II CSK 370/09

Sygn. akt II CSK 370/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSA Barbara Trębska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. M.

przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu i Ministrowi Sprawiedliwości

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt I ACa 418/08,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od J. M. na rzecz Skarbu Państwa -

Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700,- (dwa tysiące siedemset)

złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił powództwo J. M. o

zasądzenie od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Sądu Rejonowego w

S. kwoty 153.929,01 zł z ustawowymi odsetkami. Według dokonanych w sprawie

ustaleń, w okresie od 9 lutego 2002 r. do 6 listopada 2004 r. J. M. będący Komornikiem

sądowym Rewiru (…) przy Sądzie Rejonowym w S. przekazał na rachunek Sądu

Rejonowego w S. tytułem 20% opłat łącznie kwotę 153.929,01 zł. Powód domagał się

2

jej zwrotu na podstawie art. 410 § 2 k.c., wywodząc, iż przepis art. 59 ust. 4 ustawy z

dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (j.t.: Dz. U. z 2006 r., Nr

167, poz. 1191 ze zm., dalej także „u.k.s.e."), na podstawie którego dokonywał wpłat,

przestał obowiązywać z dniem 1 stycznia 2002 r., tj. po wejściu noweli do ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji z dnia 18 września 2001 r., a nadto, że jest on

sprzeczny z Konstytucją RP.

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska powoda. Wskazał, iż nowela ta nie

wyeliminowała art. 59 ust. 4 u.k.s.e., stanowiącego, że z drugiej części opłat

egzekucyjnych ściągniętych od dłużnika, o których mowa w ust. 1,20% stanowi dochód

Skarbu Państwa. Do dnia 13 listopada 2004 r. obowiązywał w niezmienionej postaci

także art. 59 ust. 1 u.k.s.e., zgodnie z którym opłatę nie uiszczoną przez wierzyciela

zwolnionego od kosztów sądowych oraz pozostałą część opłaty nie obciążającą

wierzyciela komornik ściąga od dłużnika, z tym, że drugą część opłaty stosunkowej

oblicza się proporcjonalnie do wyegzekwowanych kwot. Sąd Okręgowy powołał się

także na wykładnię językową i autentyczną art. 59 ust. 4 u.k.s.e. dla wykazania, że

przepis ten obowiązywał w porządku prawnym do 13 listopada 2004 r. i że było to

zgodne z wolą ustawodawcy. Za nieskuteczne z punktu widzenia dochodzonego

roszczenia ocenił nadto argumenty powoda dotyczące utraty przez komornika z dniem 1

stycznia 2002 r. statusu pracownika i prowadzenia przez niego od tego czasu

działalności egzekucyjnej na własny rachunek.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 19 listopada 2008 r. oddalił apelację powoda od

powyższego wyroku, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do

interpretacji art. 59 ust. 4 u.k.s.e. i jego obowiązywania po dniu 1 stycznia 2002 r. Sąd

ten dokonał nadto szerokiej analizy zmieniających się przepisów ustawy o komornikach

sądowych i egzekucji dotyczących opłat egzekucyjnych, w tym w szczególności jej art.

49 i 59. Wskazał, iż według pierwotnego brzmienia art. 59 ust. 1 u.k.s.e. opłatę

nieuiszczoną przez wierzyciela zwolnionego od kosztów sądowych oraz pozostałą

część opłaty nie obciążającej wierzyciela (który wnosząc o egzekucję świadczeń

pieniężnych miał obowiązek uiścić część opłaty stosunkowej w wysokości 7% wartości

egzekwowanego roszczenia, nie więcej jednak niż 1/3 całej opłaty, która wynosiła 21 %

wartości egzekwowanego świadczenia), komornik ściągał od dłużnika, z tym że druga

część opłaty stosunkowej (14%) obliczana była proporcjonalnie od wyegzekwowanych

kwot. Na podstawie art. 59 ust 4 u.k.s.e., z tej drugiej części opłaty, 20% stanowiło

dochód Skarbu Państwa, co oznaczało obowiązek komornika odprowadzania tej

należności na rachunek Skarbu Państwa. Ustawa z dnia 18 września 2001 r.

3

zmieniająca ustawę o komornikach sądowych i egzekucji odeszła od pracowniczego

charakteru stosunku łączącego komornika z prezesem sądu rejonowego, co pociągnęło

za sobą zmianę systemu wynagradzania komorników. Zrezygnowano z wypłacania mu

wynagrodzenia zasadniczego, natomiast opłatę stosunkową (zmniejszoną do 15%

wartości egzekwowanego świadczenia) należną przy egzekucji świadczeń pieniężnych

komornik pobierał odtąd za dokonaną egzekucję i to w całości od dłużnika. Jako zasadę

przyjęto brak obowiązku uiszczania opłaty stosunkowej przez wierzyciela wnoszącego o

wszczęcie egzekucji. Nie zmieniono jednak art. 59 ust. 4 u.k.s.e., co oznaczało, że

kwota 20% z opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużnika w dalszym ciągu stanowiła

