II PK 196/09

Wyrok z dnia 3 lutego 2010 r.

II PK 196/09

1. Do stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego z mocy

art. 5 k.p. oraz art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnic-

twie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) mają zastosowanie art. 45 i 47

k.p.

2. Osiągnięcie przez mianowanego nauczyciela akademickiego (ad-

iunkta) wieku emerytalnego nie stanowi innej ważnej przyczyny rozwiązania

stosunku pracy w rozumieniu art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym.

Przewodniczący SSN Bogusław Cudowski, Sędziowie SN: Jolanta Strusińska-

Żukowska, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego

2010 r. sprawy z powództwa Organizacji Zakładowej NSZZ Solidarność Region M. w

Szkole [...] w W. na rzecz Haliny P. przeciwko Szkole [...] w W. o przywrócenie do

pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie z dnia 19 marca 2009 r. [...]

I. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

II. zasądził od Szkoły [...] w W. na rzecz Organizacji Zakładowej NSZZ „Soli-

darność” Region M. w Szkole [...] w W. kwotę 345 (trzysta czterdzieści pięć) zł tytu-

łem kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2008 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w War-

szawie przywrócił Halinę P. do pracy w Szkole [...] w W. na poprzednich warunkach

pracy i płacy i zasądził na od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 4.098 zł tytu-

łem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem, że w terminie 7

dni od daty uprawomocnienia się wyroku zgłosi ona gotowość niezwłocznego podję-

cia pracy. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

2

Powódka była zatrudniona w pozwanej Szkole od 15 listopada 1972 r., na

podstawie mianowania, w tym od 15 sierpnia 2004 r. na czas nieokreślony na stano-

wisku starszego wykładowcy w Katedrze G. W dniu 28 lutego 2007 r. rektor strony

pozwanej rozwiązał łączący strony stosunek pracy z zachowaniem 3-miesięcznego

okresu wypowiedzenia z końcem semestru letniego, tj. z dniem 16 czerwca 2007 r.,

zgodnie z art. 123 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkol-

nictwie wyższym. Jako podstawę wypowiedzenia stosunku pracy wskazano § 8 za-

rządzenia Nr 44 rektora Szkoły [...] z dnia 1 grudnia 2006 r. w sprawie trybu postę-

powania w sprawach dotyczących stosunku pracy nauczycieli akademickich w S., a

mianowicie osiągnięcie przez powódkę wieku emerytalnego. Zarządzenie to oraz

zarządzenie je zmieniające Nr 45 z dnia 13 grudnia 2006 r. utraciły moc na podsta-

wie zarządzenia Nr 30 z dnia 27 lipca 2007 r., które weszło w życie „z końcem roku

akademickiego 2006/2007", tj. z dniem 30 września 2007 r. Powódka jest członkiem

związku zawodowego od 1980 r. Jej wynagrodzenie przed ustaniem stosunku pracy,

liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, wynosiło 4.098 zł.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji stanął na stanowi-

sku, że skoro Prawo o szkolnictwie wyższym nie przewiduje szczególnego unormo-

wania w zakresie roszczeń przysługujących pracownikowi w razie wypowiedzenia lub

rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę z naruszeniem przepisów, to należy

stosować przepisy Kodeksu pracy, w tym jego art. 45. Nie znajduje natomiast zasto-

sowania art. 38 k.p., gdyż tryb zakończenia stosunku pracy mianowanego nauczy-

ciela akademickiego uregulowany jest w art. 124 i art. 125 ustawy - Prawo o szkol-

nictwie wyższym. Przewidziane w tym ostatnim przepisie wymaganie zgody właści-

wego organu na rozwiązanie z takim nauczycielem stosunku pracy zastępuje ko-

nieczność konsultacji z organizacją związkową. Z kolei art. 124 tej ustawy zawiera

wyczerpujący katalog przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy, którego poszerzenie

aktem wewnątrzorganizacyjnym szkoły wyższej jest niedopuszczalne. W myśl art.

125 ustawy stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim może być

rozwiązany również z innych ważnych przyczyn, po uzyskaniu zgody organu kole-

gialnego wskazanego w statucie uczelni. W ocenie Sądu Rejonowego, strona po-

zwana wypowiedziała powódce stosunek pracy z mianowania z przyczyny nieprze-

widzianej w przepisach ustawy, gdyż nie jest „inną ważną przyczyną" osiągnięcie

przez powódkę wieku emerytalnego. Sam fakt osiągnięcia wieku emerytalnego, bez

istnienia dodatkowych okoliczności, na które strona pozwana się nie powołuje, nie

3

może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy nauczy-

ciela akademickiego, który to zawód powódka mogła wykonywać mimo osiągnięcia

wieku emerytalnego.

