SNO 92/09

WYROK Z DNIA 18 STYCZNIA 2010 R.

SNO 92/09

Przewodniczący: sędzia SN Józef Szewczyk (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Marek Zychowicz, Mirosława Wysocka.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego w Sądzie Okręgowym oraz protokolanta po rozpoznaniu

w dniu 18 stycznia 2010 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku z

odwołaniem Ministra Sprawiedliwości, Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego i

obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 8

października 2009 r., sygn. akt ASD (...)

I. z m i e n i ł z a s k a r ż o n y w y r o k w t e n s p o s ó b , ż e u z n a ł

o b w i n i o n e g o s ę d z i e g o S ą d u R e j o n o w e g o z a w i n n e g o

z a r z u c a n e g o m u p r z e w i n i e n i a s ł u ż b o w e g o , określonego w

art. 107 ust. 1 u.s.p. i za to na podstawie art. 109 § 1 pkt 1 u.s.p. wymierzył mu

karę dyscyplinarną upomnienia;

II. kosztami postępowania odwoławczego obciążył Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Sędzia Sądu Rejonowego obwiniony był o to, że: w dniu 31 października 2008 r.

w A. w sprawie sygn. akt II Ko 675/08 Sądu Rejonowego w A., dopuścił się

oczywistej i rażącej obrazy przepisu art. 75 § 4 k.k. w ten sposób, iż mimo upływu 6

miesięcy od zakończenia okresu próby zarządził wobec skazanego Marka F.

wykonanie kary 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym

wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt V K 699/05, wskutek

czego Marek F. w okresie od dnia 3 kwietnia 2009 r. do dnia 6 kwietnia 2009 r. był

bezprawnie pozbawiony wolności, tj. o dopuszczenie się przewinienia służbowego

określonego w art. 107 § 1 u.s.p.

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 8 października

2009 r., sygn. akt ASD (...), sędzia Sądu Rejonowego uznany został za winnego tego,

że w dniu 31 października 2008 r. w A. dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy art.

366 § 1 k.p.k. w ten sposób, iż pełniąc obowiązki przewodniczącego posiedzenia w

sprawie o sygn. akt II Ko 679/08 przeciwko skazanemu Markowi F. w przedmiocie

zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej na skutek

niezachowania ostrożności w zakresie kierowania posiedzeniem i czuwania nad jego

prawidłowym przebiegiem, nie podjął czynności w celu przeprowadzenia z urzędu

2

dowodów niezbędnych dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia tejże

sprawy, w następstwie czego Sąd Rejonowy wydał postanowienie o zarządzeniu

wykonania kary pozbawienia wolności z naruszeniem art. 75 § 4 k.k., zaś skazany

Marek F. został bezprawnie pozbawiony wolności od 3 do 6 kwietnia 2009 r., tj.

popełnienia przewinienia służbowego określonego w art. 107 § 1 u.s.p. i za to na

podstawie art. 109 p 1 pkt 1 u.s.p. skazany na karę dyscyplinarną upomnienia.

Od tego wyroku odwołania wnieśli obwiniony sędzia Sądu Rejonowego,

Minister Sprawiedliwości oraz Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w Sądzie

Okręgowym.

Obwiniony sędzia, nie precyzując zarzutu odwoławczego wywiódł, że –

naruszono jego prawo do obrony, gdyż przed przypisaniem mu czynu dyscyplinarnego

w zmienionej formie, nie uprzedzono go o możliwości takiej zmiany. Potwierdził, że

przyznał się do popełnienia czynu, o który go obwiniono, natomiast nie przyznaje się

do przewinienia, które mu błędnie przypisano, mianowicie obrazy art. 366 § 1 k.p.k.,

gdyż dopełnił wszystkie obowiązki ciążące na przewodniczącym posiedzenia.

Sędzia Sądu Rejonowego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

go, gdyż mimo popełnienia czynu, o który go obwiniono „to jednak stanowi on

kontratyp wynikający z Konstytucji”, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Minister Sprawiedliwości i Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego zaskarżyli

wyrok Sądu pierwszej instancji na niekorzyść obwinionego w części dotyczącej winy.

Minister Sprawiedliwości zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

- obrazę prawa materialnego, art. 107 § 1 u.s.p. przez błędną jego wykładnię,

polegającą na przyjęciu, że oczywista i rażąca obraza przepisów prawa, o

której mowa w tym przepisie nie może dotyczyć przepisów prawa

materialnego, a w szczególności art. 75 § 4 k.k.;

- obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, a mianowicie art. 8 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., polegającą na

dowolnym przyjęciu, że Sąd pierwszej instancji „nie miał legitymacji” do

oceny merytorycznej postanowienia z dnia 31 października 2008 r. w

przedmiocie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej

wobec skazanego Marka F.;

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

wyroku, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że stwierdzona przez Sąd

pierwszej instancji oczywista i rażąca obraza przepisu art. 366 § 1 k.p.k.

nastąpiła nieumyślnie oraz na nieustaleniu, że zachowanie obwinionego

stanowiło oczywistą i rażącą obrazę przepisu art. 75 § 4 k.k.

