III CSK 139/09

Sygn. akt III CSK 139/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko Skarbowi Państwa Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym

w dniu 24 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w K. oddalił apelację M. K. od wyroku

Sądu Okręgowego w K. z dnia 16 września 2008 r., którym oddalono jej powództwo

skierowane przeciwko Skarbowi Państwa, Dyrektorowi Urzędu Kontroli Skarbowej w K.

2

o zapłatę 750000 zł tytułem odszkodowania za szkody spowodowane wydaniem przez

inspektora kontroli skarbowej decyzji niezgodnych z prawem.

Istotne ustalenia Sądu Okręgowego podzielone i uznane za własne przez Sąd

Apelacyjny przedstawiały się następująco:

Powódka prowadziła działalność gospodarczą w zakresie przewozu.

Decyzjami z dnia 27 listopada 2001 r. inspektor kontroli skarbowej określił jej zaległość z

tytułu podatku akcyzowego za okres od listopada 2000 r. do września 2001 r. Zostały

one utrzymane w mocy decyzjami Izby Skarbowej w K. z dnia 21 maja 2002 r. Wyrokiem

z dnia 17 marca 2005 r., który uprawomocnił się w dniu 15 maja 2005 r. Wojewódzki

Sąd Administracyjny w K. uchylił te decyzje. Roszczenie powódki Sąd Okręgowy uznał

za przedawnione, podzielając zarzut pozwanego, że bieg terminu przedawnienia,

określony art. 442 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 9 sierpnia 2007 r. rozpoczął

się najpóźniej w dniu wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, ponieważ

już wówczas miała ona świadomość poniesienia szkody, wywołanej decyzjami Izby

Skarbowej. Profesjonalny charakter prowadzonej działalności wskazuje, że o szkodzie

wiedziała już w chwili zajęcia rachunków bankowych, bo uniemożliwiło to osiąganie

korzyści z działalności. Nie miał zastosowania art. 160 § 6 k.p.a. Nie było prowadzone

postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ani wznowienie postępowania, nie

zostały także spełnione przesłanki z art. 260 i 261 Ordynacji podatkowej, a zatem nie

było podstaw do zastosowania art. 4171

§ 2 k.c.

Powódka oparła skargę kasacyjną na podstawie objętej art. 3983

§ 1 pkt 1 k.c.,

upatrując naruszenia prawa materialnego w błędnej wykładni i wadliwym zastosowaniu

art. 442 § 1 k.c., obowiązującego do 9 sierpnia 2006 r. Polegało ono na przyjęciu, że

początek biegu terminu przedawnienia przypada na datę otrzymania decyzji organów

skarbowych, zajęcia rachunku bankowego, a najpóźniej ogłoszenia wyroku

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, chociaż należy go łączyć z

uprawomocnieniem się tego orzeczenia. Nieprawidłowo przyjął także Sąd, że nie ma

zastosowania art. 4171

§ 2 k.c., mimo że do uchylenia obu decyzji wymienionym

wyrokiem doszło z powodu naruszenia prawa. Domagała się uchylenia wyroku i

orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenia go i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Zarzut niewłaściwej wykładni art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c. jest uzasadniony.

Przepis ten obowiązywał do dnia 9 sierpnia 2007 r. i stanowił, że roszczenie

o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu

z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie

i osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Powódka łączy dochodzone roszczenie z wadliwością decyzji administracyjnych

z dnia 27 listopada 2001 r., które zostały uchylone wraz z decyzjami Izby Skarbowej z

dnia 21 maja 2002 r., wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 17

marca 2005 r. Zdarzeniem, które mogło wywołać szkodę było wydanie decyzji z dnia 27

listopada 2001 r. i ich wykonanie. Z uwagi na to, że ostateczne decyzje Izby Skarbowej

podzieliły stanowisko wyrażone w zakwestionowanych odwołaniami, powódka

zainicjowała postępowanie sadowo-administracyjne. Stwierdzenie, że zarówno decyzje

z 27 listopada 2001 r., jak i decyzje ostateczne naruszyły prawo, dokonane zostało

wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Postępowanie przed tym Sądem nie

jest kontynuacją toku instancji w postępowaniu administracyjnym, ponieważ skarga na

decyzję administracyjną jest środkiem nadzwyczajnym, umożliwiającym sądową

kontrolę działalności administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 1ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz.

1270 ze zm.). Wobec tego nie ma miejsca odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę

wywołaną nieostateczną decyzją administracyjną, która została uchylona decyzją

ostateczną. Zobowiązanie odszkodowawcze pozostaje w ścisłym związku z tym

orzeczeniem, które prejudycjalnie stwierdziło naruszenie prawa przez opisane decyzje i

umożliwiło żądanie naprawienia szkody. Wcześniej istniejąca bezprawność została

potwierdzona tym orzeczeniem ze skutkiem ex tunc. Dochodzenie odszkodowania od

Skarbu Państwa możliwe jest po zajściu łącznie dwóch zdarzeń, jakimi są wadliwa

decyzja i orzeczenie ostatecznie stwierdzające jej niezgodność z prawem. Znajduje tu

odpowiednie zastosowanie pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7

grudnia 2006 r., III CZP 99/06, OSNC 2007/6/79), który podziela Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym sprawę. Przyjęcie, że przesłanki te zostały ukształtowane może

nastąpić dopiero po uzyskaniu przez opisane orzeczenie prawomocności. Od tej daty

rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczeń wynikających z wadliwej decyzji

administracyjnej, przewidziany art.442 § 1 zd. 1 k.c. Dopiero z prawomocnym

orzeczeniem wiąże się stan pewności, który wyłącza rozbieżne oceny podstaw wydania

decyzji z dnia 27 listopada 2001 r., a tym samym zaistniały łącznie przesłanki

4

dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Wcześniej nie

byłoby możliwe ustalenie przesłanek odpowiedzialności deliktowej. Nie było

wystarczające przyjęcie zaistnienia tylko jednej przesłanki - wiedzy o szkodzie, czy też

świadomości jej wystąpienia. Początek biegu terminu przedawnienia nie może być

uzależniony od swobodnego uznania poszkodowanego, decyduje o nim ustawodawca i

przyjęte rozwiązania wskazujące na okoliczności, od których wystąpienia zależy jego

rozpoczęcie. W rozpoznawanej sprawie są to okoliczności niezależne od powódki,

związane z prawomocnością orzeczenia, które dopełnia wymaganą przesłankę

bezprawności decyzji. Wobec wniesienia pozwu w dniu 13 maja 2008 r., nie doszło do

przedawnienia objętego nim roszczenia.

Zaskarżonym wyrokiem powództwo zostało oddalone z uwagi na podzielenie

zarzutu przedawnienia roszczenia, a poczynione ustalenia odnoszą się do faktów

istotnych dla jego oceny, którymi Sąd Najwyższy jest związany, zgodnie z art. 39813

§ 2

k.p.c. Ocena zasadności zarzutu naruszenia art. 4171

§ 2 k.c. nie może być dokonana,

ponieważ nie ma właściwych ustaleń i rozważań Sądu Apelacyjnego, które zezwoliłyby

na jej przeprowadzenie, z uwagi na ograniczony zakres rozpoznania sprawy.

Z powyższych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa

przekazaniu do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji w oparciu o art. 39815

§

1 k.p.c.