dochód Skarbu Państwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozostawienie przez

ustawodawcę - mimo zmian dokonanych nowelą z 2001 r. - art. 59 ust. 4 u.k.s.e., a

także dalsze posługiwanie się w nim terminem drugiej części opłaty egzekucyjnej,

pomimo braku desygnatu tego pojęcia, uwidaczniło brak legislacyjnej poprawności,

jednakże poziom tej niepoprawności i nieprecyzyjności nie stanowił przeszkody w

odbiorze rzeczywistego zamiaru ustawodawcy, a było nim utrzymanie regulacji

nakładającej na komornika obowiązku odprowadzenia na rachunek Skarbu Państwa

części opłaty egzekucyjnej. Takiemu rozumowaniu nie sprzeciwia się wykładnia

omawianego przepisu, zarówno językowa, jak i systemowa i funkcjonalna. Przepis ten,

w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie naruszył także konstytucyjnej zasady równości wobec

prawa, co zarzucał powód.

W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia, powód wniósł o jego uchylenie

oraz o uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S., ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy z uwzględnieniem kosztów

zastępstwa procesowego. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa

materialnego, którego powód upatruje w naruszeniu przepisów ustawy z dnia 18

września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 2001 r., Nr 130, poz. 1452) polegającym na przyjęciu przez

Sąd Apelacyjny, że po wejściu w życie tej ustawy tj. 1 stycznia 2002 r. w dalszym ciągu

obowiązywał art. 59 ust. 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, mimo

wprowadzenia przez ustawodawcę zasadniczej zmiany zarówno gdy chodzi o status

komornika sądowego, jak też zasady pobierania opłaty stosunkowej w oparciu o

zmieniony art. 45 u.k.s.e. wprowadzający jako jednolitą i jedną opłatę w wysokości 15%

egzekwowanego roszczenia, a nie jak przed zmianą ustawy, która określała opłatę

egzekucyjną w wysokości 21 % pobieraną w dwóch częściach.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z uwagi na doniosłość podstaw kasacyjnych wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c.,

które razem z granicami zaskarżenia wyznaczają granice skargi kasacyjnej (art. 39813

§

1 k.p.c.), w orzecznictwie Sądu Najwyższego wymaga się, aby skarżący zarzucający

naruszenie prawa materialnego, określał konkretny przepis prawa naruszonego przez

sąd ze wskazaniem, na czym, w ocenie skarżącego, polegała błędna jego wykładnia lub

niewłaściwe zastosowanie, jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub jaki inny przepis

należało zastosować (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 18 lutego 1937 r.,

C.III.2524/36, OSP 1937, poz. 730; postanowienie SN z dnia 11 marca 1997 r., III CKN

13/97, OSNC 1997/8/114, wyrok SN z dnia 5 grudnia 2006 r., II CSK 274/06, nie publ.,

wyrok SN z dnia 5 lipca 2006 r., IV CSK 127/06 niepubl., postanowienie SN z dnia 13

czerwca 2008 r., III CSK 104/08, niepubl.).

Wymogom tym nie sprostała skarga kasacyjna powoda, która zarzucając

naruszenie prawa materialnego ogranicza się do wskazania nawet nie przepisu prawa,

ale tylko aktu prawnego, ustawy z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001 r., Nr

130, poz. 1452), bez sprecyzowania, który jej przepis został przez Sąd Apelacyjny

naruszony i w jaki sposób. Taki brak skargi kasacyjnej powoduje, że w istocie nie

poddaje się ona kontroli kasacyjnej. Także bowiem w opisie zarzutu oraz w

uzasadnieniu skargi jej autor nie wskazał, który z przepisów powołanej w zarzucie

ustawy został przez Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretowany lub niewłaściwie

zastosowany. Pomijając fakt, że ustawa powołana w zarzucie skargi nie stanowiła

podstawy rozstrzygnięcia, można jedynie domniemywać, iż skarżący w istocie zarzuca,

że Sąd Apelacyjny sprzecznie z celem wskazanej ustawy przyjął, iż po dniu jej wejścia

w życie, tj., po 1 stycznia 2002 r. nadal obowiązywał art. 59 ust. 4 u.k.s.e., podczas gdy

w ocenie powoda nowe regulacje dotyczące statusu komornika i zasad jego

wynagradzania wprowadzone nowelą z dnia 18 września 2001 r. uczyniły ten przepis

bezprzedmiotowym, a nadto sprzecznym z art. 217, 84 i 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wydaje się, że skarżącemu w istocie chodziło o naruszenie art. 59 ust. 4 u.k.s.e. przez

jego niewłaściwe zastosowanie, wskutek przyjęcia, że także po 1 stycznia 2002 r.

przepis ten obowiązywał i stanowił o obowiązku komornika odprowadzania 20 % opłaty

od wyegzekwowanego świadczenia. Sąd Apelacyjny podzielił bowiem pogląd Sądu

Okręgowego o zasadności oddalenia powództwa z uwagi na fakt, że świadczenie

zwrotu którego powód żąda, spełnione przez niego po dniu 1 stycznia 2002 r. na

podstawie art. 59 ust. 4 u.k.s.e. było świadczeniem należnym.

