III CSK 113/09

Sygn. akt III CSK 113/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa Ośrodka Rehabilitacyjno-Opiekuńczego w N.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Ośrodek Rehabilitacyjno-Opiekuńczy w N. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od

Narodowego Funduszu Zdrowia w W. kwoty 305.074,00 zł z odsetkami ustawowymi z

tytułu nieprzekazania środków finansowych na wzrost wynagrodzeń za okres od

listopada 2006 r. do grudnia 2007 r.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r. uwzględnił powództwo, a

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2008 r. oddalił apelację pozwanego od

tego wyroku.

W sprawie zostało ustalone, że w okresie od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 30

czerwca 2006 r. strony wiązała umowa przewidująca udzielanie przez powoda,

działającego pod nazwą Sanatorium Rehabilitacyjne (…) w N., świadczeń opieki

zdrowotnej w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego. Wobec utraty przez N. statusu

gminy uzdrowiskowej powód zmienił profil swego działania oraz nazwę. Następne

umowy zawarte z pozwanym, obejmujące okres od dnia 1 listopada 2006 r. do dnia 31

grudnia 2006 r., a później cały rok 2007 r., dotyczyły udzielania przez powoda

świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie opieki długoterminowej.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, i stanowisko to podzielił Sąd

Apelacyjny, że pomimo, iż umowy zawarte przez strony przewidywały udzielanie przez

powoda w pierwszym półroczu 2006 r. i w czasie od dnia 1 listopada 2006 r. do dnia 31

grudnia 2007 r. świadczeń zdrowotnych innego rodzaju, powodowi przysługują za ten

drugi okres środki finansowe na wzrost wynagrodzeń na podstawie przepisów ustawy z

dnia 22 lipca 2006 r. o przekazywaniu środków finansowych świadczeniodawcom na

wzrost wynagrodzeń (Dz. U. Nr 149, poz. 1076 ze zm.). Stanowisko to Sąd Apelacyjny

wyraził odstępując od wykładni językowej art. 3 ust. 1 tej ustawy, na podstawie wykładni

celowościowej tego przepisu. Sąd Apelacyjny zwrócił przy tym uwagę, że wprowadzone

nim rozwiązanie budzi istotne wątpliwości z punktu widzenia zgodności z zasadą

równości wobec prawa i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP).

Wysokość kwoty zasądzonej na rzecz powoda wynika z przedstawionego przez

niego wyliczenia.

Wymieniony wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną

pozwany. Podstawą skargi kasacyjnej jest: 1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 3

ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazywaniu środków finansowych

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. Nr 149, poz. 1076 ze zm.) przez

3

błędną jego wykładnię oraz art. 56, 353 § 1 i 2, art. 354 § 1 i art. 471 k.c., art. 132 ust. 1 i

art. 136 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027

ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2005 r. w sprawie

ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 197,

poz. 1643), art. 4, 35 ust. 1-3 i art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o

finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104) oraz art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17

grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz.

U. z 2005 r. Nr 14, poz. 114) przez ich niezastosowanie i 2) naruszenie przepisów

postępowania, a to art. 233 § 1 i art. 227 w zw. z art. 391 k.p.c. Skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez oddalenie powództwa,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

Powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Podstawa skargi kasacyjnej pozwanego, którą jest naruszenia przepisów

postępowania, dotyczy błędnego – zdaniem skarżącego – ustalenia, że powód

nieprzerwanie udzielał świadczeń opieki zdrowotnej.

Artykuł 233 § 1 k.p.c. dotyczy oceny dowodów. Przepis ten nie może stanowić

podstawy skargi kasacyjnej, albowiem stosownie do art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą tej

skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów. Naruszenie

art. 227 k.p.c. może zaś polegać na przeprowadzeniu dowodu dla ustalenia faktu

niemającego dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia. Skarżący nie zarzuca

jednakże, że kwestionowane przez niego ustalenie nie było istotne.

