I UK 259/09

Sygn. akt I UK 259/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z odwołania U. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

z udziałem zainteresowanych: J.S., B. P.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania pracy na

podstawie umowy zlecenia i określenie podstawy wymiaru składek na te

ubezpieczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 maja 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O., dalej jako „organ rentowy”

decyzją z dnia 3 listopada 2008 r., dalej jako „zaskarżona decyzja I” stwierdził, że

B. P., dalej jako „ zainteresowana I” w okresie od 24 maja 2005r. do 31 maja 2006r.

i od 1 czerwca 2007r. do 31 października 2007r. podlegała obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy

zlecenia u płatnika składek U. C., dalej jako „wnioskodawczyni”.

Decyzją z dnia 26 listopada 2008 r., dalej jako „zaskarżona decyzja II”

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. stwierdził, że J. S., dalej jako

„zainteresowana II” w okresach od 6 maja 2004r. do 31 maja 2004r., od 1 września

2004r. do 31 stycznia 2005r., od 1 marca 2005r. do 30 września 2005r., od 1

grudnia 2005r. do 31 grudnia 2006r., od 1 marca 2007r. do 31 października 2007r.

podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy

na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek U. C.

W odwołaniach od powyższych decyzji wnioskodawczyni kwestionowała

objęcie zainteresowanych I i II obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i

ubezpieczeniem zdrowotnym, podnosząc, iż świadczyły one pracę na jej rzecz w

związku z prowadzoną działalnością gospodarczą pod nazwą Niepubliczny Opieki

Zdrowotnej Gabinet Promocji Zdrowia "I.", a nie pracodawcy, z którym pozostawały

w stosunku pracy. Zainteresowane I i II poparły odwołania wnioskodawczyni.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z dnia

20 lutego 2009 r. oddalił odwołania.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawczyni jest zatrudniona w

Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w O. od 1977r. na podstawie

umowy o pracę, ostatnio na stanowisku pielęgniarki oddziałowej na oddziale

chirurgii. Jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą

Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Gabinet Promocji Zdrowia "I." polegającą

na świadczeniu usług pielęgniarskich. Wnioskodawczyni jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą w dniu 31 grudnia 2003r. zawarła z

dyrektorem Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego w O., dalej

3

jako „Szpital”, umowę o udzielanie całodobowych stacjonarnych świadczeń

zdrowotnych realizowanych przez pielęgniarki w oddziałach szpitalnych oraz

techników medycznych w ramach dyżurów uzupełniających obsadę. Przedmiotem

umowy są świadczenia pielęgniarskie wynikające z zakresu czynności pielęgniarki,

mające oparcie w ustawie z dnia 5 lipca 1996r. o zawodach pielęgniarki i położnej

oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 września 1997r.

w sprawie zakresu i rodzaju świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych,

leczniczych i rehabilitacyjnych wykonywanych przez pielęgniarkę samodzielnie, bez

zlecenia lekarskiego, oraz zakresu i rodzaju takich świadczeń wykonywanych przez

pielęgniarkę samodzielnie oraz techników medycznych. Zgodnie z umową

wnioskodawczyni miała obowiązek ściśle współpracować z lekarzami oraz innym

personelem medycznym zapewniającym pacjentom kompleksowość i ciągłość

opieki medycznej oraz zobowiązana była do rzetelnego wykonywania świadczeń

zgodnie z posiadanymi uprawnieniami i przygotowaniem zawodowym oraz z

uwzględnieniem osiągnięć wiedzy medycznej i ustalonych standardów opieki

pielęgniarskiej oraz procedur postępowania i zarządzeń obowiązujących w Szpitalu.

Pielęgniarki oraz technicy medyczni zatrudnieni przez wnioskodawczynię musieli

uzyskać akceptację pielęgniarki przełożonej Szpitala ( § 2 umowy). Świadczenia

udzielane są na podstawie zgłoszenia potrzeby zabezpieczenia dyżuru na

wskazanym oddziale przez pielęgniarkę przełożoną. Do obowiązków strony

przyjmującej zlecenie należało ponadto: przestrzeganie przepisów obowiązujących

w Szpitalu oraz ustaleń i zaleceń pielęgniarki oddziałowej lub kierownika działu, w

którym realizowane jest świadczenie, a także do współpracy z pracownikami

udzielającego zamówienie i ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej.

