V CSK 293/09

Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 293/09

Odpowiedzialność na podstawie art. 746 § 1 k.p.c. jest niezależna od

winy.

Sędzia SN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

Sędzia SN Dariusz Dończyk

Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana O. przeciwko "A.W.T.",

spółce z o.o. w C. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu

25 lutego 2010 r. skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 30 grudnia 2008 r.

oddalił skargę kasacyjną i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej

kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Roman O. wniósł o zasądzenie od "A.W.T." kwoty 67 730 255,83 zł tytułem

odszkodowania za szkodę wyrządzoną wskutek wykonania postanowienia Sądu

Okręgowego w Częstochowie z dnia 13 marca 2000 r., zabezpieczającego

przeciwko niemu powództwo Agencji o zaniechanie czynów nieuczciwej

konkurencji. Wymienionym postanowieniem Sąd Okręgowy nakazał Romanowi O. –

prowadzącemu działalność gospodarcza pod nazwą Oficyna Wydawnicza "P.M." –

zbywania oraz wprowadzania do obrotu w inny sposób czasopism zawierających w

tytule cyfry oraz cyfry połączone ze słowem „panoramiczne" lub „krzyżówek" (...)

oraz wprowadzania do obrotu czasopism krzyżówkowych zawierających „kolorowy

bok", chroniony jako znak towarowy. Powództwo Agencji przeciwko Romanowi O. o

zaniechanie czynów nieuczciwej konkurencji zabezpieczone postanowieniem Sądu

Okręgowego zostało prawomocnie oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 18 marca 2005 r.

Wyrokiem z dnia 7 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie, nie znajdując

podstaw do zastosowania art. 746 § 1 k.p.c., oddalił powództwo Romana O.

przeciwko Agencji o odszkodowanie za szkodę wyrządzona mu wskutek wykonania

postanowienia Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 13 czerwca 2000 r. o

zabezpieczeniu powództwa Agencji.

Apelacja powoda – w której domagał się on uwzględnienia powództwa jedynie

co do kwoty 61 354 345,72 zł – została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 30 grudnia 2008 r. Sąd ten nie podzielił licznych zarzutów powoda,

dotyczących naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego.

Sąd Apelacyjny, opierając się na materiale zebranym przez Sąd Okręgowy,

uznał, że powód nie udowodnił, iż poniósł szkodę wskutek wykonania

postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia. Przyjął w szczególności, że

postanowienie to nie zostało przez powoda wykonane. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, choć w postanowieniu o zabezpieczeniu zostało w odniesieniu do

objętych zakazem czasopism użyte słowo "tytuł", to nie posłużono się nim – jak

przyjmuje powód – w znaczeniu wynikającym z ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. –

Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5, poz. 24 ze zm. – dalej: "Pr.pras."), lecz w sensie

oznaczenia, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o

zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 153, poz. 1503 ze zm. – dalej:

„u.z.n.k.”); czasopisma występowały tu w roli towaru, którego oznaczenie może

wprowadzić klientów w błąd co do jego pochodzenia. Zakaz ustanowiony w

postanowieniu o zabezpieczeniu objął więc nie tylko tytuły w rozumieniu Prawa

prasowego, ale wszelkie oznaczenia czasopism krzyżówkowych polegające na

użyciu cyfr i cyfr połączonych ze słowem „panoramiczne” lub słowem „krzyżówek”.

Wydając w latach 2000-2005 takie czasopisma powód naruszył zatem ten zakaz,

mimo że nazwy te różniły się od zarejestrowanych tytułów prasowych tych

czasopism. Oceny tej nie może zmienić fakt poprzedzenia przytoczonych nazw

słowem „zawiera” lub „zawierają”.