Wyrokiem z dnia 19 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apela-

cję pozwanej Szkoły od powyższego wyroku, podzielając poczynione ustalenia i

ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy wskazał nadto, że stosunki pracy nauczycieli akademickich

należą do szczególnych i uregulowanych osobnymi aktami zwanymi pragmatykami

służbowymi, w tym przypadku ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

wyższym. Przepis art. 76 k.p. stanowi, że stosunek pracy nawiązuje się na podstawie

mianowania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Natomiast art. 5

k.p. wskazuje, że jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują

przepisy szczególne, przepisy Kodeksu pracy stosuje się w zakresie nieuregulowa-

nym tymi przepisami. Niezależnie od wynikającej z art. 5 k.p. relacji między przepi-

sami Kodeksu pracy a ustawą szczególną, Prawo o szkolnictwie wyższym odsyła do

Kodeksu pracy w art. 136 ust. 1, zgodnie z którym w sprawach dotyczących stosunku

pracy pracowników uczelni, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy tego

Kodeksu, a więc także jego art. 45 i 47. Zatem stanowisko strony pozwanej, iż Ko-

deks pracy reguluje jedynie kwestie związane ze stosunkiem pracy powstałym na

podstawie umowy o pracę i nie ma możliwości stosowania jego unormowań do sto-

sunku pracy powstałego na mocy mianowania jest bezzasadne. Brak możliwości sto-

sowania w tym zakresie przepisów Kodeksu pracy pozbawiłby mianowanego nau-

czyciela akademickiego dochodzenia ochrony swych praw na drodze sądowej, co

byłoby zaprzeczeniem zawartej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasady gwarantującej

prawo do sądu.

W ocenie Sądu drugiej instancji, wyliczenie w art. 124 Prawa o szkolnictwie

wyższym przesłanek uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym

nauczycielem akademickim jest wyczerpujące, dlatego niezrozumiałe jest twierdze-

nie strony pozwanej, jakoby „inne ważny przyczyny" rozwiązania stosunku pracy z

art. 125 ustawy powinny zostać uregulowane w jej art. 124. Przyczyny, o których sta-

nowi art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym nie obejmują osiągnięcia wieku emery-

talnego, gdyż taka przyczyna wypowiedzenia ma charakter dyskryminacji ze względu

na wiek (art. 183a

k.p.), a zawód nauczyciela akademickiego jest zawodem, który po-

wódka mogła wykonywać mimo osiągnięcia wieku emerytalnego. Nabywane z wie-

4

kiem doświadczenie i wiedza pracownika naukowego są atrybutami pozwalającymi

uznać takiego pracownika za cennego. Dlatego należy umożliwić mu dalsze przeka-

zywanie studentom posiadanej wiedzy, a nie dążyć do rozwiązania stosunku pracy.

Natomiast w razie stwierdzenia trwałej utraty zdolności do pracy, Prawo o szkolnic-

twie wyższym zezwala w art. 126 pkt 1 na rozwiązanie z takim nauczycielem stosun-

ku pracy bez wypowiedzenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pozwana Szkoła zarzuciła naru-

szenie prawa materialnego, a to: 1) art. 5 k.p., poprzez błędną wykładnię i zastoso-

wanie przez przyjęcie, że pozwala on na stosowanie do stosunków pracy nauczycieli

akademickich, nawiązanych na podstawie mianowania, przepisów Kodeksu pracy

dotyczących wyłącznie umowy o pracę, w tym poprzez przyjęcie, że norma tego

przepisu pozwala na stosowanie przepisów art. 45 i art. 47 k.p. do stosunku pracy

nauczyciela akademickiego, nawiązanego na podstawie mianowania, mimo iż Prawo

o szkolnictwie wyższym zawiera przepisy dotyczące rozwiązania tego stosunku; 2)

art. 45 i art. 47 k.p., poprzez przyjęcie, że mają one zastosowanie do stosunku pracy

nawiązanego na podstawie mianowania; 3) art. 76 k.p., poprzez jego błędną wykład-