5

Podstawy skargi kasacyjnej określone w art. 3983

§ 1 k.p.c. dotyczą ściśle

określonych rodzajów błędów i uchybień, których dopuścił się sąd drugiej instancji.

Tymczasem skarżący nawet w uzasadnieniu nie wskazuje jakich błędów wykładni

ustawy z 18 września 2001 r. dopuścił się Sąd Apelacyjny. Motywy skargi ograniczają

się do krótkiego przedstawienia własnego stanowiska odnośnie do nieobowiązywania

po 1 stycznia 2002 r. art. 59 ust. 4 u.k.s.e., bez chociażby polemiki z obszernym

wywodem Sądu Apelacyjnego dotyczącym wykładni spornego przepisu i jego

obowiązywania po zmianach w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji

dokonanych nowelą z dnia 18 września 2001 r. Skarżący nie kwestionując, że sporny

przepis nie został nowelą tą uchylony i formalnie nadal pozostawał w porządku

prawnym, skupił się na jego sprzeczności po 1 stycznia 2002 r. z wyrażoną w

Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, której to sprzeczności upatrywał w

utworzeniu tylko dla komorników sądowych specjalnego podatku, którym była w istocie

po 1 stycznia 2002 r., czyli po zmianie statusu i zasad wynagradzania komorników

sądowych, danina jaką komornik był obowiązany odprowadzać na rzecz Skarbu

Państwa na podstawie art. 59 ust. 4 u.k.s.e. Powoływanie się na niezgodność normy

prawa z Konstytucją RP może być skuteczne tylko wówczas, gdy Trybunał

Konstytucyjny o takiej niezgodności orzekł. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w

sprawach cywilnych zdecydowanie przeważa pogląd, że sądy nie mogą same

decydować o niekonstytucyjności ustaw, gdyż wyłączną kompetencję w tym zakresie,

zgodnie z art. 188 Konstytucji, ma Trybunał Konstytucyjny. Mając uzasadnione

wątpliwości co do zgodności ustawy z Konstytucją, sąd - na podstawie art. 193

Konstytucji - ma obowiązek zwrócić się do Trybunału z odpowiednim pytaniem prawnym

(zob. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., V CNK 1456/00,

niepubl., z dnia 7 listopada 2002 r., V CKN 1493/00, niepubl., z dnia 18 września 2002

r., III CKN 326/01, niepubl., z dnia 24 października 2003 r., III CK 36/02, niepubl., z dnia

24 czerwca 2004 r., III CK 536/02, niepubl., z dnia 26 marca 2004 r., IV CK 188/03,

niepubl., z dnia 16 kwietnia 2004 r., I CK 291/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 71, wyrok z

dnia 3 grudnia 2008 r., V CSK 310/08, nie publ.) Sąd Najwyższy w orzekającym

składzie podziela ten pogląd.

Nie może zatem odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku powoływanie

się na niezgodność art. 59 ust. 4 u.k.s.e. z art. 217, 84 i 32 ust. 1 Konstytucji RP, skoro

nie przedstawił on orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego tę

niezgodność. Sąd Apelacyjny, dostrzegając niepoprawność legislacyjną związaną z

6

pozostawieniem tego przepisu mimo zasadniczych zmian dokonanych w ustawie o

komornikach sądowych i egzekucji nowelą z dnia 18 września 2001 r., w obszernych

motywach wyjaśnił dlaczego uznał, iż nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału

Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności spornego przepisu z

Konstytucją. Skarga kasacyjna powoda nie zwiera zarzutu dotyczącego naruszenia

przez ten Sąd wynikającego z art. 193 Konstytucji obowiązku zwrócenia się do

Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność z Konstytucją art. 59 ust. 4 u.k.s.e.,

a zatem powyższa decyzja Sądu drugiej instancji uchyla się spod kontroli kasacyjnej.

Wskazać nadto trzeba, iż powołanej w skardze sprawie III CZP 63/05 (uchwała z

dnia 12 października 2005 r., Biul. SN 2005/10/4), Sąd Najwyższy nie zajmował się

obowiązywaniem po 1 stycznia 2002 r. przepisu art. 59 ust. 4 u.k.s.e. i orzeczenie to nie

pozostaje w związku z przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy

wypowiedział się w niej o stosowaniu przepisów intertemporalnych w toku egzekucji

alimentów wszczętej przed 1 stycznia 2002 r., w kontekście zasad pobierania przez

komornika wysokości opłaty stosunkowej. Także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 24 lutego 2003 r. (K 28/02) jaki przywołuje skarżący dla poparcia swej

argumentacji, nie odnosi się do przedmiotu sporu rozpoznawanej sprawy, gdyż dotyczy

niezgodności z Konstytucją RP art. 45 ust. 5 i 7 u.k.s.e.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy uznając skargę kasacyjną za

pozbawioną uzasadnionych podstaw, na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Na podstawie zaś art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów postępowania

kasacyjnego.