Według Sądu Apelacyjnego, powód nie wykazał także, że w następstwie

zakazu wynikającego z postanowienia o zabezpieczeniu nie wprowadził na rynek

nowych czasopism krzyżówkowych. To samo dotyczy poniesienia kosztów na

wyprodukowanie egzemplarzy wydawanych czasopism, które – według twierdzeń

powoda – nie zostały skierowane do dystrybucji po wydaniu postanowienia o

zabezpieczeniu, a także kosztów utrzymania pracowników w czasie pozostawania

tego postanowienia w mocy. Sąd Apelacyjny aprobował również stanowisko Sądu

Okręgowego o braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 322 k.p.c. Ponadto

nie zgodził się z powodem, że Sąd Okręgowy naruszył art. 4799

§ 1 oraz art. 47912

§ 1 k.p.c., jak też, że Sąd Apelacyjny pozbawił go możności obrony swych praw

wskutek niemożności zadawania pytań biegłym.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie – w różnym układzie i

powiązaniu – art. 47 § 3, art. 155, 162, 227, 249 § 1 i 2, art. 322, 326 § 2, art. 328 §

2, art. 352, 361, 365 § 1, art. 367 § 3, art. 368 § 1 pkt 4, art. 378 § 1, art. 379 pkt 4 i

5, art. 381, 385, 386 § 1, 2 i 4, art. 391 § 1, art. 394 § 1 ust. 8, art. 47912

§ 1 oraz

art. 746 § 1 k.p.c., a także § 57 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów

powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.), a ponadto art. 2, 31 ust. 3, art. 32

ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 175 ust. 1 Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 746 §1 k.p.c., jeżeli powództwo oddalono, obowiązanemu

przysługuje przeciwko uprawnionemu roszczenie o naprawienie szkody

wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia. Według poglądu jednolicie

reprezentowanego w orzecznictwie oraz przeważającego zdecydowanie w

piśmiennictwie, wskazany przepis określa samodzielnie i wyczerpująco przesłanki

odpowiedzialności uprawnionego za szkodę wyrządzoną obowiązanemu

wykonaniem zabezpieczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 marca

1969 r., III CRN 419/68, OSNCP 1969, nr 12, poz. 231, i z dnia 3 października

1972 r., III CZP 53/72, OSNCP 1973, nr 10, poz. 164). W myśl tego poglądu,

odpowiedzialność przewidziana w wymienionym przepisie jest więc

odpowiedzialnością niezależną od winy uprawnionego – za sam wynik procesu, na

którego potrzeby ustanowiono zabezpieczenie. Uzależnienie omawianej

odpowiedzialności od winy uprawnionego podważałoby sens ustanowienia regulacji

zawartej w art. 746 § 1 k.p.c.

W okolicznościach sprawy zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy

postanowienie z dnia 13 marca 2000 r. o udzieleniu zabezpieczenia Agencji

przeciwko Romanowi O. zostało wykonane. Ustalenie to wymagało uprzedniego

określenia spornej miedzy stronami treści tego postanowienia.

Należy zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, że był on, tak jak i orzekający

wcześniej Sąd Okręgowy, uprawniony do dokonania wykładni wspomnianego

postanowienia – uwzględniającej motywy jego wydania – na potrzeby,

warunkującego odpowiedzialność opartą na art. 746 § 1 k.p.c., ustalenia, czy

postanowienie to zostało wykonane (tzw. wykładnia ad hoc). Skoro przesłanką

odpowiedzialności wynikającej z art. 746 § 1 k.p.c. jest szkoda wyrządzona wskutek

wykonania zabezpieczenia, a zabezpieczenie następuje na podstawie orzeczenia

sądu, to orzeczenie sądu o udzieleniu zabezpieczenia wiąże na podstawie art. 365

§ 1 k.p.c. w sprawie o naprawienie tej szkody przy ocenie, czy zabezpieczenie

zostało wykonane. Wiążąca dla sądu w tej sprawie jest oczywiście tylko sentencja

tego orzeczenia, jeżeli jednak nasuwa ona wątpliwości co do swej treści i tym

samym co do zakresu związania sądu orzeczeniem o zabezpieczeniu, sąd –

ustalając zasięg mocy wiążącej tego orzeczenia – może odwołać się do jego

motywów. Artykuł 365 §1, podobnie jak i art. 366 k.p.c., tego nie wyklucza (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, OSNC-ZD 2008,

nr A, poz. 20).

