IV CSK 308/09

Sygn. akt IV CSK 308/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa J. D. przeciwko Miastu i Gminie S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset)

złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

J. D. domagał się zasądzenia od Gminy S. odszkodowania w wysokości

2.000.000 złotych z powodu niewydania decyzji administracyjnej.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2008 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo i orzekł

o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód prowadził działalność gospodarczą wspólnie z T.

R. w formie spółki cywilnej „J.(…)”. Zgodnie z § 11 umowy, w razie śmierci jednego ze

wspólników na jego miejsce miała wejść A. D., córka wspólników. Powód po śmierci T.

R. zwrócił się do pozwanej Gminy o dokonanie wpisu do ewidencji działalności

gospodarczej. Gmina postanowieniem z dnia 24 czerwca 1996 r. zawiesiła

postępowanie administracyjne w tej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy o

stwierdzenie nabycia spadku po T. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.

postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2003 r. stwierdziło nieważność postanowienia Gminy.

Wcześniej, bo w dniu 20 marca 2002 r., Gmina wydała decyzję o wykreśleniu z

ewidencji działalności gospodarczej spółki cywilnej „J.(…)”. Samorządowe Kolegium

Odwoławcze w B. stwierdziło nieważność tej decyzji ze względu na niezakończone

postępowanie o stwierdzenia nabycia spadku. Gmina dnia 28 lutego 2003 r. ponownie

wydała decyzję o wykreśleniu spółki z ewidencji, a następnie decyzją z dnia 13 czerwca

2003 r. umorzyła postępowanie w sprawie o dokonanie wpisu do ewidencji działalności

gospodarczej. Obie decyzje stały się ostateczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w B. decyzją z dnia 11 września 2006 r. odmówiło przyznania powodowi odszkodowania

w kwocie 2.000.000 złotych.

Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na podstawie art. 417 i art. 4171

§ 3 k.c.,

dochodząc do wniosku, że nie zachodzą przewidziane w tych przepisach przesłanki

odpowiedzialność gminy, mianowicie szkoda, wyrządzenie jej przez niewydanie decyzji

w sytuacji, gdy obowiązek ich wydania wynika z przepisów prawa, po prawomocnym

stwierdzeniu orzeczeniu stwierdzającym we właściwym postępowaniu niezgodności z

prawem niewydania decyzji, oraz normalny związek przyczynowy.

Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny w wyrokiem z dnia 30 października 2008 r. oddalił apelację i

orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż zarzut

naruszenia art. 417 i art. 4171

§ 3 k.c. jest słuszny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro

3

zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce dnia 24 czerwca 1996 r., to podstawę

prawną dochodzonego roszczenia stanowił obowiązujący wówczas art. 418 k.c.

Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00 (OTK

2001, nr 8, poz. 256) stwierdził niezgodność tego przepisu z Konstytucją RP, jednakże

czasowe skutki tego wyroku powstały od dnia wejścia w życie Konstytucji, tj. od dnia 17

października 1997 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w niniejszej sprawie nie została

wykazana podstawowa przesłanka odpowiedzialności określona w art. 418 § 1 k.c.,

zatem roszczenie odszkodowawcze powoda nie zasługiwało na uwzględnienie

niezależnie od tego, czy istniała szkoda i normalny związek przyczynowy.

Powód w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 418 k.c. i art. 378 § 1 i 2

k.p.c. Zdaniem skarżącego, Sąd Apelacyjny niewłaściwie zastosował art. 418 k.c.,

bowiem stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) administracyjnej przesądza o

bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego. Niewłaściwe zaś zastosowanie art.

418 k.c. spowodowało nierozpoznanie apelacji w jej granicach i nierozpoznanie istoty

sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 4201

k.c., który przewidywał odpowiednie stosowanie do jednostek

samorządu terytorialnego m. in. art. 418 k.c., został wprowadzony przez ustawę z dnia

23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 114, poz. 542), która

weszła w życie dnia 28 grudnia 1996 r. W tej sytuacji art. 418 k.c. przed dniem wejścia

tej ustawy mógł mieć zastosowanie do odpowiedzialności odszkodowawczej gmin

jedynie w drodze analogii. Konieczne było w tym celu ustalenie, że przy wydaniu

orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane karnie lub

dyscyplinarnie. Tak określona przesłanka odpowiedzialności wskazywała na

ograniczenie w omawianym przepisie bezprawności tylko do tych postaci obiektywnie

nagannych działań funkcjonariuszy państwowych, które podlegały ściganiu w wyżej

wskazanym trybie. Wiązała się z tym konieczność ustalenia winy funkcjonariusza

państwowego w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym lub

dyscyplinarnym. Prawomocne orzeczenie karne lub dyscyplinarne było zaś wiążące dla

sądu orzekającego w procesie cywilnym, stosownie do art. 11 k.p.c.

Sąd Najwyższy podkreślił w wyroku z dnia 3 maja 1985 r., II CR 121/85 (OSNCP

1986, nr 4, poz. 53), że stosownie do art. 160 § 1 k.p.a. stwierdzenie przez organ

administracyjny nieważności decyzji (art. 158 § 1 k.p.a.) lub stwierdzenie, że decyzja

wydana została z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.), przesądza o bezprawności i

4

winie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.

Stanowisko to podzielił następnie Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 10

kwietnia 1997 r., I ACa 56/96 (Apelacja Lubelska 1997, nr 4, poz. 22), zgodnie z którym

w razie wyrządzenia szkody na skutek wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem

art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji stronie przysługuje

roszczenie o odszkodowanie z mocy art. 160 k.p.a., który odsyła do art. 417 k.c.

normującego odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez

funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.

Stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, przesądza o

bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego. Stronie przysługuje wówczas

odszkodowanie, z wyłączeniem art. 418 k.c.

Z przytoczonych orzeczeń wynika, że stwierdzenie, iż decyzja została wydana z

naruszeniem prawa, przesądzało o bezprawności i winie funkcjonariusza państwowego,

ale tylko w rozumieniu dawnego art. 417 k.c., nie oznaczało natomiast istnienia

kwalifikowanej winy i bezprawności w ujęciu art. 418 k.c.

Nie są w tej sytuacji trafne zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny w art. 418

k.c., a w konsekwencji także art. 378 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny trafnie zinterpretował i

zastosował art. 418 k.c., nie miało zatem miejsca nierozpoznanie apelacji w jej

granicach i nierozpoznanie istoty sprawy.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.