I CSK 211/09

Sygn. akt I CSK 211/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa H.(…) S.A. w M.(…)

przeciwko H.(…) KG w G.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa (…),

1) oddala skargę kasacyjną,

2) zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400 zł

(pięć tysięcy czterysta) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 1 czerwca 2007 r. strona powodowa wnosiła o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Arbitrażowego przy Krajowej

2

Izbie Gospodarczej z dnia 1 września 2006r. sygn. akt SA (…), któremu Sąd Okręgowy

w W. nadał postanowieniem z dnia 23 marca 2007 r. sygn. akt XX GCo (…) klauzulę

wykonalności na rzecz strony pozwanej. Jako podstawę żądania wskazała zapłacenie w

całości należności na rzecz poprzednika prawnego pozwanego – zbywcy wierzytelności.

Wyrokiem z dnia 29 października 2007 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił

powództwo ustalając między innymi, że w dniu 1 września 2006 r. powstał zaskarżony

tytuł egzekucyjny przeciwko stronie powodowej w postaci wyroku Sądu Arbitrażowego

przy Krajowej Izbie Gospodarczej, któremu w dniu 26 października 2006 r. Sąd

Okręgowy w W. nadał klauzulę wykonalności na rzecz wskazanego w nim wierzyciela.

W wyniku egzekucji wszczętej przez tego wierzyciela komornik wyegzekwował

należność, o czym powiadomił strony w dniu 30 listopada 2006 r. W tym samym dniu

powód został powiadomiony o zbyciu wierzytelności na rzecz strony pozwanej. Na

wniosek pozwanego Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 23 marca 2007 r.

nadał na jego rzecz klauzulę wykonalności wyrokowi Sądu Arbitrażowego przy Krajowej

Izbie Gospodarczej z dnia 1 września 2006 r. sygn. akt SA (…). Pozwany wszczął

przeciwko powodowi egzekucję na podstawie powyższego tytułu wykonawczego zaś

powód wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 23 marca 2007 r. o nadaniu klauzuli

wykonalności zarzucając zapłatę należności i jednocześnie w dniu 1 czerwca 2007 r.

wytoczył niniejsze powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Do

chwili wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji nie zostało rozpoznane zażalenie

powoda na postanowienie z dnia 23 marca 2007 r. o nadaniu klauzuli wykonalności.

Sąd Okręgowy uznał powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu

wykonawczego za uzasadnione z uwagi na to, że doszło do zaspokojenia całej

należności objętej tym tytułem na rzecz zbywcy wierzytelności, ze skutkiem dla jej

nabywcy.

W toku postępowania apelacyjnego wywołanego apelacją pozwanego, w dniu 20

grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w postępowaniu klauzulowym uwzględnił zażalenie

powoda na postanowienie z dnia 23 marca 2007 r. o nadaniu klauzuli wykonalności na

rzecz pozwanego wyrokowi Sądu Arbitrażowego z dnia 1 września 2006 r., zmienił

zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek pozwanego w tym przedmiocie wobec nie

wykazania w sposób określony w art. 788 k.p.c. przejścia na niego wierzytelności

stwierdzonej tym tytułem. Pozwany powiadamiając o tym fakcie Sąd Apelacyjny w

rozpoznawanej sprawie w piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2008 r. (data wpływu 28

3

lipca 2008 r.) wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i

umorzenie postępowania, bowiem wydanie wyroku stało się zbędne skoro brak tytułu

wykonawczego, którego pozbawienia wykonalności żąda powód. Na wypadek, gdyby

Sąd uznał, że nie ma podstaw do umorzenia postępowania wnosił o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie w obu przypadkach na

jego rzecz od powoda kosztów postępowania za obie instancję. Na rozprawie

apelacyjnej w dniu 31 lipca 2008 r. popierał to stanowisko natomiast pełnomocnik

powoda wnosił o oddalenie apelacji i oddalenie wniosków pozwanego zawartych w

piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2008 r. oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów

postępowania apelacyjnego.

