II PK 206/09

Sygn. akt II PK 206/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa M. D., A. A.

przeciwko H. S.A. z siedzibą w R.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda A. A. od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 4 lutego 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną,

zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 900 zł

(dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie M. D. i A. A. domagali się od pozwanego pracodawcy H. S.A. w

R. odpowiednio kwot: 9.550 zł i 11.130 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

wniesienia pozwu, tytułem odszkodowania za naruszenie przepisów o

wypowiadaniu umów terminowych. Powodowie powołali się na to, że wręczone im

wypowiedzenia o pracę naruszają art. 111

k.p. i art. 8 k.p. Wskazali, że przy

rozwiązaniu umowy o pracę pozwana spółka nadużyła swoich praw oraz naruszyła

ich dobra osobiste – godność i dobre imię. Sprawy z powództwa M. D. i A. A.

zostały połączone przez Sąd pierwszej instancji do wspólnego rozpoznania i

rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w W. na

podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony apelacją pozwanego wyrok Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 września 2007 r.

(uwzględniający w części żądania powodów) w ten sposób, że obydwa powództwa

oddalił.

Sąd drugiej instancji w całości podzielił ustalenia faktyczne zaskarżonego

wyroku Sądu pierwszej instancji, które przedstawiają się następująco. W dniu 25

września 2006 r. pozwana zawarła z M. D. umowę o pracę na okres próbny, a

następnie na czas określony do dnia 31 grudnia 2009 r. na stanowisku handlowca –

magazyniera w magazynie przy ul. K. w W., w pełnym wymiarze czasu pracy. W

dniu 20 marca 2004 r. pozwana zawarła z A. A. umowę o pracę na czas określony -

początkowo do 30 czerwca 2005 r., a następnie do 30 czerwca 2008 r.,

zatrudniając go na stanowisku handlowca - magazyniera w magazynie przy ul. K. w

W., w pełnym wymiarze czasu pracy. We wszystkich umowach zawieranych z

powodami na czas określony, strony przewidziały możliwość jej rozwiązania z

zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. Powodowie otrzymywali

wynagrodzenia miesięczne brutto po 1.500 zł oraz premię uznaniową. Pozwana

zawarła z pracownikami magazynu umowy o wspólnej odpowiedzialności

materialnej za powierzone mienie, z obowiązkiem wyliczenia się i odpowie-

dzialnością materialną za szkodę spowodowaną powstaniem niedoboru w towarze.

W przypadku niedoboru każdy z pracowników odpowiadał w częściach równych.

3

W okresie od 19 do 27 stycznia 2007 r., zgodnie z decyzją zarządu spółki,

magazyn opon przy ul. K. miał zostać przeniesiony do nowego magazynu w U.,

przy ul. G.. Przeniesienia mieli dokonać pracownicy zatrudnieni oraz czterej

pracownicy oddelegowani z R. Przeprowadzką kierował M. K. - kierownik hurtowni.

Po zakończeniu przeprowadzki i wstępnym remanencie wykazano brak około 45

opon. Kierownik M. K. zaproponował wszystkim pracownikom w. filii, którzy

podpisali umowę o odpowiedzialności materialnej składkę na pokrycie strat.

Pracownicy wyrazili zgodę i dokonali wpłaty. Po zakończeniu inwentaryzacji, w

poniedziałek 5 lutego 2007 r. M. K. oświadczył, że w magazynie brakuje jeszcze

około 130 -135 opon i jeżeli pracownicy nadal chcą pracować, to muszą pokryć ten

niedobór w kwocie dodatkowo po 2.500 zł każdy. Powodowie nie wyrazili na to

zgody. W związku z czym wpłacone dotychczas kwoty zostały zwrócone po

dokonaniu potrącenia 130 zł. W dniu 5 lutego 2007 r. M. K. zgłosił zaginięcie opon

w komendzie policji w U., wskazując A. A. i M. D. jako podejrzanych. Tego samego

dnia powodowie zostali zatrzymani na noc w policyjnym areszcie. Po złożeniu

zeznań w charakterze świadków, powodowie zostali zwolnieni, nie przedstawiono

im żadnych zarzutów, a postępowanie karne zostało umorzone. O zatrzymaniu

powodów pracownicy magazynu nie dowiedzieli się od M. K., lecz od matki M. D.

oraz od żony A. A., która zadzwoniła do niego bezpośrednio po zatrzymaniu męża.