W celu realizacji powyższej umowy wnioskodawczyni zawarła umowy

zlecenia z zainteresowaną I w okresie od 24 maja 2005 r. do 31 maja 2006 r. i od 1

czerwca 2007 r. do dnia 31 października 2007 r. oraz z zainteresowaną II w

okresach od 6 maja 2004 r. do dnia 31 maja 2004 r., od 1 września 2004 r. do dnia

31 stycznia 2005 r., od 1 marca 2005 r. do dnia 30 września 2005 r., od 1 grudnia

2005 r. do 31 grudnia 2006 r., od 1 marca 2007 r. do 31 października 2007 r., które

były jednocześnie zatrudnione na podstawie umowy o pracę w Szpitalu.

Wnioskodawczyni dokonała zgłoszenia zainteresowanej I i zainteresowanej II z

4

tytułu wykonywania umowy zlecenia do ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast

osoby wykonujące pracę nie zostały zgłoszone do ubezpieczenia społecznego.

Sąd pierwszej instancji ustalił ponadto, że usługi pielęgniarskie były

wykonywane przez zleceniobiorcę na oddziałach Szpitala. Osoby wykonujące

pracę na podstawie umowy zlecenia miały zapewniony dostęp do środków i

pomieszczeń znajdujących się na terenie Szpitala, niezbędnych do wykonywania

działalności w zakresie świadczonych usług, a także dostęp do urządzeń i

aparatury medycznej związanej z udzielaniem świadczeń medycznych.

Merytoryczny, bezpośredni nadzór nad wykonywaniem czynności pełniła

pielęgniarka oddziałowa oddziału lub kierownik działu, w którym realizowane były

świadczenia. Ponadto pielęgniarki zobowiązane były do wykonywania zadań

zlecanych przez dyżurujących lekarzy.

Sąd pierwszej instancji uznał, iż organ rentowy w zaskarżonych decyzjach I i

II zasadnie przyjął, że zainteresowana I i zainteresowana II podlegają

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako że zainteresowane świadcząc

usługi na podstawie umowy zlecenia w tej samej jednostce, w której były

zatrudnione na podstawie umowy o pracę, były także pracownikami w rozumieniu

art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż na gruncie ubezpieczeń

społecznych pojęcie pracownika jest szersze i obejmuje z jednej strony osoby

związane umową cywilnoprawną ze swoim pracodawcą, a z drugiej strony także

osoby, które świadczą pracę na rzecz swego pracodawcy, chociażby formalnie były

związane umową zlecenia z osobą trzecią. Ustawodawca wyraźnie rozróżnia

sytuacje, gdzie występuje świadczenie pracy na rzecz pracodawcy w sensie

podmiotowym (zawarcie umowy z pracodawcą) oraz w sensie przedmiotowym

(wykonywanie w ramach umowy cywilnoprawnej pracy na rzecz pracodawcy, z

którym osoba pozostaje w stosunku pracy). Zainteresowane były pracownikami

Szpitala i równocześnie świadczyły usługi na podstawie umowy zlecenia w tej

jednostce organizacyjnej. Praca zainteresowanych polegała na pielęgnacji

pacjentów Szpitala i opieki nad nimi, a także na przeprowadzaniu badań

laboratoryjnych, a więc na wykonywaniu typowych czynności wchodzących w

zakres usług medycznych świadczonych przez szpital. Pracodawca

5

zainteresowanych był odbiorcą usług wykonywanych przez pielęgniarki, czyli de

facto na jego rzecz wykonywane były czynności zainteresowanych. Biorąc pod

uwagę, iż w rozumieniu z art. 1 ust 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

opieki zdrowotnej (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.) szpital jest

wyodrębnionym organizacyjnie zespołem osób i środków majątkowych utworzonym

i utrzymywanym w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia, zaś

stosownie do art. 3 w/w ustawy świadczeniem zdrowotnym są działania służące

zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania

medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących

zasady ich wykonywania, w szczególności związane z: badaniem i poradą lekarską,

leczeniem, badaniem i terapią psychologiczną, rehabilitacją leczniczą, opieką nad

kobietą ciężarną i jej płodem, porodem, połogiem oraz nad noworodkiem, opieką

nad zdrowym dzieckiem, badaniem diagnostycznym, w tym z analityką medyczną,

pielęgnacją chorych, pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi, opieką

paiiatywno-hospicyjną, orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia,

zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób poprzez działania profilaktyczne oraz

szczepienia ochronne, czynnościami technicznymi z zakresu protetyki i ortodoncji,

czynnościami z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki

pomocnicze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zainteresowane świadczyły pracę