nię polegającą na przyjęciu, że do stosunku pracy nauczyciela akademickiego mają

zastosowanie przepisy Kodeksu pracy dotyczące umowy o pracę, mimo iż ustawa -

Prawo o szkolnictwie wyższym nie zawiera normy pozwalającej na stosowanie

wprost lub odpowiednie takich przepisów, a norma zawarta w art. 136 ust. 1 tej

ustawy odsyła w sposób ogólny - w sprawach nieuregulowanych w tym Prawie a do-

tyczącym stosunku pracy z mianowania - do przepisów Kodeksu pracy, co oznacza,

że tylko normy tego Kodeksu dotyczące ogólnie formułowanego stosunku pracy mają

zastosowanie do stosunku z mianowania; 4) art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym,

poprzez uznanie, że osiągnięcie wieku emerytalnego przez nauczyciela akademic-

kiego zatrudnionego na podstawie mianowania na stanowisku adiunkta, wobec braku

przepisów dotyczących wygaśnięcia stosunku pracy takiego nauczyciela, nie stanowi

innej ważnej przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy; 5) art. 128 ustawy - Prawo o

szkolnictwie wyższym, poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy nie dotyczy on

stosunku pracy nawiązanego przez nauczyciela akademickiego w drodze mianowa-

nia; 6) art. 136 § 1 (prawidłowo ust. 1) Prawa o szkolnictwie wyższym, poprzez

błędną wykładnię i zastosowanie przez przyjęcie, że przepis ten pozwala na stoso-

wanie do stosunku pracy nauczycieli akademickich nawiązanych na podstawie mia-

nowania przepisów Kodeksu pracy dotyczących wyłącznie umowy o pracę.

5

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie powództwa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że brak jest możliwości zasto-

sowania do mianowanego nauczyciela akademickiego przepisów Kodeksu pracy od-

noszących się jedynie do stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o

pracę, a w konsekwencji - przywrócenia do pracy takiego nauczyciela na podstawie

art. 45 k.p. oraz „zasądzenia na jego rzecz odszkodowania na podstawie art. 47

k.p.”. Nadto, w kontekście art. 127 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, nie można

nie uznać, że upływ określonego jednolicie dla kobiet i mężczyzn wieku powoduje, iż

jest to ważna przyczyna rozwiązania stosunku pracy nawiązanego na podstawie

mianowania z nauczycielem akademickim zatrudnionym na stanowisku adiunkta, o

której stanowi art. 125 tego Prawa. Skarżący wywiódł, że zasadą stosunku pracy z

mianowania jest jego stabilność, ale nie dożywotnia, a żadna z istniejących pragma-

tyk służbowych, poza Prawem o szkolnictwie wyższym, i to tylko co do nauczycieli

zajmujących stanowiska inne niż profesora zwyczajnego i profesora nadzwyczajne-

go, nie przewiduje trwania bez granic czasowych takiego stosunku prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów. W myśl art. 1 k.p.

określa on prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, zgodnie z art. 2 tego Ko-

deksu, pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powoła-

nia, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, a stosownie do jego art.

76 stosunek pracy nawiązuje się na podstawie mianowania w przypadkach określo-

nych w odrębnych przepisach. Pracownikiem w rozumieniu art. 2 i 76 k.p. jest zatem

osoba, która w wyniku dokonania aktu mianowania nawiązuje stosunek pracy, nie

jest nim natomiast osoba mianowana na stanowisko, co do której akt mianowania

powoduje powstanie stosunku służbowego o charakterze administracyjnoprawnym.

Zatem tylko do osoby posiadającej status pracownika mianowanego znajduje zasto-

sowanie zasada subsydiarnego stosowania przepisów Kodeksu pracy zawarta w

jego art. 5, zgodnie z którym jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników

regulują przepisy szczególne, przepisy Kodeksu pracy stosuje się w zakresie nieure-

gulowanym tymi przepisami.

6

W związku z brzmieniem art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo

o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie budzi wątpliwości i

skarżący tego nie kwestionuje, że zatrudniony na podstawie mianowania nauczyciel

akademicki jest pracownikiem, którego stosunek pracy zasadniczo podlega przepi-

som tej ustawy, a pomocniczo, w zakresie w niej nieuregulowanym, znajdują do

niego zastosowanie przepisy Kodeksu pracy (art. 5 k.p. i art. 136 ust. 1 Prawa o

szkolnictwie wyższym). Strona pozwana prezentuje natomiast stanowisko, że przepi-

sy Prawa o szkolnictwie wyższym regulują kwestie związane z rozwiązaniem stosun-

ku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego, a tym samym niemożliwe jest

zastosowanie do tego stosunku art. 45 i 47 k.p. ani poprzez art. 128 tego Prawa,

który odnosi się wyłącznie do nauczyciela akademickiego zatrudnionego na podsta-

wie umowy o pracę, ani poprzez jego art. 136 ust. 1, który odsyła do przepisów Ko-

deksu pracy jedynie w zakresie „ogólnie formułowanego stosunku pracy”, a nie prze-

pisów dotyczących wyłącznie umowy o pracę, do których należą art. 45 i 47 k.p. Po-

gląd ten jest błędny.