Zgodnie z przyjętą przez Spółkę strukturą organizacyjną filii w W. pracodawca

reprezentowany był w stosunkach z pracownikami przez kierownika M.K., który w

dniu 7 lutego 2007 r. wręczył powodom pisma rozwiązujące z nimi umowy o pracę

datowane na 5 lutego 2007 r. nie wskazując przyczyn rozwiązania z nimi umów o

pracę.

Sąd Okręgowy podzielając ustalenia faktyczne zaskarżonego wyroku Sądu

pierwszej instancji – odmiennie – niż Sąd Rejonowy – ocenił materiał dowodowy

zgromadzony w sprawie i uznał, że roszczenia powodów nie zasługiwały na

uwzględnienie. Powodowie nie wykazali bowiem naruszenia przez pracodawcę

przepisów o wypowiadaniu umów zawartych na czas określony.

Sąd drugiej instancji miał na uwadze, że wybór przez strony czasu trwania

umowy o pracę wynika z prawa do swobodnego określenia rodzaju umowy,

zagwarantowanego przepisami art. 11 k.p. Podstawowym celem umowy o pracę

4

zawartej na czas określony jest stabilizacja stosunku pracy, wykluczająca

możliwość jej wcześniejszego rozwiązania z woli jednej ze stron, jeżeli nie

zastrzeżono klauzuli wcześniejszego jej rozwiązania, co skutkuje jej rozwiązaniem

z upływem czasu, na który była zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 k.p.), chyba, że strony

zawierając umowę terminową na czas dłuższy niż 6 miesięcy, przewidziały

dopuszczalność wcześniejszego jej rozwiązania za dwutygodniowym

wypowiedzeniem (art. 33 k.p.). Sąd drugiej instancji podkreślił, że zgłoszone przez

powodów roszczenie, dotyczyło odszkodowania za niezgodne z przepisami prawa

wypowiedzenie terminowych umów o pracę. Powodowie w pozwie wyraźnie

sprecyzowali w określonych kwotach roszczenie należne „z tytułu naruszenia

przepisów o wypowiadaniu umów terminowych”, i w toku procesu nie zgłosili innych

roszczeń, na innej podstawie prawnej, niż art. 50 § 3 k.p.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że w przypadku umów o pracę na czas

określony zawartych na podstawie art. 33 k.p. nie ma obowiązku podawania

przyczyny uzasadniającej rozwiązanie takiej umowy o pracę (art. 30 § 4 k.p.). Z

obowiązków tych zwolnione są obie strony, niezależnie od tego, która z nich

dokonuje wypowiedzenia. W przypadku wypowiedzenia stosunku pracy przez

pracodawcę naruszającego przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, pracownikowi

przysługuje roszczenie o odszkodowanie (art. 50 § 3 k.p.). Z powyższego wynika,

że w razie wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony przez pracodawcę,

pracownik może dochodzić odszkodowania, ale tylko w przypadku naruszenia

przepisów o wypowiadaniu, a nie w razie niezasadności tego wypowiedzenia.