na rzecz pracodawcy w sensie przedmiotowym tj. wyodrębnionej jednostki

organizacyjnej. Ich pracodawca był odpowiedzialny za stan zdrowia

hospitalizowanych pacjentów, stąd też w umowie znalazło się postanowienie o

możliwości kontroli doboru pielęgniarek wykonujących usługi.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, iż organ rentowy słusznie

przyjął, iż jeśli w ramach takiej umowy wykonywana jest praca na rzecz

pracodawcy, z którym osoba wykonująca umowę pozostaje w stosunku pracy,

należy zgłosić taką osobę do ubezpieczenia społecznego i w następstwie tego

odprowadzać także składki na ubezpieczenia na takich samych zasadach jak w

przypadku umowy o pracę.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13

maja 2009 r. oddalił apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku Sądu

pierwszej instancji.

6

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż przy ocenie,

czy osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, do której

zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, podlega

obowiązkowym ubezpieczeniom decydujące znaczenie ma okoliczność

świadczenia pracy na rzecz pracodawcy w sensie przedmiotowym. Fakt, że w

konkretnym przypadku nie istnieje stosunek pracy, nie przesądza jeszcze, że z

tytułu określonego zatrudnienia nie powstaje obowiązek ubezpieczenia

społecznego. Może się bowiem okazać, że mimo iż więź prawna między

określonymi osobami nie ma charakteru prawnopracowniczego, to w sferze prawa

ubezpieczeń społecznych wykonawcę takiej umowy wypadnie uznać za

pracownika. Ustawodawca w ubezpieczeniach społecznych zdecydował się

bowiem poszerzyć na potrzebę tej gałęzi prawa definicję pracownika. Unormowanie

art. 8 ust. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako pracownika

definiuje nie tylko osobę wykonującą pracę w ramach stosunku pracy, ale także

agenta, zleceniobiorcę lub osobę świadczącą usługi na warunkach zlecenia bądź

wreszcie wykonawcę z umów o dzieło, jeśli umowy takie zawiera on z własnym

pracodawcą lub wykonuje świadczenia na rzecz swego pracodawcy. Zgodnie z

treścią powyższego przepisu za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także

osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub

innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje

się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z

pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej

umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku

pracy.

Sąd Apelacyjny zważył, że przepis powyższy został dodany przez art. 1 pkt 4

lit. b ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 110, póz. 1256) i obowiązuje

od dnia 30 grudnia 1999 r. Wielość nowych rozwiązań przewidzianych w ustawie z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych będącej jednym

z podstawowych aktów prawnych reformowanego systemu, wiązało się z

koniecznością dokonania bieżących korekt celem zapewnienia spójności z innymi

aktami prawnymi. Przykładem tego było wprowadzenie ust. 2a stwarzającego

7

podstawę prawną do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od

przychodów z umów zlecenia zawartych z tym samym pracodawcą lub w ramach

której wykonywana była praca na rzecz pracodawcy, z którym wiązał stosunek

pracy. Wolą ustawodawcy było bowiem objęcie tej grupy ubezpieczeniem,

zwłaszcza że na gruncie przepisów prawa pracy miały miejsca sytuacje zawierania

umów cywilnoprawnych przez pracodawców z własnymi pracownikami celem

uniknięcia ponoszenia zwiększonych kosztów chociażby w związku z

wypracowanymi godzinami nadliczbowymi. Zakładając spójność systemu prawnego

ustawodawca wprowadził regułę, iż umowa zlecenia zawarta z własnym

pracownikiem podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu - tak jak umowa

o pracę. Jeśli została ona zawarta wprawdzie nie z własnym pracodawcą, ale jeśli

w ramach takiej umowy wykonywana jest praca na rzecz pracodawcy, z którym

osoba wykonującą umowę zlecenia pozostaje w stosunku pracy, należy

odprowadzać od niej składki na ubezpieczenia na takich samych zasadach jak w

przypadku umowy o pracę. Powyższy przepis akcentuje zatem, zdaniem Sądu

Apelacyjnego, że status pracownika na gruncie prawa do ubezpieczeń społecznych

wyznacza w istocie nie tylko podstawa nawiązania więzi prawnej między

pracownikiem a pracodawcą. ale również fakt świadczenia pracy, rzeczywistego

wykonywania obowiązków pracowniczych. O włączeniu podmiotu do ubezpieczenia

społecznego nie decyduje fakt nawiązania stosunku pracy sprowadzony do

czynności zgodnego złożenia oświadczenia woli i status pracownika, ale

przynależność do kategorii osób stanowiących grupę pracowników pozostających w

stosunku pracy i wykonujących obowiązki pracownicze.