Wyrokiem z dnia 31 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7 217 zł tytułem

zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję i kwotę 105 400 zł. tytułem kosztów

procesu za drugą instancję.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., wydając wyrok, bierze

za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, a zatem rozpoznając

apelację pozwanego musiał wziąć pod uwagę fakt, że postanowieniem Sądu

Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r. oddalony został prawomocnie wniosek

pozwanego o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu –

wyrokowi Sądu Arbitrażowego z dnia 1 września 2006 r., a więc nie istnieje zaskarżony

przez powoda w rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy. Powództwo o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego straciło rację bytu, bowiem odpadła podstawowa

przesłanka roszczenia, skoro przestał istnieć tytuł wykonawczy i nie istnieje już

podstawa prawna do egzekucji przeciwko powodowi na rzecz pozwanego zobowiązań

objętych tytułem egzekucyjnym zaskarżonym w niniejszym postępowaniu. Zgodnie

bowiem z art. 776 k.p.c., podstawą wszczęcia egzekucji jest określony tytuł egzekucyjny

zaopatrzony w klauzulę wykonalności i tylko taki konkretny tytuł wykonawczy może być

podstawą powództwa wytoczonego w oparciu o art. 840 § 1 k.p.c. W wyniku

postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., oddalającego wniosek

pozwanego o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu

Arbitrażowego z dnia 1 września 2006 r., unicestwiony został zaskarżony przez powoda

tytuł wykonawczy, co prowadziło do oddalenia powództwa wprost, bez badania

zasadności jego podstaw i pozostałych zarzutów apelacji pozwanego. Oddalając

4

powództwo, Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania zgodnie z art. 98 § 1 i 3

k.p.c. oraz art. 99 k.p.c.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, powód w ramach zarzutów

procesowych wskazał na naruszenie art. 98 k.p.c. przez wadliwe uznanie powoda za

stronę przegrywającą proces albo, w przypadku uznania tego zarzutu za niezasadny,

naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie; naruszenie art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c. w zw. z art. 795 § 1 k.p.c., art. 366 k.p.c. oraz art. 360 k.p.c. przez oddalenie

powództwa w wyniku bezpodstawnego przyjęcie, że oddalenie wniosku o nadanie

klauzuli wykonalności zaskarżonemu tytułowi egzekucyjnemu stanowi negatywną

przesłankę uwzględnienia powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., mimo że

jest to powództwo skierowane przede wszystkim przeciwko samemu tytułowi

egzekucyjnemu a oddalenie go z powodu nie nadania klauzuli wykonalności tytułowi

egzekucyjnemu pozbawia dłużnika instrumentu merytorycznej obrony i wykluczy w

przyszłości podniesienie powództwa opozycyjnego przez powoda gdy zostanie

ponownie nadana klauzula wykonalności i wszczęta egzekucja mimo wyegzekwowania

już należności objętych tym tytułem; naruszenie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 795

§ 1 k.p.c., art. 355 k.p.c. oraz art. 386 § 1 i 3 k.p.c. przez wadliwe oddalenie powództwa

zamiast uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia postępowania, skoro wydanie

wyroku stało się zbędne na skutek upadku zaskarżonego tytułu wykonawczego;

naruszenie art. 316 k.p.c. oraz art. 365 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. przez bezpodstawne

uznanie, że nakaz oddalenia powództwa po unicestwieniu zaskarżonego tytułu

wykonawczego wynika z art. 316 k.p.c. i pominiecie, że postanowienie o oddaleniu

wniosku o nadanie klauzuli wykonalności zaskarżonemu tytułowi egzekucyjnemu ma

rozszerzoną skuteczność na podstawie art. 365 k.p.c. a wynik postępowania o

pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego jest niezależny od wyniku

postępowania o nadanie klauzuli wykonalności; naruszenie art. 233 k.p.c. w zw. z art.