Odnosząc powyższe rozważania do ustalonego stanu faktycznego sprawy Sąd

drugiej instancji stwierdził, że zawarte przez strony umowy terminowe zawierały

klauzulę o możliwości wcześniejszego rozwiązania umowy za dwutygodniowym

wypowiedzeniem i wobec tego wypowiedzenie tych umów nie naruszało - od strony

formalnej - przepisów o wypowiadaniu umów o pracę na czas określony. Zawierało

stosowne pouczenie zgodnie z art. 30 § 5 k.p. oraz przewidywało dwutygodniowy

okres wypowiedzenia z równoczesnym zwolnieniem powodów z obowiązku

świadczenia pracy.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji co do

oceny, że dokonane przez pozwaną Spółkę wypowiedzenie, od strony formalnej

5

jest prawidłowe. Nie zgodził się jednak ze stanowiskiem zaskarżonego wyroku

Sądu pierwszej instancji o nadużyciu przez pracodawcę zasad współżycia

społecznego i społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.). Sąd

drugiej instancji stwierdził, że nie jest wystarczające ogólne odwołanie się do „naru-

szenia zasad współżycia społecznego” dla uzasadnienia tego nadużycia prawa. Ko-

nieczne jest bowiem wskazanie jaka zasada została naruszona i wykazanie

związku przyczynowego tego naruszenia z utratą przez pracownika konkretnego

uprawnienia. W szczególności, według Sądu drugiej instancji, takiego naruszenia

nie stanowiło zawarcie przez strony umowy o pracę na czas określony - trzyletni.

Charakter umów terminowych i ich szczegółowe postanowienia nie stanowiły

przedmiotu sporu między stronami i powodowie tego argumentu nie podnosili.

Zatem rozważania Sądu pierwszej instancji nad bezprawnością działania pra-

codawcy, zawierającego drugą umowę terminową i wyprowadzanie wniosku o za-

miarze obejścia prawa – oparte na wykładni art. 251

k.p. są – zdaniem Sądu drugiej

instancji – nieuprawnione. Przepis art. 251

k.p. nie może być interpretowany

rozszerzająco i to strony - zgodnie ze swobodnie wyrażoną przez nie wolą -

decydują o tym, jakiego rodzaju umowa o pracę zostaje przez nie zawarta.

Powodowie zawierając kolejną, ale nie trzecią umowę o pracę na czas określony,

wyrazili w sposób stanowczy zgodę na taką formę zatrudnienia u pozwanego i tej

woli w toku procesu nie kwestionowali.

Sąd drugiej instancji zważył, że powodowie chociaż wskazywali na

naruszenie przez pracodawcę art. 111

k.p., to nie zgłosili jednak odrębnego, a

wynikającego z tego przepisu roszczenia o odszkodowania za nierówne

traktowanie w zatrudnieniu. Rozstrzygnięcie sprawy musi odnosić się do podstawy

faktycznej dochodzonego roszczenia. Skoro zatem – w toku procesu powodowie

wnosili o zasądzenie odszkodowania za naruszenie zasad o wypowiadaniu umów

terminowych, to rozstrzygnięcie tak zgłaszanego roszczenia, nie może być oparte

na art. 11 1

k.p. W sprawie nie zostały ustalone żadne zachowania pracodawcy,

które mogły naruszać dobra osobiste (godność) powodów, zwłaszcza co do

informowania współpracowników powodów bądź innych osób o ich aresztowaniu w

związku z powstałym niedoborem w magazynie. Samo złożenie przez

przełożonego doniesienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie może być

6

oceniane jako bezprawne (zawinione), bowiem stanowi wykonywanie uprawnień

przysługujących pracodawcy, w granicach określonych przez prawo i nie stanowi

naruszenia dóbr osobistych pracownika. Sąd drugiej instancji wskazał, że w

orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że nie można traktować

jako bezprawnego postępowania pracodawcy, który po powzięciu wiadomości

uprawdopodobniającej popełnienie przestępstwa ściganego z urzędu, zawiadamia

o tym organy ścigania; pracodawca nie ponosi odpowiedzialności

odszkodowawczej (art. 24 § 1 k.c.) za skutki postępowania karnego, które zostało

przeprowadzone w związku z tym zawiadomieniem (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 30 marca 1994 r., I PZP 9/94 – OSNAPiUS 1994/2/26; wyrok z

4 grudnia 1997 r., I PKN 418/97 – OSNAPiUS 1999/2/44; wyrok z 26 marca 1998 r.,

I PKN 573/97 – OSNAPiUS 1999/6/197)

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego w całości zaskarżył skargą kasacyjną A.