Według Sądu Apelacyjnego, taka sytuacja wystąpiła w okolicznościach

niniejszej sprawy. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż zainteresowane w

ramach umów zlecenia zawartych z wnioskodawczynią świadczyły usługi

pielęgniarskie na rzecz szpitala, z którym wiązał je stosunek pracy. Wykonywały

one typowe czynności wchodzące w zakres usług medycznych, których odbiorcą

był ich pracodawca a nie zleceniodawca. Nie można w tej mierze podzielić

zarzutów skarżącej, iż czynności określone umową zlecenia zainteresowane

wykonywały na rzecz wnioskodawczyni. Wprawdzie formalnie to wnioskodawczyni

była związana umową ze Szpitalem i zobowiązana była do świadczenia usług

8

medycznych w zakreślonym postanowieniami umowy zakresie, lecz czynności

objęte przedmiotem umowy zawartej w dniu 31 grudnia 2003 r. realizowane były na

oddziałach szpitala przez osoby, które były związane stosunkiem pracy z tym

zakładem opieki zdrowotnej. Nie można przy tym pominąć, iż z reguły świadczenie

usług pielęgniarskich przez osoby wskazane przez wnioskodawczynię odbywało się

na oddziałach, będących jednocześnie wskazanym przez pracodawcę miejscem

pracy. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia zobowiązane były

do wykonywania zadań zlecanych, a mieszczących się w granicach czynności

określonych jako świadczenia zdrowotne w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r.

o zakładach opieki zdrowotnej. Zainteresowane wykonując pracę w oparciu o

zadania zlecone przez U. C. na oddziałach jednostki organizacyjnej, w której były

zatrudnione na podstawie umowy o pracę, świadczyły usługi medyczne na rzecz

swego pracodawcy, w związku z czym należało je traktować jako pracowników w

rozumieniu art. 8 ust. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym

samym zasadnie zostały objęte obowiązkowym ubezpieczeniem na podstawie art.

6 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy. Umowy zlecenia zawarte pomiędzy wnioskodawczynią a

zainteresowanymi stanowią tytuł ubezpieczeniowy, zaś przychody uzyskane przez

B. P. i J. S. w związku z wykonywaniem usług medycznych w oparciu o te umowy

podlegają oskładkowaniu na zasadach dotyczących pracowników.

Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w

której zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj:

1) art.8 ust. 2a w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 3 i 4 ustawy z dn.

30.08.1991r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 14,

póz. 89 z późn.zm.) oraz art. 6 kodeksu cywilnego poprzez niewłaściwą wykładnię i

błędne zastosowanie polegające na :

- przyjęciu, że wnioskodawczyni - w związku z prowadzoną działalnością

gospodarczą, której przedmiotem są świadczenia pielęgniarskie -była zobowiązana

zgłosić zainteresowane do ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania przez

nie na rzecz skarżącej czynności w ramach umów cywilnoprawnych o świadczenie

usług, jako że zainteresowane - jednocześnie pracownice Wojewódzkiego

Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego w O.- świadczyły w ramach zawartych z

wnioskodawczynią umów o pracę na rzecz pracodawcy, podczas gdy przedmiotem

9

umów cywilnoprawnych zawartych między stronami było wykonywanie usług

wyłącznie na rzecz wnioskodawczyni;

- uznanie, że umowy zlecenia zawarte pomiędzy wnioskodawczynią i

zainteresowanymi, są tytułem ubezpieczeniowym i wynagrodzenie uzyskanie w

ramach tych umów podlega składkom na zasadach właściwych pracownikom,

podczas gdy umowy zawierane między skarżącą i zainteresowanymi nie były

umowami zawartymi z pracownikami w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych i nie podlegają obowiązkowi ubezpieczeń społecznych;

- przyjęcie, że decydujące znaczenie dla oceny, czy osoba wykonująca pracę na

podstawie umowy cywilnoprawnej, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje

się przepisy dotyczące zlecenia, jest pracownikiem w rozumieniu ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych i podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym, ma świadczenie pracy na rzecz pracodawcy w sensie przedmiotowym,

podczas gdy o uznaniu za pracownika w świetle wskazanych przepisów art. 8 ust.