Wobec niezasadności omawianej podstawy skargi kasacyjnej już tylko

na marginesie należy zauważyć, że zarzut błędnego ustalenia skarżący zapewne wiąże

z przyjęciem przez Sąd Apelacyjny przy okazji oceny okoliczności faktycznych sprawy,

że „pominięcie tych okoliczności prowadziłoby wprost do dyskryminacji podmiotu

nieprzerwanie od lat świadczącego usługi medyczne”. Z ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku jednoznacznie zaś wynika, że w okresie

od dnia 30 czerwca 2006 r. do dnia 1 listopada 2006 r. powód nie udzielał świadczeń

opieki zdrowotnej na podstawie umowy zawartej z pozwanym.

2. Z przepisów ogólnych ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazywaniu środków

finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń (Dz. U. Nr 149, poz. 1076 ze

4

zm.: dalej – „ustawa”) w obowiązującym brzmieniu zdaje się wynikać, że ustawa

przewiduje przekazywanie środków pieniężnych z przeznaczeniem na wzrost

wynagrodzeń dla wszystkich świadczeniodawców wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2,

jedynie z wyjątkiem świadczeniodawców, których dotyczy art. 1 ust. 2 i że jej działaniem

są objęci świadczeniodawcy udzielający świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze

środków publicznych na podstawie umów zawartych z Narodowym Funduszem Zdrowia

w czasie obowiązania ustawy. Jednakże o rzeczywistym zakresie ustawy decydują

przepisy zawarte w dalszych jej rozdziałach, określających zasady przekazywania

środków finansowych w kolejnych latach, poczynając od roku 2006. Jeżeli chodzi o

przekazywanie środków finansowych w 2006 i 2007 r. są to przepisy rozdziału 2 ustawy,

wśród których decydujące znaczenie ma jej art. 3 ust. 1.

Przepis ten, uzależniający wysokość środków finansowych przysługujących

świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń w 2006 i 2007 r. od umowy zawartej z

Narodowym Funduszem Zdrowia na I półrocze 2006 r., oznacza ograniczenie środków

finansowych przysługujących świadczeniobiorcom, którzy zawarli umowy na część I

półrocza 2006 r. oraz pozbawienie tych środków świadczeniodawców, którzy zawarli

umowy po zakończeniu I półrocza 2006 r. Z tego względu został on oceniony przez

Rzecznika Praw Obywatelskich, do zdania którego przyłączył się Marszałek Sejmu i

Prokurator Generalny, za niezgodny z art. 32 w zw. z art. 2 Konstytucji, a Trybunał

Konstytucyjny uznał argumenty świadczące o jego wadliwości za istotne (uzasadnienie

postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2009 r., K 28/07, OTK-A

2009, nr 3, poz. 42).

W sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna, chodzi o

inną kwestię powstałą na tle wykładni art. 3 ust. 1 ustawy. Jak trafnie utrzymuje

skarżący przepis ten rozumiany dosłownie uzależnia uprawnienie świadczeniodawcy do

otrzymania środków finansowych na wzrost wynagrodzeń w okresie od dnia 1

października 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. i w 2007 r. od tego, czy zawarte z

Narodowym Funduszem Zdrowia umowy obejmujące te okresy dotyczą udzielania

świadczeń opieki zdrowotnej tego samego rodzaju jak świadczenia, których dotyczyła

umowa zawarta na 2006 r., za okres I półrocza tego roku, według stanu na dzień 30

czerwca 2006 r. Przy takim rozumieniu przepisu świadczeniodawca – tak jak pozwany –

pozbawiony zostaje środków finansowych na wzrost wynagrodzeń mimo udzielania

świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia

przez okres, za który środki te przysługują, tylko dlatego, że w okresie wcześniejszym –

