010 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25

czerwca 2009 r.:

„Czy w postępowaniu wieczystoksięgowym o wpis własności na podstawie

sądowego postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości Sąd może

badać zasadność wniosku pod kątem istnienia przesłanki wskazanej w treści

przepisu art. 34 zdanie drugie ustawy o księgach wieczystych i hipotece?”

podjął uchwałę:

Artykuł 34 zdanie drugie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.)

nie ma zastosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym o wpis własności

na podstawie postanowienia o przysądzeniu własności.

Uzasadnienie

W postępowaniu egzekucyjnym Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we

Wrocławiu postanowieniem z dnia 4 grudnia 2007 r. przysądził własność

nieruchomości na rzecz wnioskodawcy. Dla nieruchomości tej prowadzona jest

księga wieczysta, która została założona w dniu 16 lutego 1998 r. W chwili jej

założenia właścicielem nieruchomości był dłużnik przeciwko któremu toczyła się

egzekucja zakończona następnie postanowieniem o przysądzeniu własności

nieruchomości. Jednocześnie z założeniem księgi Sąd dokonał w dziale III wpisu

ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, które wykreślił w dniu 19

listopada 2003 r. na wniosek komornika przedkładającego postanowienie o

umorzeniu egzekucji. Jednakże komornik nadal prowadził egzekucję z wniosku

innych wierzycieli; składane przez niego wnioski o wpis ostrzeżeń o prowadzonych

egzekucjach były przez Sąd oddalane lub zwracane przez przewodniczącego.

W dniu 22 stycznia 2004 r. dłużnik sprzedał nieruchomość Hannie P., a w dniu

9 marca 2004 r. Sąd Rejonowy wpisał w dziale II księgi wieczystej ją jako

właściciela, w miejsce dłużnika. W tym samym dniu Sąd oddalił kolejny wniosek

komornika o wpis ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, a w dniu 4

czerwca 2007 r. Hanna P. przeniosła własność nieruchomości na rzecz

uczestników.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 4 grudnia 2007 r. o

przysądzeniu własności referendarz sądowy wpisał jako właściciela nieruchomości

wnioskodawcę, wykreślając jednocześnie uczestników. Sąd Rejonowy

postanowieniem z dnia 24 lutego 2009 r. utrzymał w mocy ten wpis, a przy

rozpoznaniu apelacji uczestników od tego postanowienia powstało zagadnienie

prawne sformułowane na wstępie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) stanowi, że wpis może

nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte, jest lub zostaje

jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako uprawniona. Jednakże do

ujawnienia właściciela wystarcza, aby następstwo prawne po osobie wpisanej jako

właściciel zostało wykazane odpowiednimi dokumentami.

Artykuł 34 zdanie pierwsze ma na celu zapewnienie nieprzerwanego ciągu

następstwa prawnego osób ujawnionych. Służy temu uzależnienie wpisu od

uprzedniego lub równoczesnego ujawnienia osoby, której prawo ma być wpisem

dotknięte. Od tej zasady dopuszczalne jest odstępstwo w wypadku określonym w

zdaniu drugim, gdy chodzi o wpis w dziale II, tzn. o ujawnienie właściciela.

Wystarczy wtedy udowodnienie następstwa prawnego odpowiednimi dokumentami,

przez które należy rozumieć dokumenty stanowiące dowód sukcesji szczegółowej

albo uniwersalnej w prawa osoby uprawnionej według aktualnego stanu wpisów, a

która – w rzeczywistości – nie jest właścicielem, gdyż pozaksięgowe zmiany

własności doprowadziły do niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sposobem uniknięcia tej niezgodności

ma być wpisanie aktualnego właściciela, do czego potrzebne jest wykazanie

odpowiednimi dokumentami przejścia własności kolejno z osoby wpisanej jako

właściciel na jej następców aż do osoby wnioskodawcy. Artykuł 34 odnosi się w

zasadzie do nabycia własności w drodze czynności prawnej; obejmuje on również

wypadki nabycia własności z mocy prawa, gdy przesłanką tego nabycia jest status

poprzedniego właściciela (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1992

r., III CZP 157/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 84). Przepis ten ma więc zastosowanie

w przypadku pochodnego nabycia własności, gdy prawo własności przechodzi z

dotychczasowego właściciela na nowego, przy tym prawo pozostaje takie samo, a

jedynie zmienia się jego podmiot.

Inaczej jest w przypadku pierwotnego nabycia własności, gdy nie występuje

następstwo prawne i z punktu widzenia skuteczności nabycia własności obojętne

jest, kto był uprzednio właścicielem, a tym samym – kto ujawniony został w księdze

wieczystej jako właściciel. Nabyciem pierwotnym jest nabycie prawa własności w

drodze zasiedzenia, wywłaszczenia, reformy rolnej, a także w trybie postępowania

egzekucyjnego. Zgodnie z art. 999 § 1 k.p.c., prawomocne postanowienie o

przysądzeniu własności przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia

na rzecz nabywcy prawa własności przez wpis w księdze wieczystej. W myśl art.

1000 § 1 k.p.c., z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu

własności wygasają wszelkie prawa i skutki ujawnienia praw i roszczeń osobistych

ciążących na nieruchomości.

Konsekwencje pierwotnego nabycia prawa własności w trybie postępowania

egzekucyjnego jest brak potrzeby wykazywania następstwa prawnego w

postępowaniu wieczystoksięgowym o wpis tak nabytego prawa, art. 34 nie może

więc mieć zastosowania.

Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w

uchwale.