2a w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

rozstrzyga element podmiotowy wyznaczający i definiujący pracodawcę i

prawidłowa wykładnia przepisu wymaga świadczenia pracy na rzecz pracodawcy

definiowanego w sensie podmiotowym a nie wyłącznie przedmiotowym;

- ponadto wadliwość zaskarżonego wyroku w zakresie wskazanych uchybień prawa

materialnego wiąże się również i wyraża w naruszeniu reguł prawidłowego rozkładu

ciężaru dowodu, gdyż mimo że wnioskodawczyni udowodniła brak podstaw w

zakresie obowiązku zgłoszenia zainteresowanych do ubezpieczeń społecznych w

spornym okresie, Sąd drugiej instancji zanegował, że w spornym zakresie

zainteresowane świadczyły usługi na rzecz skarżącej, mimo niewykazania przez

organ rentowy, że w sprawie doszło do spełnienia przesłanek warunkujących

uznanie zainteresowanych za pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a w zw. z art.

6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

2). art. 2 Konstytucji RP, art. 32 Konstytucji RP w związku z art. 6 Kodeksu

cywilnego oraz art. 8 ust. 2a w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w

szczególności poprzez pominięcie kontekstu stanowiącego podstawę do dokonania

przez ustawodawcę nowelizacji art. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

10

poprzez dodanie przepisu ust. 2a i ustalenie podlegania ubezpieczeniu

społecznemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia wraz z

określeniem podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia, mimo niewystąpienia

przesłanek warunkujących powstanie obowiązku w zakresie ubezpieczeń

społecznych z tytułu świadczenia usług na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Skoro bowiem jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, nowelizacja

została dokonana w celu zlikwidowania praktyki zawierania między pracodawcą a

jego pracownikiem umów cywilnoprawnych, w ramach których de facto

wykonywane byłyby obowiązki pracownicze, ale z mniejszymi obciążeniami

socjalnymi lub bez tych obciążeń i zasadniczo chodziło o wyeliminowanie nadużyć

pracodawców skierowanych przeciwko pracownikom pozbawianym w ten sposób

zabezpieczenia emerytalnego, to rozszerzenie zakresu przepisu art. 8 ust. 2a

ustawy także na sytuacje zawierania umów cywilnoprawnych przez podmiot

gospodarczy odrębny od pracodawcy ze zleceniobiorcami będącymi jednocześnie

pracownikami, gdy osoby te w ramach zawartych umów cywilnoprawnych świadczą

usługi wyłącznie na rzecz zleceniobiorcy (niebędącego ich pracodawcą), a który to

z kolei jest związany umową z pracodawcą swoich zleceniobiorców ale w zakresie i

przedmiocie niepokrywającym się z pracą świadczoną przez nich na rzecz

pracodawcy w ramach ich umów o pracę, to dokonana w niniejszej sprawie przez

Sąd Apelacyjny wykładnia w zakresie powyższej regulacji przeczy dążeniom

ustawodawcy i nie zapewnia należytego stosowania prawa.

3) art. 8 ust. 2a w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych w związku z art. 3 i 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz art.

2,4,5,11,24a, 25-27 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i

położonej (tekst jednolity: Dz. U z 2001 r. Nr 57, poz.602 ze zm.) w związku z §1

rozporządzenia Ministra Zdrowia z dn. 7.11.2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu

świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych

udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego

(Dz.U. Nr 210, poz. 1540) poprzez uznanie, że prowadzenie przez

wnioskodawczynię działalności gospodarczej w zakresie udzielania świadczeń

zdrowotnych i zawieranie w ramach tej działalności umów cywilnoprawnych ze

zleceniobiorcami będącymi jednocześnie pracownikami innej jednostki udzielającej

11

świadczeń zdrowotnych - Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego

w O., w sytuacji związania skarżącej umową cywilnoprawną z pracodawcą swoich

zleceniobiorców, przez wzgląd na zbieżność rodzaju prowadzenia działalności

gospodarczej przez skarżącą z przedmiotem działalności pracodawcy

zatrudniającego na podstawie odrębnych umów o pracę jej zleceniobiorców jest

równoznaczne z podleganiem obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu tych

zleceniobiorców, mimo, iż zakres świadczeń zdrowotnych obu podmiotów nie jest

całkowicie zbieżny, a zatrudnione przez skarżącą zainteresowane nie wykonywały

w ramach umów zawartych ze skarżącą pracy na rzecz swojego pracodawcy z

uwagi na odmienny zakres obowiązków przy obu umowach i odmienne zasady

odpowiedzialności.