5

w okresie I półrocza 2006 r. udzielał świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie umowy

z Funduszem, ale dotyczącej świadczeń innego rodzaju. Nie można uznać, że w ten

sposób ustawodawca zrealizował cel ustawy – przekazanie środków finansowych

świadczeniodawcom, których dotyczy ustawa, z przeznaczeniem na wzrost

wynagrodzeń podmiotom w niej wskazanym. Rozwiązanie przyjęte przez ustawę może

być ocenione jako niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i

niedyskryminacji (art. 32 w zw. z art. 2 Konstytucji). Stwierdzenie przez Trybunał

Konstytucyjny postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r., K 28/07, że utrata mocy

obowiązującej art. 3 ust. 1 ustawy nie pozwala poddaniu go kontroli co do jego

zgodności z Konstytucją sprawia, iż bezcelowe jest wystąpienie przez sąd do Trybunału

z pytaniem prawnym co do zgodności wymienionego przepisu z Konstytucją (art. 193

Konstytucji). Nie ma jednakże przeszkód do nieograniczania jego wykładni do wykładni

językowej i sięgnięcia do innych metod wykładni, w szczególności wykładni

celowościowej, zapewniającej uzyskanie takiego rozumienia przepisu, żeby nie

pozostawał on w sprzeczności z Konstytucją. Podjęcie przez Sąd Apelacyjny próby

takiej wykładni należy w pełni zaaprobować. Wykładnia taka, prowadząca do

uwzględnienia powództwa, usprawiedliwiona jest jednakże tylko pod warunkiem, że

zachowane zostaną określone w ustawie zasady ustalania wysokości środków

finansowych przekazywanych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń. Powinna

ona uwzględniać cel ustawy, ale także – ze względu na treść przepisu, którego dotyczy

– możliwość jego zastosowania.

Należy zauważyć, że art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, iż ustalenie wysokości środków

finansowych przekazywanych na wzrost wynagrodzeń w 2006 i 2007 r. następuje na

podstawie („w stosunku do”) podwojonej kwoty zobowiązania Narodowego Funduszu

Zdrowia wobec świadczeniobiorcy „w umowach zawartych na rok 2006 za okres I

półrocza według stanu na dzień 30 czerwca 2006 r.” Jest oczywiste, że kwota ta jest

wynikiem uwzględnienia kosztów pracy przy realizacji tego rodzaju świadczenia, którego

dotyczy umowa. W umowie zawartej przez powoda obejmującej wymieniony okres jest

to kwota uwzględniająca koszty pracy świadczeń w zakresie lecznictwa

uzdrowiskowego. Artykuł 3 ust. 1 ustawy przewiduje mechanizm przekazywania

środków finansowych na wzrost wynagrodzeń polegający na podwyższeniu w umowach

zawartych na rok 2006, w okresie od dnia 1 października 2006 r. do dnia 31 grudnia

2006 r., i zawartych na 2007 r., w tym roku, kosztów pracy odpowiednio o 7,5 i 30 % „w

poszczególnych rodzajach świadczeń opieki zdrowotnej”. Umowy, które zawarł powód

6

na wymienione okresy, dotyczą świadczeń w zakresie opieki długoterminowej.

O wysokości kosztów pracy w poszczególnych rodzajach świadczeń decydują

odpowiednie wskaźniki (art. 3 ust 2 ustawy w zw. z załącznikiem do niej). Dla lecznictwa

uzdrowiskowego jest to wskaźnik 0,28, a dla opieki długoterminowej – 0,71. W związku

z tym, powstaje kwestia, czy w sytuacji, gdy umowa, na podstawie której dokonuje się

ustalenia wysokości środków finansowych podlegających przekazaniu na wzrost

wynagrodzeń, dotyczy innego rodzaju świadczenia opieki zdrowotnej, niż świadczenie,

którego dotyczą umowy zawarte na rok 2006, w okresie od dnia 1 października 2006 r.

do dnia 31 grudnia 2006 r., i na rok 2007 r., w ogóle możliwe jest ustalenie wysokości