328 par.2 i art. 391 k.p.c. przez oddalenie powództwa z przyczyn jedynie formalnych,

bez oceny merytorycznej jego zasadności.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie art. 509

k.c. w zw. z art. 512 k.c. przez ich niezastosowanie i pominięcie, że pierwotny zbywca

wierzytelności uchylił się od skutków prawnych oświadczenia woli o przelewie oraz że

wierzytelność została w całości wyegzekwowana przez komornika przed powzięciem

przez dłużnika wiadomości o cesji a także naruszenie art. 45 ust.1 w zw. z art. 8

5

Konstytucji oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

przez obciążenie w całości kosztami procesu powoda i ograniczenie jego prawa do sądu

oraz sprawiedliwego rozłożenia kosztów procesu, mimo że był on stroną broniącą się

przed bezprawnym nadaniem klauzuli wykonalności i wygrał to postępowanie, a gdyby

nie zaskarżył postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności ryzykując egzekucję,

powództwo opozycyjne byłoby uwzględnione.

W oparciu o powyższe wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy przez

uwzględnienie powództwa i zasądzenie w obu wypadkach kosztów postępowania

kasacyjnego jako części kosztów procesu.

Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosiła o jej oddalenie

i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 776 k.p.c., podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy a tytułem

wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, który musi

być załączony do wniosku o wszczęcie egzekucji (art. 797 § 1 k.p.c.). Tytułami

egzekucyjnymi są dokumenty wymienione w art. 777 k.p.c. w tym między innymi

orzeczenia sądu i wyroki sądu polubownego. Podstawą wszczęcia i prowadzenia

egzekucji jest więc orzeczenie sądu, także polubownego, stwierdzające obowiązek

określonego indywidualnie dłużnika wykonania określonego w tytule zobowiązania na

rzecz indywidualnie określonego wierzyciela, któremu to orzeczeniu została nadana

klauzula wykonalności. Jeżeli stwierdzony w tytule egzekucyjnym obowiązek lub

uprawnienie przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko lub na

rzecz tej osoby w warunkach określonych w art. 788 k.p.c. Nie stoi temu na

przeszkodzie uprzednie nadanie klauzuli wykonalności na rzecz lub przeciwko stronom

wymienionym w tytule egzekucyjnym. Po przejściu uprawnień lub obowiązków

stwierdzonych tytułem i nadaniu klauzuli wykonalności na rzecz lub przeciwko nabywcy,

powstaje nowy tytuł wykonawczy stanowiący podstawę egzekucji przeciwko lub na rzecz

nowych stron wymienionych w klauzuli wykonalności.

Na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie

(art. 795 k.p.c.), jednak podstawą wszczęcia egzekucji jest tytuł egzekucyjny po nadaniu

mu klauzuli wykonalności przez sąd pierwszej instancji. Innymi słowy egzekucja może

6

być wszczęta na podstawie „nieprawomocnego” tytułu wykonawczego. Dłużnik,

przeciwko któremu wszczęto egzekucję na podstawie takiego tytułu wykonawczego,

może zatem zaskarżyć postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi

egzekucyjnemu. W postępowaniu zażaleniowym może zgłaszać jedynie zarzuty

formalne przeciwko nadaniu klauzuli wykonalności, nie może natomiast kwestionować

obowiązku określonego w tytule egzekucyjnym ani twierdzić, że obowiązek ten wygasł z

jakichkolwiek przyczyn. Nie może więc w postępowaniu klauzulowym powoływać się na

żadne okoliczności materialnoprawne dotyczące tytułu wykonawczego i stwierdzonego

w nim zobowiązania. Takie okoliczności może podnosić tylko w drodze powództwa

opozycyjnego przewidzianego w art. 840 § 1 k.p.c., którego przedmiotem jest określony

tytuł wykonawczy oraz określone podstawy materialnoprawne żądania, a więc

przyczyny, z powodu których ma nastąpić pozbawienie tytułu wykonawczego

wykonalności.

Powództwo przewidziane w art. 840 § 1 k.p.c. jest powództwem o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego, a nie powództwem o pozbawienie wykonalności

tytułu egzekucyjnego. A zatem jego przesłanką materialnoprawną jest istnienie tytułu

wykonawczego, a więc istnienie klauzuli wykonalności nadanej tytułowi egzekucyjnemu.