3

Podnosząc powyższe zarzuty, autor odwołania wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku przez ustalenie i odpowiednią zmianę opisu przypisanego obwinionemu czynu

przez stwierdzenie, że oczywista i rażąca obraza przepisu art. 366 § 1 k.p.k. nastąpiła

umyślnie oraz przyjęcie, że obwiniony dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy

przepisu art. 75 § 4 k.k. i wymierzenie mu kary dyscyplinarnej upomnienia.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w odwołaniu zarzucił obrazę przepisu

prawa materialnego, tj. art. 107 § 1 u.s.p. i błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych

za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść wyroku, poprzez nie stwierdzenie

oczywistej i rażącej obrazy przepisu art. 75 § 4 k.k. Rzecznik wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku przez uznanie, iż obwiniony sędzia dopuścił się zarzucanego

czynu i wymierzenie mu kary dyscyplinarnej upomnienia, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Odwołania Ministra Sprawiedliwości i Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego w

zakresie wniosku o zmianę wyroku zasługują na uwzględnienie. Trafne są również

wywody obwinionego sędziego Sądu Rejonowego w zakresie nieuprzedzenia o

zmianie opisu zarzuconego mu przewinienia i dowolne ustalenie, że nie podjął

żadnych czynności zmierzających do zapewnienia stawiennictwa skazanego Marka F.

na posiedzeniu wykonawczym w dniu 31 października 2008 r.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny z obrazą art. 107 § 1 u.s.p. przyjął, że

oczywista i rażąca obraza przepisów prawa, o której mowa w tym przepisie, w

zasadzie nie może dotyczyć przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 75

§ 4 k.k. i w konsekwencji nietrafnie ocenił, że zachowanie obwinionego nie stanowiło

oczywistej i rażącej obrazy przepisu art. 75 § 4 k.k. Sąd pierwszej instancji z

naruszeniem art. 107 § 1 u.s.p. nie znalazł podstaw do merytorycznej oceny

postanowienia z dnia 31 października 2008 r. (II Ko 625/08) o zarządzeniu wykonania

kary pozbawienia wolności, wydanego przez Sąd Rejonowy w składzie

jednoosobowym, w którym orzekł obwiniony sędzia. Błędnie uznał, iż „stwierdzenie

obrazy przepisów prawa przy wydaniu tegoż zaskarżalnego orzeczenia przez Sąd

pierwszej instancji oraz jej charakteru, może bowiem nastąpić jedynie w trybie

kontroli instancyjnej. Wobec braku legitymacji do oceny merytorycznej orzeczenia,

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie jest uprawniony do stwierdzenia naruszenia

przepisów prawa przy jego wydaniu przez sędziego występującego w roli Sądu, a tym

bardziej do oceny charakteru obrazy przepisów prawa (rażąca i oczywista)” (s. 5

uzasadnienia SA).

Jak już wspomniano, przedstawione stanowisko nie jest trafne. Artykuł 107 § 1

u.s.p. jest zgodny z Konstytucją RP, w tym z powoływanym przez Sąd pierwszej

instancji art. 178 ust. 1 Konstytucji. Sądy dyscyplinarne są uprawnione do orzekania

4

między innymi w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów za oczywistą i

rażącą obrazę przepisów prawa. Fundamentem realnego funkcjonowania zasady

niezawisłości sędziowskiej jest podejmowanie przez sędziego decyzji w zakresie

orzekania w sposób swobodny bez nacisków zewnętrznych. Dlatego z ogromną

ostrożnością należy formułować wnioski w przedmiocie przewinień służbowych w

postaci oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa. Mając na względzie prawo

sędziego do własnej interpretacji przepisów, w tym także nie zawsze trafnej, czyli

dotkniętej błędem, która może i powinna być korygowana w toku kontroli

instancyjnej.

Tylko w całkiem wyjątkowych przypadkach, obraza prawa stanowi podstawę

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego. Chodzi o obrazę oczywistą, zatem taką,

która nie budzi najmniejszych wątpliwości, wynikającą wprost z brzmienia tychże

przepisów. Obraza taka musi być także rażąca, a zatem poważna, istotna, jaskrawa,

rzucająca się w oczy, narażająca na szwank prawa i istotne interesy stron i innych osób

biorących udział w postępowaniu albo powodować szkodę. Do przypisania sędziemu

przewinienia dyscyplinarnego wystarczający jest każdy rodzaj winy, także wina

nieumyślna (por. uchwała Sądu Dyscyplinarnego z dnia 22 października 1998 r., SD

9/98; wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 27 czerwca 2002 r.,

SNO 18/02, OSNSD 2002 r., nr 1-2, poz. 9).

W rozpoznawanej sprawie doszło do rażącej i oczywistej obrazy przepisu,

którego treść nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Artykuł 75 § 4 k.k.

określa jednoznaczny zakaz zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej po

upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Treść przepisu nie daje możliwości

jego różnej interpretacji. Rozumienie tego przepisu nie może budzić wątpliwości u

przeciętnej osoby o kwalifikacjach prawniczych. Zasada niezawisłości sędziowskiej

nie chroni przed konsekwencjami za niestaranne i niekompetentne rozstrzyganie

sprawy.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, w oparciu o ustalenia poczynione na

podstawie akt sprawy II Ko 675/08 Sądu Rejonowego oraz wiarygodne przyznanie się

obwinionego do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, Sąd Najwyższy – Sąd

Dyscyplinarny dokonał postulowanej w odwołaniach wniesionych na niekorzyść

sędziego Sądu Rejonowego zmiany i uznał, że dopuścił się on oczywistej i rażącej

obrazy prawa materialnego, mianowicie art. 75 § 4 k.k. w sposób opisany w części

wstępnej wyroku.

Stosownie do wniosków odwoławczych wymierzono obwinionemu sędziemu

karę dyscyplinarną upomnienia, adekwatną do stopnia zawinienia.

W przedstawionej sytuacji trafnie przedstawione przez obwinionego uchybienia,

że nie uprzedzono go o zmianie opisu czynu, uniemożliwiając obronę i bezpodstawnie

ustalono, iż nie podjął żadnych czynności zmierzających do zapewnienia

5

stawiennictwa i przesłuchania skazanego Marka F. na posiedzeniu w dniu 31

października 2008 r. nie miały wpływu na treść prawomocnego wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 133 u.s.p.