A.. Skargę oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego (art.

3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), w ramach której zarzucono:

a) niewłaściwe zastosowanie art. 50 § 3 k.p. przez przyjęcie, że

pracownik może dochodzić od pracodawcy roszczeń, o których

mowa w tym przepisie tylko w sytuacji naruszenia zasad

wypowiadania umów terminowych, co nie obejmuje badania

zasadności wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas

określony, w tym naruszenia przez pracodawcę przy wypowiadaniu

takiej umowy zasad poszanowania godności i innych dóbr

osobistych pracownika (art. 111

k.p.) oraz zasad współżycia

społecznego (art. 8 k.p.);

b) niezastosowanie art. 50 § 3 k.p. w związku z art. 111

k.p. przez

przyjęcie, że podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia o

odszkodowanie za naruszenie zasad o wypowiadaniu umów

terminowych nie może być art. 111

k.p.;

c) naruszenie art. 50 § 3 k.p. w związku z art. 8 k.p. przez przyjęcie,

że podstawą roszczenia o odszkodowanie za wypowiedzenie przez

pracodawcę umowy o pracę na czas określony z naruszeniem

7

przepisów o wypowiadaniu tych umów nie może być naruszenie

przez pracodawcę art. 8 k.p.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania za

wszystkie instancje; ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego i oddalenie apelacji pozwanego wraz z rozstrzygnięciem o kosztach

postępowania za wszystkie instancje.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona przeciwna wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony

pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawę zaskarżonego wyroku stanowi ustalenie, że nie zachodziły

wskazywane w powództwie przyczyny dotyczące niezgodności z prawem

wypowiedzenia powodom umowy o pracę zawartej na czas określony i naruszenia

godności pracownika (art. 111

k.p.). Umowy o pracę zawarte przez pracodawcę z

powodami były umowami terminowymi, strony przewidziały możliwość ich

rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem (art. 33 k.p.). Pracodawca nie

miał obowiązku uzasadniania przyczyny wypowiedzenia takiej umowy. Ocena

prawna zaskarżonego wyroku odnosi się do stanu faktycznego sprawy, który został

ustalony w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji

podzielił w całości podstawę faktyczną wyroku Sądu pierwszej instancji.

Rozpatrywana skarga kasacyjna strony powodowej nie kwestionuje podstawy

faktycznej zaskarżonego wyroku - nie zawiera w ogóle podstawy naruszenia

przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c.

w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i

dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Subsumcja okoliczności faktycznych

8

stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku pod wskazane w skardze przepisy

nie mogłaby uzasadniać prawa do odszkodowania. W zaskarżonym wyroku

ustalono, że wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło bez naruszenia przepisów o

wypowiadaniu umowy o pracę zawartej na czas określony (art. 50 § 3 k.p.). Nie ma

także naruszenia godności pracownika ani jakiejkolwiek postaci jego dyskryminacji

(art. 111

k.p.). Nie wykazano także, aby pracodawca działał w celu wyrządzenia

szkody pracownikowi w okolicznościach wykraczających, poza przysługujące mu z

mocy prawa oraz z postanowień zawartych z powodami umów o pracę na czas

określony, uprawnienia do wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas

określony bez podania tego przyczyny. W ustalonych okolicznościach sprawy nie

budzi zastrzeżeń wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena braku bezprawności w

zachowaniu pracodawcy, który nie ujawnia swych podejrzeń o popełnienie

przestępstwa w czynnościach z zakresu stosunków pracy (wobec osób trzecich)

natomiast korzysta z uprawnienia do zgłoszenia podejrzenia o popełnienie

przestępstwa do właściwego organu.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy uznając bezasadność podstawy skargi

kasacyjnej – na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

/tp/