V CSK 288/09

Sygn. akt V CSK 288/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Wojciech Jan Katner (sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

w sprawie z powództwa Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. z siedzibą

w W. Oddziału w O.

przeciwko S.G. i Z. G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 17 lutego 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 lutego 2009 r. oddalił apelację

pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 7 maja 2008 r. Tym samym

utrzymany został w mocy wyrok, w którym nie uwzględniono zarzutów pozwanych

S. G. i Z. G. od nakazu zapłaty na rzecz Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. z

siedzibą w W. Oddział w O.

Nakaz ten, a następnie wyroki sądów wiązały się z umową kredytu

bankowego na rachunku bieżącym, zawartą w listopadzie 2002 r. pomiędzy „W." R.

W., B. W. Spółka Jawna w O. a powodowym Bankiem, wielokrotnie zmienianą,

ostatni raz aneksem z dnia 10 listopada 2005 r. na kwotę 80.000 złotych z

terminem spłaty do dnia 9 lutego 2006 r. Wśród kilku rodzajów dokonanych

zabezpieczeń spłaty kredytu wraz z odsetkami znalazło się zabezpieczenie

wekslem in blanco z poręczeniem udzielonym, między innymi przez pozwanych, co

uczynili własnoręcznymi podpisami na sporządzonym, wspomnianym powyżej

aneksie umowy. Ze względu na zaprzestanie spłacania należności przez

kredytobiorcę powodowy Bank wypowiedział umowę kredytową. W deklaracji

wekslowej z dnia 18 listopada 2005 r. do weksla in blanco, pozwani S. G. i Z. G. -

znajdujący się wśród także innych poręczycieli pozwanych przez powodowy Bank -

złożyli oświadczenie o poręczeniu za wystawcę weksla, jak również wyrazili zgodę

na treść deklaracji, na podstawie której posiadacz weksla - powodowy Bank - w

przypadku nie uregulowania należności przez kredytobiorcę będzie uprawniony do

wypełnienia weksla na kwotę tych należności wraz z odsetkami, prowizją i kosztami

Banku. Ze względu na spełnienie wymaganych przesłanek przedmiotowy weksel

został wypełniony przez powodowy Bank w dniu 22 maja 2007 r. na kwotę

104.432,47 złotych, a termin płatności ustalono na 12 czerwca 2007 r. Pismami z

dnia 22 maja 2007 r., odebranymi skutecznie dnia 4 czerwca 2007 r. pod adresem

wskazanym w deklaracji wekslowej, pozwanych wezwano do zapłaty weksla, a

ponieważ tego nie uczynili powodowy Bank wystąpił przeciwko nim z powództwem,

uwzględnionym poprzez zaskarżane wyroki. Obrona pozwanych została uznana

za nieskuteczną, a ich zarzuty naruszenia art. 38 i 46 prawa wekslowego oraz

art. 233 i 254 k.p.c. za niezasadne.

3

Skarga kasacyjna pozwanych została oparta na obu podstawach.

W odniesieniu do naruszenia prawa materialnego zarzucono błędną wykładnię art.

10, 17, 38 i 46 prawa wekslowego w związku z art. 6 k.c. przez przyjęcie całkowicie

abstrakcyjnego i samodzielnego charakteru zobowiązania wekslowego pozwanych

poręczających weksel in blanco z klauzulą „bez protestu" i brak konieczności

przesłania pozwanym wezwania do wykupu weksla (przedstawienia weksla do

zapłaty) pomimo zastrzeżenia takiego obowiązku pod deklaracją wekslową i treści

art. 46 prawa wekslowego. Naruszenie prawa postępowania cywilnego mające

istotny wpływ na wynik sprawy dotyczyło art. 254 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 i 2

k.p.c. w związku z art. 3931

pkt 2 k.p.c., art. 495 § 3, art. 382 i 316 k.p.c. Wniesiono

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie rozstrzygniecie co do istoty sprawy przez uchylenie

nakazu zapłaty i oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analiza zarzutów dotyczących naruszenia przez zaskarżony wyrok

przepisów prawa procesowego rozpatrzenia wymaga rozpatrzenia prawidłowości

zastosowania art. 254 k.p.c. Ze względu na niewskazanie przez skarżących,

naruszenia których przepisów (paragrafów) tego artykułu się dopatrują, wiążąc swój

zarzut z art. 233 § 1 i 2 k.p.c., odwołując się do podstawowego § 1 w art. 254 k.p.c.

trudno zarzut skarżących rozpatrzeć. Zdaje się, że chodzi w nim o to,

iż przewidziane w tym przepisie badanie prawdziwości pisma na dokumencie

skarżący łączą z nie dokonaniem, ich zdaniem, wszechstronnego rozważenia przez

Sąd zebranego materiału dowodowego i oceny wiarygodności oraz mocy dowodów.