Jeżeli tytuł wykonawczy nie istnieje, powództwo o pozbawienie go wykonalności jest

oczywiście bezprzedmiotowe.

Z uwagi na to, że jak stwierdzono wyżej, podstawą egzekucji może być tytuł

wykonawczy jeszcze przed uprawomocnieniem się postanowienia sądu o nadaniu

klauzuli wykonalności, powództwo przeciwegzekucyjne może być wytoczone także

jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania klauzulowego. Dłużnik może

zarówno zaskarżyć postanowienie sądu pierwszej instancji o nadaniu klauzuli

wykonalności, jak i wytoczyć powództwo przeciwegzekucyjne jeszcze przed

rozpoznaniem jego zażalenia w postępowaniu klauzulowym. W obu postępowaniach

przysługują mu różne zarzuty i oba mogą toczyć się równolegle. Jednakże w takiej

sytuacji niewątpliwie wynik postępowania opozycyjnego zależy od wyniku postępowania

klauzulowego w tym znaczeniu, że uwzględnienie zażalenia dłużnika w postępowaniu

klauzulowym i oddalenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności w sposób oczywisty

wpływa na wynik postępowania opozycyjnego. Z chwilą prawomocnej odmowy nadania

klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, przestaje istnieć tytuł wykonawczy

zaskarżony w postępowaniu opozycyjnym a zatem odpada przesłanka

7

materialnoprawna powództwa opozycyjnego. Ponieważ – zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. –

zasadność powództwa przeciwegzekucyjnego sąd ocenia według stanu rzeczy z chwili

orzekania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1976 r. III CZP 18/76,

OSNCP 1976/9/195), musi uwzględnić przy wydawaniu końcowego orzeczenia

odpadniecie podstawowej przesłanki materialnoprawnej powództwa jaką jest istnienie

tytułu wykonawczego.

Wszystkie te okoliczności powinien wziąć pod uwagę dłużnik decydujący się na

równoległe prowadzenie obu postępowań: zażaleniowego w postępowaniu klauzulowym

i opozycyjnego. Szczególnie dłużnik reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika

musi zdawać sobie sprawę z tego, że jego wygrana w postępowaniu klauzulowym może

skutkować przegraną w postępowaniu opozycyjnym jeżeli w wyniku uwzględnienia jego

zażalenia na nadanie klauzuli wykonalności przestanie istnieć tytuł wykonawczy

stanowiący podstawę powództwa przeciwegzekucyjnego. Nie ma przeszkód by w razie

wytoczenia powództwa opozycyjnego przed rozpoznaniem jego zażalenia w

postępowaniu klauzulowym, dłużnik wniósł o zawieszenie postępowania opozycyjnego

do czasu rozstrzygnięcia postępowania klauzulowego (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.). Wniosek

taki powinien złożyć szczególnie w postępowaniu w sprawach gospodarczych, w których

sąd z reguły nie działa z urzędu.

Natomiast po prawomocnym oddaleniu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności

powinien rozważyć, czy celowe jest popieranie nadal bezprzedmiotowego powództwa

opozycyjnego czy też korzystniejsze jest jego cofnięcie. Decyzja w tym przedmiocie

należy do powoda jako do osoby inicjującej proces, od której woli zależy także dalsze

jego prowadzenie, a niekiedy również wynik. Jeżeli bowiem nie cofnie w takiej sytuacji

powództwa, będzie je popierał i żądał merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, nie zajdą

przewidziane w art. 355 k.p.c. podstawy do wydania przez sąd postanowienia o

umorzeniu postępowania skoro niewątpliwie wydanie wyroku nie stało się

niedopuszczalne ani zbędne. Jak bowiem przyjmuje się w literaturze wydanie wyroku

staje się niedopuszczalne gdy w toku procesu zaistnieje przyczyna, która, gdyby istniała

od początku, prowadziłaby do odrzucenia pozwu. Natomiast wydanie wyroku staje się

zbędne, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub w

toku procesu doszło do zaspokojenia powoda przez pozwanego w wyniku uznania

zasadności żądania i spełnienia świadczenia. Nie można zatem uznać, że wydanie

wyroku stało się zbędne w sytuacji, gdy mimo odpadnięcia materialnoprawnej przesłanki

8

roszczenia powód popiera powództwo żądając merytorycznego rozstrzygnięcia

roszczenia, które nadal uważa za uzasadnione.