Twierdzenie skarżącego, że Prawo o szkolnictwie wyższym zawiera szczegól-

ne regulacje odnoszące się do rozwiązania stosunku pracy mianowanego nauczy-

ciela akademickiego jest słuszne, ale oznacza to tylko tyle, że po pierwsze - w odnie-

sieniu do takiego pracownika rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić wyłącznie z

przyczyn określonych w pragmatyce służbowej, co ogranicza do tych tylko przypad-

ków możliwość jego wypowiedzenia (art. 124 i 125) lub rozwiązania bez wypowie-

dzenia (art. 126) oraz w konsekwencji po drugie - wypowiedzenie stosunku pracy

mianowanemu nauczycielowi akademickiemu jest dopuszczalne w znacznie węż-

szym zakresie niż w odniesieniu do pracowników umownych. O ile bowiem podstawą

zastosowania tego pierwszego mogą być wyłącznie przyczyny określone w art. 124

oraz „inne ważne przyczyny” z art. 125 Prawa o szkolnictwie wyższym, to w przypad-

ku tego drugiego wymagane jest jedynie, aby było ono uzasadnione (art. 45 § 1 k.p.).

Przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym nie zawierają natomiast żadnej

własnej regulacji odnoszącej się do zakresu roszczeń przysługujących mianowane-

mu nauczycielowi akademickiemu w przypadku wypowiedzenia mu stosunku pracy w

sytuacji braku określonej ustawowo przyczyny lub niezachowania procedury wypo-

wiedzenia. Brak jest w niej również normy zawierającej treść obowiązującego przed

1 września 2006 r. przepisu art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkol-

nictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), wprost odsyłającego do odpowied-

7

niego stosowania przepisów Kodeksu pracy w zakresie roszczeń mianowanego nau-

czyciela akademickiego z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię

stosunku pracy za wypowiedzeniem. Nie oznacza to jednak, jak zdaje się sugerować

skarżący, że takie roszczenia nie przysługują mianowanemu nauczycielowi akade-

mickiemu. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skoro w przepisach Prawa o szkolnic-

twie wyższym brak jest uregulowania kwestii związanych z zakresem roszczeń przy-

sługujących mianowanemu nauczycielowi akademickiemu w przypadku wadliwego

wypowiedzenia mu stosunku pracy, to - nawet przy założeniu, iż przepisy tej prag-

matyki służbowej nie zawierają odesłania do stosowania w tym zakresie przepisów

Kodeksu pracy - art. 45 i 47 k.p. znajdują zastosowanie bezpośrednio poprzez art. 5

k.p. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że przepisy te dotyczą wy-

łącznie stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę. Takie ich rozu-

mienie naruszałoby w pierwszym rzędzie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP,

zgodnie z którymi każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd,

a ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolno-

ści lub praw. Ponadto, zgodnie z zakresem podmiotowym (pracownik i pracodawca) i

przedmiotowym (prawa i obowiązki) Kodeksu pracy wynikającym z jego art. 1, znaj-

dują one zastosowanie do wszystkich stosunków pracy niezależnie od podstawy ich

nawiązania, o ile przepisy będące w stosunku do nich lex specialis nie regulują tej

kwestii inaczej.

Rację ma skarżący, że art. 128 Prawa o szkolnictwie wyższym, stosownie do

którego rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę z nauczycielem akademickim

następuje na zasadach określonych w Kodeksie pracy, odnosi się wyłącznie do nau-

czyciela akademickiego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Unormowanie

to oznacza jednak tylko tyle, że w przypadku takiego nauczyciela akademickiego nie

znajdują zastosowanie przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym odnoszące się do

rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy nawiązanego z nauczycielem akade-

mickim na podstawie mianowania (art. 123-127), ale wprost znajdują zastosowanie

przepisy Kodeksu pracy (art. 30 i następne) z wynikającym z art. 128 Prawa o szkol-

nictwie wyższym zastrzeżeniem, że rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem

następuje z końcem semestru. Przepis ten nie odnosi się natomiast w ogóle do kwe-

stii roszczeń ze stosunku pracy nauczyciela akademickiego i już tylko z tego względu

nie mógł być i nie był stosowany przez Sąd drugiej instancji.