środków finansowych podlegających przekazaniu na wzrost wynagrodzeń. Jeżeli zaś

przewidziane w art. 3 ust. 1 ustawy zasady ustalania wysokości środków finansowych

podlegających przekazaniu na wzrost wynagrodzeń w 2006 i 2007 r. są tego rodzaju, że

w drodze wykładni celowościowej tego przepisu można je w opisanej wyżej sytuacji

odpowiednio zastosować, to powstaje kwestia, czy dla ustalenia kosztów pracy, o który

wzrasta podwojona kwota zobowiązania Funduszu Opieki Zdrowotnej określona w

umowie zawartej na rok 2006, za okres I półrocza, według stanu na dzień 30 czerwca

2006 r., należy zastosować wskaźnik miarodajny dla kosztów pracy przy realizacji

świadczenia, którego dotyczy ta umowa, czy też wskaźnik miarodajny dla kosztów pracy

związanych z udzielaniem świadczenia, którego dotyczy umowa, ze względu na

zawarcie której przysługują środki finansowe na wzrost wynagrodzeń.

Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wskazane kwestie. Sąd Apelacyjny nie

poczynił jednakże dostatecznych rozważań prowadzących do przekonującego ich

wyjaśnienia. Trzeba zauważyć, że kwota zasądzona na rzecz powoda wynika z

przedstawionego przez niego wyliczenia, jak błędnie przyjął Sąd pierwszej instancji

niekwestionowanego przez pozwanego. Pozwany nie uznał powództwa i twierdząc, że

brak jest podstawy do ustalenia wysokości środków podlegających przekazaniu

pozwanemu na wzrost wynagrodzeń zaprzeczył tym samym dopuszczalności

jakiegokolwiek wyliczenia wysokości tych środków.

W każdym razie, nie wykluczając możliwości uznania w drodze wykładni

celowościowej art. 3 ust. 1 ustawy, że powodowi przysługują na podstawie tego przepisu

środki finansowe na wzrost wynagrodzeń w 2006 i 2007 r., nie można zaaprobować

wykładni wymienionego przepisu, która prowadzi do przyjęcia, że wysokość tych

środków może zostać ustalona przy uwzględnieniu wskaźnika udziału kosztów pracy w

zobowiązaniu Narodowego Funduszu Zdrowia wobec świadczeniodawcy, dotyczącego

7

innego rodzaju świadczenia opieki zdrowotnej aniżeli świadczenie udzielane stosownie

do umowy, która stanowi podstawę ustalenia wysokości przekazanych środków

finansowych. Uwzględnienie powództwa w wysokości odpowiadającej wyliczeniu

przedstawionemu przez powoda oznacza zaś, że zasądzona kwota została ustalona przy

zastosowaniu wskaźnika właściwego dla kosztów pracy przy realizacji świadczenia

polegającego na opiece długoterminowej (0,71), a zatem innego aniżeli świadczenie,

którego dotyczy umowa stanowiąca podstawę ustalenia wysokości środków

finansowych przekazanych powodowi (0,28). Okoliczność, który z mogących wchodzić

w grę wskaźników jest wyższy, nie może mieć przy tym znaczenia.

Z powyższych względów podstawę skargi kasacyjnej, którą jest naruszenie art. 3

ust. 1 ustawy – w związku ze wskazanymi w skardze kasacyjnej przepisami ustawy z

dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2005 r. w

sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej – przez

błędną jego wykładnię, należało uznać za usprawiedliwioną.

O niewłaściwym zastosowaniu wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów

Kodeksu cywilnego można mówić jedynie jako o konsekwencji błędnej wykładni art. 3

ust. 1 k.c. Przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych oraz

ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny

finansów publicznych nie znajdowały zaś bezpośredniego zastosowania przy

rozpoznaniu sprawy.

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1 zd. pierwsze oraz art. 108 § 2 w zw. z

art. 39821

k.p.c., orzekł przeto jak w sentencji.