Niezależnie od tego trzeba też stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącego,

forma rozstrzygnięcia sądu w takiej sytuacji (umorzenie postępowania czy oddalenie

powództwa z powodu braku tytułu wykonawczego) nie ma znaczenia dla obrony

dłużnika w przyszłości, gdyby powstał nowy tytuł wykonawczy na podstawie tego

samego tytułu egzekucyjnego i na rzecz tego samego wierzyciela, co oczywiście jest

możliwe. Będzie to jednak inny, nowy tytuł wykonawczy, który może stanowić podstawę

nowego powództwa przeciwegzekucyjnego. Wobec braku tożsamości

zakwestionowanych tytułów wykonawczych nie ma w takiej sytuacji tożsamości

roszczenia a tym samym powagi rzeczy osądzonej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, trzeba uznać

za całkowicie bezzasadny kasacyjny zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z

art. 316 § 1 k.p.c. Trafnie bowiem Sąd Apelacyjny stwierdził, że oddalenie wniosku o

nadanie klauzuli wykonalności spowodowało unicestwienie zaskarżonego tytułu

wykonawczego i odpadnięcie w toku procesu materialnoprawnej przesłanki powództwa

opozycyjnego, jaką jest istnienie zaskarżonego tytułu wykonawczego, co czyni to

powództwo bezprzedmiotowym. Skoro doszło do tego w postępowaniu apelacyjnym,

Sąd Apelacyjny miał obowiązek, zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c., wziąć pod uwagę tę

okoliczność przy wydawaniu orzeczenia. Z uwagi na jednoznaczne stanowisko

procesowe pełnomocnika powoda zajęte na rozprawie apelacyjnej, który nie tylko nie

cofnął powództwa, lecz nie wyrażał także zgody na uwzględnienie wniosku pozwanego

o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, żądając

oddalenia apelacji, a więc merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy – nie było podstaw z

art. 386 § 3 w zw. z art. 355 k.p.c. do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia

postępowania w sprawie, bowiem wydanie wyroku nie stało się niedopuszczalne ani

zbędne. Sąd Apelacyjny musiał w takiej sytuacji wydać orzeczenie merytoryczne.

Powód bowiem nadal uważał swoje roszczenie za uzasadnione i żądał jego

merytorycznego rozstrzygnięcia. Jego stanowisko w tym przedmiocie nie uległo zresztą

zmianie także w postępowaniu kasacyjnym, w którym wyraził pogląd, że przedmiotem

zaskarżenia na podstawie art. 840 § 1 k.p.c. jest w istocie tytuł egzekucyjny i

unicestwienie klauzuli wykonalności nie ma wpływu na rozstrzygnięcie tego powództwa.

9

W tej sytuacji Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 368 § 1 k.p.c., uchylił

zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.

Na marginesie tych rozważań trzeba też wskazać, że omawiane zarzuty

kasacyjne wzajemnie się wykluczają. Nie można bowiem jednocześnie twierdzić, że

unicestwienie w toku procesu opartego na art. 840 § 1 k.p.c. zaskarżonego tytułu

wykonawczego nie ma żadnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia

powództwa opozycyjnego oraz zarzucać Sądowi Apelacyjnemu, że bezpodstawnie

oddalił powództwo zamiast umorzyć postępowanie.

Rozstrzygnięcie to, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, nie narusza także art. 360,

art. 365 ani art. 366 k.p.c. Przeciwnie – Sąd Apelacyjny uwzględnił wiążące go

prawomocne orzeczenie Sądu wydane w postępowaniu klauzulowym, a jak wskazano

wyżej, forma jego rozstrzygnięcia nie ma znaczenia dla ewentualnego przyszłego

procesu opozycyjnego, którego przedmiotem byłby inny tytuł wykonawczy.

Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. (który przede

wszystkim jest niedopuszczalny w świetle art. 3983

§ 3 k.p.c.) oraz art. 328 § 2 k.p.c. w

zw. z art. 391 k.p.c. uzasadnione przez skarżącego tym, że o oddaleniu powództwa

„zadecydowała przesłanka stricte formalna” – oddalenie wniosku o nadanie klauzuli

wykonalności a Sąd Apelacyjny nie ocenił w ogóle zasadności powództwa. Wbrew

stanowisku skarżącego, istnienie lub brak tytułu wykonawczego jest przesłanką

materialnoprawną powództwa opozycyjnego. Brak tytułu wykonawczego jest

samodzielną i wystarczającą podstawą oddalenia tego powództwa, bez badania

istnienia przyczyn wskazanych jako jego podstawa. Z tych względów za

bezprzedmiotowe należało też uznać, oparte na pierwszej podstawie, zarzuty kasacyjne

naruszenia art. 509 w zw. z art. 512 k.c.

Nieskuteczne są także zarzuty naruszenia art. 98 i art. 102 k.p.c.; po pierwsze,

dlatego, że zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. naruszenie przepisów postępowania

może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uchybienie to

mogło mieć wpływ na wynika sprawy a rozstrzygnięcie o kosztach procesu nigdy nie

może mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. to wynik sprawy

determinuje orzeczenie o kosztach procesu. Po wtóre, dlatego, że orzeczenie o

kosztach procesu zawarte w zaskarżonym wyroku jest prawidłowe. Sąd Apelacyjny

słusznie bowiem uznał powoda za stronę przegrywającą proces w rozumieniu art. 98

10

k.p.c. To powód podjął decyzję o wytoczeniu powództwa przeciwegzekucyjnego zanim

rozpoznane zostało jego zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności,

choć, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, niewątpliwie wiedział, że w

razie uwzględnienia tego zażalenia w postępowaniu klauzulowym, postępowanie

opozycyjne stanie się bezprzedmiotowe a postępowanie egzekucyjne na jego wniosek

może zostać umorzone zgodnie z art. 825 pkt 2 k.p.c., który dotyczy także sytuacji, gdy

sąd drugiej instancji w wyniku zażalenia dłużnika uchylił nadaną przez sąd pierwszej

instancji klauzulę wykonalności i oddalił wniosek o jej nadanie. Powód nie wniósł także o

zawieszenie postępowania przez Sąd pierwszej instancji do czasu zakończenia

postępowania klauzulowego, w wyniku czego przeprowadzone zostało całe

postępowania przed tym sądem, co dla pozwanego wiązało się z koniecznością

podjęcia obrony i poniesienia kosztów z tym związanych, łącznie z kosztami

postępowania apelacyjnego, które także zostało przeprowadzone do końca, bowiem

powód nie powiadomił Sądu o zakończeniu postępowania klauzulowego ze skutkiem dla

niego korzystnym i nieistnieniu w związku z tym zaskarżonego tytułu wykonawczego, a

gdy informację o tym przekazał Sądowi Apelacyjnemu pozwany, powód nie tylko nie

cofnął powództwa, lecz nie wyraził także zgody na wniosek pozwanego o uchylenie

zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, wnosząc o wydanie wyroku i

oddalenie apelacji. W wyniku tego doszło do wydania wyroku oddalającego powództwo,

a zatem nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 98 § 1 k.p.c. powód przegrał proces i

powinien zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty procesu. Dla tej oceny nie

ma żadnego znaczenia wskazana w skardze kasacyjnej okoliczność, że w istocie powód

wygrał sprawę, bowiem w wyniku wygrania postępowania klauzulowego doprowadził do

osiągnięcia rezultatu, do którego zmierzał wytaczając powództwo opozycyjne. Wygranie

postępowania klauzulowego determinowało rozstrzygnięcie o kosztach poniesionych w

tamtym postępowaniu, jest natomiast bez znaczenia dla oceny, która strona wygrała

proces opozycyjny.