8

Zagadnienie to reguluje natomiast art. 136 Prawa o szkolnictwie wyższym, w

myśl którego w sprawach dotyczących stosunku pracy pracowników uczelni, nieure-

gulowanych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy (ust. 1), a spory o rosz-

czenia ze stosunku pracy pracownika uczelni rozpatrują sądy pracy (ust. 2). To dość

ogólne odesłanie odnosi się zatem do wszystkich pracowników uczelni, w tym na-

uczycieli akademickich zatrudnionych na podstawie mianowania i w tym ostatnim

zakresie stanowi potwierdzenie określonej w art. 5 k.p. zasady pomocniczego stoso-

wania Kodeksu pracy do stosunków pracy mianowanych nauczycieli akademickich w

kwestiach nieuregulowanym w Prawie o szkolnictwie wyższym. Wynikający z art. 136

tego Prawa zakres spraw dotyczących stosunku pracy takich nauczycieli obejmuje

również roszczenia przysługujące mianowanemu nauczycielowi akademickiemu w

przypadku niezgodnego z prawem wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy,

którego to zagadnienia Prawo o szkolnictwie wyższym nie reguluje, odsyłając jedynie

w sprawach sporów o roszczenia ze stosunku pracy takiego pracownika na drogę

przed sądami pracy. Ten rodzaj „spraw dotyczących stosunku pracy”, o jakich sta-

nowi art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym wynika po pierwsze - z określo-

nego w art. 1 k.p. zakresu zobowiązaniowej więzi łączącej pracownika i pracodawcę

niezależnie od podstawy nawiązania łączącego ich stosunku pracy, po drugie - z

systematyki Kodeksu pracy, w którym rozważane kwestie ujęte zostały w tym samym

Dziale drugim zatytułowanym „Stosunek pracy” obejmującym zarówno unormowania

odnoszące się do stosunku pracy nawiązanego nie tylko na podstawie umowy o

pracę, ale także powołania, wyboru, mianowania i spółdzielczej umowy o pracę, jak i

zagadnienia związane z uprawnieniami pracownika w razie wypowiedzenia tego sto-

sunku lub jego rozwiązania bez wypowiedzenia, po trzecie - z zawartego w Dziale

jedenastym Kodeksu pracy zatytułowanym „Rozpatrywanie sporów o roszczenia ze

stosunku pracy” art. 242 § 1, zgodnie z którym pracownik może dochodzić swych

roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej, po czwarte - z art. 476 § 1 pkt 1

k.p.c., w myśl którego przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się między in-

nymi sprawy o roszczenia ze stosunku pracy oraz po piąte - z art. 136 ust. 2 Prawa o

szkolnictwie wyższym, który wszystkie spory o roszczenia ze stosunku pracy pra-

cownika uczelni (w tym mianowanego nauczyciela akademickiego) poddaje kognicji

sądów pracy. Nie budzi wątpliwości, że chodzi o sprawy, w których materialnoprawną

podstawą roszczenia jest stosunek pracy niezależnie od podstawy jego nawiązania

(umowa, powołanie, wybór, mianowanie, spółdzielcza umowa o pracę - art. 2 k.p.,

9

por. uchwałę pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyż-

szego z dnia 21 listopada 1975 r., V PZP 5/75, OSNCP 1976 nr 6, poz. 120), w tym

związane z niezgodnym z prawem jego wypowiedzeniem lub rozwiązaniem - jako

sprawy dotyczące stosunku pracy w rozumieniu art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie

wyższym. Zbieżne stanowisko Sąd Najwyższy zajął również w wyrokach: z dnia 4

grudnia 2008 r., II PK 155/08 (Monitor Prawa Pracy 2009 nr 9, s. 476), w którym wy-

rażono pogląd, iż regulacja ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym nie jest zupełna,

co powoduje, że z mocy jej art. 136 ust. 1 oraz art. 5 k.p. w sprawach w Prawie tym

nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy, w tym art. 45 § 1

k.p.; z dnia 20 marca 2009 r., II PK 219/08 (LEX nr 523525), w którym stwierdzono,