W rezultacie w skardze kasacyjnej nie podważa się zastosowania w nieuprawniony

sposób powoływanych przepisów postępowania cywilnego, tylko kwestionuje

ustalony przez dwie instancje sądowe stan faktyczny. To zaś nie podlega badaniu

w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Dalsze zarzuty naruszenia prawa postępowania cywilnego również nie mogą

być uwzględnione. Wychodzą one z tych samych przesłanek, co poprzednie, jako

że skarżący nie chcą pogodzić się z ustaleniami faktycznymi i swoją pozycją

poręczycieli, nie przypuszczających w chwili udzielania poręczenia, jak to tłumaczą

4

„grzecznościowo", że przyjdzie im rzeczywiście pokrywać czyjeś długi. Toteż nie

znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 495 § 3 k.p.c., wiążącego się jeszcze

z konsekwencjami postępowania nakazowego, jak i art. 382 k.p.c. oraz art. 316

k.p.c. Nie jest jasne, czy skarżący podnosząc te zarzuty wiążą je ze wskazanym

powyżej art. 254 k.p.c., czy z art. 233 k.p.c., jako że brak w uzasadnieniu zarzutów

skargi kasacyjnej umotywowania istoty naruszenia podniesionych przepisów

Kodeksu postępowania cywilnego. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że od

samego początku pozwani znali dokumenty, na których oparło się roszczenie

(najpierw powód zawiadomił ich o wypowiedzeniu umowy kredytowej, potem

o wypełnieniu weksla na 7 dni przed upływem terminu jego płatności) wraz

z dowodami dostarczenia im tych dokumentów na podany adres, którego nie

kwestionują. Kierując wezwania do zapłaty przez pozwanych, powód zawiadomił

ich również o niezapłaceniu przez wystawcę weksla zadłużenia z tytułu umowy

kredytowej. Z tego wynika, że zarzuty skargi w odniesieniu do naruszenia

przepisów postępowania cywilnego przez Sąd drugiej instancji nie mogą zostać

uwzględnione, w tym zaś zakresie, w którym przepisy te (zwłaszcza art. 495 § 3

k.p.c.) łączą się z zarzuceniem naruszenia przepisów prawa materialnego, są

rozpatrzone poniżej.

Nie można uwzględnić zarzutów dotyczących naruszenia prawa

materialnego. W sprawie mamy do czynienia z dosyć często spotykaną sytuacją,

jak już było wspomniane, gdy osoby udzielające poręczenia nie biorą pod uwagę

skutków prawnych swego oświadczenia woli, ufając tym, za których długi

poręczają. Nie wyobrażają sobie zatem, że poręczenie może spowodować

obowiązek realnego świadczenia po stronie poręczających. Tymczasem chodzi

o poręczenie wekslowe (aval), a więc poręczenie związane z czynnością prawną

abstrakcyjną wystawienia weksla (art. 30 prawa wekslowego) i powstania dwu

bardzo rygorystycznie - w swoich skutkach skonstruowanych stosunków prawnych:

wystawienia weksla i poręczenia wekslowego. Celem ich jest zabezpieczenie

a następnie umożliwienie zrealizowania zobowiązania pieniężnego wobec

wierzyciela, w niniejszej sprawie - banku, który posłużył się nie tylko wekslem ale

i poręczeniem zobowiązania wekslowego, żeby mieć większą możliwość

5

odzyskania świadczenia z umowy kredytowej. W sytuacji, gdy dłużnik nie spłacał

kredytu, wierzyciel - powód posłużył się zobowiązaniem poręczycieli.

Od strony prawnej skarżący powołują się przede wszystkim na naruszenie

art. 38 prawa wekslowego, z tego wywodząc brak swojej odpowiedzialności jako

poręczycieli. Tłumaczą to nie przedstawieniem im weksla do zapłaty, mimo

że z ustaleń wynika, iż wezwanie do zapłaty z weksla zostało skutecznie

doręczone na adres wskazany przez pozwanych w deklaracji wekslowej. Trafnie

Sądy w toku instancji powołują się na wiedzę pozwanych o tym od początku

sporu i sprekludowane dowodzenie własnej wersji zdarzeń. Tymczasem, wbrew

stanowisku pozwanych, doręczenie wezwania do zapłaty z weksla nie ma

podstawowego znaczenia dla samego zobowiązania pozwanych jako

poręczycieli wekslowych. Z art. 38 prawa wekslowego wynika tylko,

że posiadacz weksla, płatnego w oznaczonym dniu albo w pewien czas po dacie

lub po okazaniu, powinien przedstawić go do zapłaty bądź w pierwszym dniu,

w którym można wymagać zapłaty, bądź w jednym z dwóch następnych dni

powszednich. Przepis ten nie formułuje konsekwencji prawnych, wynikających

z nie przedstawienia weksla do zapłaty. Dotyczy to, podobnie powoływanego

w skardze art. 46 prawa wekslowego. Nie chodzi przy tym o nie przypisywaniu

jakiegokolwiek znaczenia treści deklaracji wekslowej, jak się zarzuca w skardze

Sądom rozpoznającym sprawę, odnosząc to w szczególności do wyroku Sądu

drugiej instancji. Nie można się jednak zgodzić z twierdzeniem skarżących,

że chociaż wyrazili zgodę na treść deklaracji, to jej nie akceptowali wobec

siebie. Podpisanie deklaracji musi oznaczać akceptowanie jej treści, a to

w powszechnym rozumieniu słów utożsamia zgodę z akceptacją.

Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył (art.

32 ust. 1 prawa wekslowego). Toteż w orzecznictwie przyjmuje się zasadnie,

że zarówno wystawca weksla własnego, jak i podmiot poręczający za wystawcę

odpowiadają na podstawie weksla, mimo że nie przedstawiono im weksla

w terminie do zapłaty. Nie można się zgodzić z twierdzeniem, zawartym

w uzasadnieniu skargi, że nie przedstawienie weksla do zapłaty spowodowało

wygaśnięcie zobowiązania wekslowego wystawcy i poręczycieli (teza

i uzasadnienie wyroku SN z dnia 6 czerwca 2002 r. I CKN 738/00, Prawo

6

Bankowe 2003, nr 11, s. 40; wcześniej wyroki SN z dnia 21 października 1998 r.

II CKN 10/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 93 oraz z dnia 8 grudnia 1998 r. I CKN

914/97, niepubl.). Wspiera takie rozumowanie doktryna, w której słusznie się

uważa, że odpowiedzialność dłużnika wekslowego nie zależy od zachowania

aktów staranności przez posiadacza weksla. Nawet zatem, gdyby zasadne było

zarzucenie przez skarżących naruszenia przez Sądy pierwszej i drugiej instancji

wspomnianego wcześniej art. 495 § 3 k.p.c., to i tak nie miałoby to znaczenia dla

skuteczności poręczenia wekslowego i egzekwowania odpowiedzialności

poręczycieli z weksla. Nie ma bowiem racji skarżący w podważeniu

zobowiązania poręczycieli, z powołaniem się na powołane przepisy a także na

art. 10 i 17 prawa wekslowego, wywodząc nie „całkowicie abstrakcyjny

i samodzielny charakter" zobowiązania wekslowego. Tymczasem takie ono

właśnie jest i deklaracja wekslowa nie może tego zmienić ponad to, na co

pozwalają przepisy prawa wekslowego i natura stosunku prawnego wynikająca

z wystawienia weksla i jego poręczenia. Dlatego z aprobatą doktryny spotyka się

stanowisko orzecznictwa, że abstrakcyjny charakter czynności prawnej, jaką jest

wystawienie weksla wyłącza zarzuty ze stosunku podstawowego, o którym

w wekslu nawet się nie wspomina (art. 1 prawa wekslowego), zaś na

odpowiedzialność pozwanych nie wpływa udzielenie poręczenia wekslowi in

blanco, jeżeli nie zostało dowiedzione, że wypełnienie weksla nastąpiło

niezgodnie z deklaracją wekslową poręczycieli (wyrok SN z dnia 5 czerwca

1997 r. II CKN 185/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 201).

Z kolei, tryb nakazowy dochodzenia roszczeń z weksla nakłada określone

obowiązki na zobowiązanych i tylko wykazanie zastosowania się do

przepisów postępowania cywilnego (zwłaszcza do wymienionego już art. 495 k.p.c.)

może skutkować podniesieniem w tym procesie również zarzutów o charakterze

subiektywnym, czyli związanych ze stosunkiem prawnym poręczenia

(zob. uzasadnienie wyroków SN z dnia 9 lutego 2005 r. II CK 426/04, Lex nr

147229, oraz z dnia 29 czerwca 2008 r. V CSK 48/08, Lex nr 424395). W skardze

próbuje się, także poprzez cytowanie licznego, głównie już nieaktualnego

orzecznictwa dowodzić, że pozwani dopełnili swoich powinności

materialnoprawnych i procesowych, licząc od pierwszej czynności w postępowaniu

7

nakazowym. Przeczą temu ustalenia stanu faktycznego, prawidłowo zweryfikowane

przez Sąd drugiej instancji, na których rozpoznając skargę musi się oprzeć Sąd

Najwyższy (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Dlatego, po rozpatrzeniu podniesionych w skardze

kasacyjnej zarzutów naruszenia przez zaskarżony wyrok przepisów prawa

materialnego i powiązanych z nimi przy rozpoznawania sprawy przepisów

postępowania cywilnego, skargi tej nie można uwzględnić.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy rozstrzygnął na podstawie

art. 39814

k.p.c.