Wskazując na powyższe podstawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z

poprzedzającym go wyrokiem Sądu pierwszej instancji i zmianę zaskarżonych

decyzji I i II w ten sposób, że zainteresowane I i II nie podlegają obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym na podstawie umów zlecenia zawartych z

wnioskodawczynią.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że zainteresowane w ramach

umów zlecenia zawartych z wnioskodawczynią świadczyły usługi pielęgniarskie na

rzecz szpitala, z którym wiązał je stosunek pracy. Wykonywały one typowe

czynności wchodzące w zakres usług medycznych, których odbiorcą był ich

pracodawca a nie zleceniodawca. Czynności określonych umową zlecenia

zainteresowane nie wykonywały na rzecz wnioskodawczyni. Wprawdzie to

wnioskodawczyni była związana umową ze szpitalem i zobowiązana była do

świadczenia usług medycznych w zakreślonym postanowieniami umowy zakresie,

lecz czynności objęte przedmiotem umowy zlecenia realizowane były na oddziałach

szpitala przez osoby, które były związane stosunkiem pracy z tym szpitalem, a nie z

wnioskodawczynią. Świadczenie usług pielęgniarskich przez zainteresowane

12

odbywało się z reguły na oddziałach, będących jednocześnie wskazanym przez

pracodawcę miejscem pracy. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy

zlecenia zobowiązane były do wykonywania zadań zlecanych, mieszczących się w

granicach czynności określonych jako świadczenia zdrowotne w art. 3 ustawy z

dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej.

W świetle tych niekwestionowanych ustaleń Sądu drugiej instancji nie budzi

także wątpliwości prawidłowość poglądu tego Sądu, że zainteresowane wykonując

pracę w oparciu o zadania zlecone przez wnioskodawczynię na oddziałach

jednostki organizacyjnej, w której były zatrudnione na podstawie umowy o pracę,

świadczyły usługi medyczne na rzecz swego pracodawcy.

W tej sytuacji należało zważyć, że zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13

października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2007 r., Nr 11 poz. 74 ze zm.), za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się

także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia

lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym

stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką

zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach

takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku

pracy.

Przepis ten rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń

społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji.

Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych umów

prawa cywilnego, przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym

pozostaje w stosunku pracy. Drugą, jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z

tych umów przez osobę, która umowę taką zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej

ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku

pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest to, że, będąc pracownikiem

związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczy na jego

rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej, zawartej z nim lub inną osobą. W

konsekwencji, nawet, gdy osoba ta (pracownik) zawarła umowę o dzieło z osobą

trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy

13

(uzyskuje on rezultaty jego pracy) ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września

2009 r. II UZP 6/09) .

Podstawowym skutkiem uznania osoby wskazanej w art. 8 ust. 2a za

pracownika, jest objęcie jej obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnymi,

rentowymi, chorobowymi i wypadkowymi tak, jak pracownika (art. 6 ust. 1 pkt 1,

art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W

związku z tym osoba ta podlega obowiązkowi zgłoszenia do wymienionych

ubezpieczeń społecznych. Obowiązek ten obciąża płatnika składek (art. 36 ust. 1 i

2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Zważywszy, że w stosunku do pracownika płatnikiem składek jest

pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a art. 8

ust. 2a rozszerza pojęcie pracownika na jego dalszą aktywność w ramach umowy

cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy on pracę na rzecz swojego

pracodawcy, naturalne i zgodne z wykładnią literalną tego przepisu jest uznanie, że

także w zakresie tej sfery aktywności należy go uznać na potrzeby ubezpieczeń

społecznych za pracownika tego właśnie pracodawcy ( uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 2 września 2009 r. II UZP 6/09).

Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien więc zsumować wynagrodzenie z

umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Takie rozwiązanie

wydaje się również uzasadnione w sytuacji, gdy umowa cywilnoprawna została

zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią), lecz praca w jej ramach jest

wykonywana na rzecz pracodawcy. stosownie do art. 18 ust. 1a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie

„uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.

Pracodawca może więc dokonać potrącenia ze środków pracownika uzyskanych u

niego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. II UZP 6/09).

Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

zainteresowane, jako pracownicy w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych podlegały, w okresach wskazanych w zaskarżonych

decyzjach, obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

pracy, na podstawie umowy zlecenia zawartej z wnioskodawczynią, na rzecz

14

pracodawcy, tj. Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego w O., który

jest płatnikiem składek z tytułu tych ubezpieczeń.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

/tp/