iż status prawny nauczycieli akademickich reguluje nie tylko Prawo o szkolnictwie

wyższym, ale także - w sprawach nieuregulowanych w tej pragmatyce - Kodeks

pracy, w tym jego art. 45; z dnia 25 czerwca 2009 r., I PK 228/08 (niepublikowany), w

którym uznano, że zarówno naruszenie trybu wypowiedzenia określonego w art. 125

Prawa o szkolnictwie wyższym, jak i wypowiedzenie z przyczyny, która nie jest „inną

ważną przyczyną” w rozumieniu tego przepisu, umożliwia dochodzenie roszczeń

określonych w art. 45 § 1 k.p., a w każdym przypadku ważność innej przyczyny wy-

powiedzenia podlega ocenie organów rozstrzygających spory ze stosunku pracy

pracowników uczelni wyższych.

Nieusprawiedliwiony jest zarzut obrazy art. 125 Prawa o szkolnictwie wyż-

szym, którą skarżący upatruje w przyjęciu, że osiągnięcie wieku emerytalnego przez

mianowanego nauczyciela akademickiego zatrudnionego na stanowisku adiunkta nie

stanowi innej ważnej przyczyny wypowiedzenia w rozumieniu tego przepisu z uwagi

na brak uregulowań dotyczących wygaśnięcia stosunku pracy takiego pracownika.

Tak sformułowany zarzut jest zupełnie nieadekwatny do dokonanej przez Sąd drugiej

instancji oceny, że inne ważne przyczyny, o których stanowi art. 125 Prawa o szkol-

nictwie wyższym nie obejmują osiągnięcia przez mianowanego nauczyciela akade-

mickiego wieku emerytalnego, gdyż taka przyczyna wypowiedzenia ma charakter

dyskryminacji ze względu na wiek (art. 183a

k.p.). Stanowisko to zostało wyprowa-

dzone z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2009

r., II PZP 13/08 (OSNP 2009 nr 19-20, poz. 248), w której stwierdzono, że osiągnię-

cie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej

przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę (art. 45 § 1 k.p.) i nale-

żałoby je dodatkowo uzupełnić odwołaniem się do wyrażonego w uzasadnieniu tej

10

uchwały trafnego poglądu, że w polskim prawie obowiązuje ogólna zasada, iż roz-

wiązanie stosunku pracy przez pracodawcę tylko ze względu na osiągnięcie przez

pracownika wieku emerytalnego stanowi dyskryminację ze względu na wiek, zakaza-

ną przez art. 183a

§ 1 k.p. Słusznie skarżący podnosi, że przepisy niektórych prag-

matyk służbowych wyjątkowo upoważniają wprost pracodawców do wypowiedzenia

stosunku pracy w razie osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego. Potwier-

dza to jednak tylko zasadę, zgodnie z którą osiągnięcie wieku emerytalnego nie sta-

nowi samo przez się przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie pracownikowi stosun-

ku pracy, gdyż w przeciwnym wypadku uregulowania te byłyby zbędne. Prawo o

szkolnictwie wyższym unormowania takiego nie zawiera, przewiduje natomiast - o

czym wyżej była mowa - dopuszczalność wypowiedzenia stosunku pracy z miano-

wania w znacznie węższym zakresie niż przepisy Kodeksu pracy. Skoro więc wypo-

wiedzenie dokonane wyłącznie z powodu osiągnięcia przez pracownika wieku eme-

rytalnego jest nie tylko nieuzasadnione, ale również bezprawne w rozumieniu art. 45

§ 1 k.p. jako naruszające przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, do których nie-

wątpliwie należą normy zakazujące dyskryminacji w zatrudnieniu (art. 113

, art. 183a

§

1 k.p.), to już tylko z tego względu taka przyczyna wypowiedzenia nie może zostać

zakwalifikowana do „innych ważnych przyczyn” rozwiązania stosunku pracy z mia-

nowanym nauczycielem akademickim, o których stanowi art. 125 Prawa o szkolnic-

twie wyższym. Zagadnienie to uchyla się jednak spod głębszych rozważań wobec

braku sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia tego przepisu w kon-

tekście zastosowania przez Sąd drugiej instancji uregulowań normujących zakaz nie-

równego traktowania w zatrudnieniu (art. 113

k.p., art. 183a

i nast. w związku z art. 5

k.p. oraz art. 136 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym).

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu z mocy art.

39814

k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto o stosowany odpo-

wiednio art. 108 § 1 k.p.c.

========================================