Nie było także podstaw do zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. i nie obciążenia

powoda kosztami procesu. Przepis ten może mieć zastosowanie tylko w sytuacjach

wyjątkowych, co szczególnie odnosi się do postępowania w sprawach gospodarczych, w

których przedsiębiorcy reprezentowani są przez zawodowych pełnomocników zdolnych

racjonalnie ocenić korzyści i straty wynikające z podjęcia określonych decyzji

procesowych. Przykłady sytuacji, gdy przepis ten może mieć zastosowanie, które

11

wskazał powód w skardze kasacyjnej powołując stosowne orzeczenia Sądu

Najwyższego w żadnym zakresie nie przystają do realiów rozpoznawanej sprawy.

Niewątpliwie bowiem nie jest to sprawa o charakterze precedensowym (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1973 r. I PR 188/73, niepubl.) ani sprawa, którą wywołał

lub przedłużył jej postępowanie swoim oczywiście niesumiennym lub niewłaściwym

postępowaniem pozwany (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1981 r.

II CZ 98/81, OSNCP 1982/2-3/36 i z dnia 4 kwietnia 1975 r. I PR 4/75, OSNC

1976/2/35), gdyż jak wskazano wyżej to od powoda zależał wybór drogi powództwa

opozycyjnego przed rozpoznaniem jego zażalenia w postępowaniu klauzulowym oraz

tok całego dalszego postępowania. Nie jest to także sprawa, w której rozstrzygnięcie

sporu nastąpiło wyłącznie na podstawie wziętej przez Sąd pod uwagę z urzędu (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 maja 1966 r. II PR 115/66, OSPiKA 1967/1/8),

skoro to pozwany w postępowaniu apelacyjnym powołał się na nieistnienie

zaskarżonego tytułu wykonawczego w wyniku oddalenia wniosku o nadanie klauzuli

wykonalności. To w postępowaniu klauzulowym Sąd drugiej instancji z urzędu stwierdził,

że pozwany nie wykazał w sposób przewidziany w art. 788 k.p.c. przejścia na swoją

rzecz uprawnień z tytułu egzekucyjnego, gdyż powód w zażaleniu nie powołał takiego

zarzutu. Natomiast zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenie, że pozwany w złej wierze

złożył wniosek o nadanie na swoją rzecz klauzuli wykonalności musi z oczywistych

względów pozostać poza oceną Sądu w rozpoznawanej sprawie podobnie jak sugestie

dotyczące ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za nadanie przez sąd

pierwszej instancji klauzuli wykonalności na rzecz pozwanego w postępowaniu

klauzulowym.

Stwierdzić zatem należy, że nie było podstaw do zastosowania w rozpoznawanej

sprawie w stosunku do powoda przegrywającego proces art. 102 k.p.c.

Oczywiście bezzasadne są w tych okolicznościach także zarzuty naruszenia art.

45 ust.1 w zw. z art. 8 Konstytucji oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności. Powód miał prawo i możliwość dokonania wyboru sposobu i

czasu podjęcia obrony przeciwegzekucyjnej. Reprezentowany przez zawodowego

pełnomocnika miał świadomość konsekwencji dokonanego wyboru oraz

podejmowanych lub zaniechanych czynności procesowych i mógł racjonalnie rozważyć

korzyści wytoczenia powództwa opozycyjnego przed zakończeniem postępowania

klauzulowego np. w postaci uzyskania w drodze zabezpieczenia zawieszenia

12

postępowania egzekucyjnego oraz straty wynikające z możliwości przegrania procesu

opozycyjnego w razie wygrania postępowania klauzulowego, także w zakresie

ewentualnego obciążenia kosztami procesu, którego być może mógłby uniknąć cofając

powództwo po uwzględnieniu jego zażalenia w postępowaniu klauzulowym. W żadnym

wypadku nie doszło zatem do ograniczenia jego prawa do sądu.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną i na podstawie art. 98 w zw. z art. 108 § 1 oraz art. 39821

w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów postępowania

kasacyjnego.