Nie wyklucza tego również art. 352 w związku z art. 361 k.p.c. Sąd w sprawie

o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia, mając wątpliwości

co do treści postanowienia o zabezpieczeniu, może wprawdzie zobowiązać stronę,

podnoszącą te wątpliwości, do wystąpienia z wnioskiem o dokonanie wykładni tego

postanowienia na podstawie art. 352 w związku z art. 361 k.p.c., nie jest jednak

uzasadnione twierdzenie, że w razie wątpliwości co do treści orzeczenia wiążącego

inny sąd na podstawie art. 365 §1 k.p.c. sąd ten może wątpliwości wyjaśnić

wyłącznie we wskazany wyżej sposób, tj. przez uzyskanie wykładni sądu, który

wydał orzeczenie. Skorzystanie z tej ewentualności jest tylko jedną z możliwości

ustalenia treści orzeczenia wiążącego inny sąd na podstawie art. 365 § 1 k.p.c., i to

o charakterze ostatecznym, wchodzącą w grę jedynie po bezskutecznym

wyczerpaniu pozostałych środków zmierzających do usunięcia wątpliwości

dotyczących treści orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25

lutego 1998 r., II UKN 594/97, OSNAPUS 1999, nr 1, poz. 37). W niniejszej sprawie

niewątpliwie nie zachodziły przesłanki uzasadniające skorzystanie z tej możliwości

o charakterze ostatecznym.

W rezultacie za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 365 § 1 oraz

art. 352 w związku z art. 361 k.p.c. wskutek samodzielnego dokonania wykładni

postanowienia z dnia 13 marca 2000 r. na potrzeby ustalenia, czy zostało ono przez

powoda wykonane. Tym bardziej chybione są twierdzenia skarżącego o naruszeniu

art. 352 w związku z art. 394 §1 ust. 8 k.p.c. oraz o naruszeniu art. 45 ust. 1 w

związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 175 ust. 1 Konstytucji,

mającym prowadzić do pozbawienia skarżącego możności obrony swych praw (art.

379 pkt 5 k.p.c.) przez to, że jeżeliby wykładni postanowienia Sądu Okręgowego w

Częstochowie z dnia 13 marca 2000 r. dokonał ten Sąd, to skarżący mógłby wnieść

zażalenie na rozstrzygnięcie w przedmiocie tej wykładni, a ponieważ Sąd

Apelacyjny sam dokonał wykładni tego postanowienia, to skarżący został

pozbawiony możliwości zaskarżenia go. Wynikiem nieporozumienia jest także

zarzut naruszenia art. 367 § 3 oraz art. 47 § 3 k.p.c., mającego skutkować

nieważnością postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.) dlatego, że Sąd Apelacyjny

dokonał wykładni postanowienia o zabezpieczeniu w innym składzie niż ten, w

którym powinna ona być przeprowadzona, gdyby się odbywała na podstawie art.

352 w związku z art. 361 k.p.c.

Na podobną ocenę zasługuje zarzut nieważności postępowania (art. 379 pkt 4

k.p.c.) łączonej przez powoda z ogłoszeniem zaskarżonego wyroku w niewłaściwym

składzie i brakiem stosownego zarządzenia przewodniczącego wydziału (art. 326 §

2 k.p.c. i § 57 ust. 2 regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych

oraz art. 367 § 3 k.p.c.). W sprawach cywilnych nie ma obowiązku prowadzenia

całej sprawy przez tych samych sędziów, zatem to, że sędzia Grzegorz S., będący

sprawozdawcą w sprawie, nie przewodniczył posiedzeniu w dniu 15 października

2008 r., nie stało na przeszkodzie przewodniczeniu przez niego posiedzeniu w dniu

4 grudnia 2008 r., kiedy nastąpiło zamknięcie rozprawy. Jako przewodniczący mógł

więc, zgodnie z art. 326 § 2 k.p.c. w ówczesnym brzmieniu, sam dokonać

odroczonego ogłoszenia wyroku. Brak odrębnego zarządzenia o wyznaczeniu

sędziego Grzegorza S. na przewodniczącego składu orzekającego w dniu 4 grudnia

2008 r. (pełnienie przez niego tej funkcji zostało odnotowane tylko w protokole

rozprawy), ani też to, że sędzia Grzegorz S. w protokole ogłoszenia wyroku został

wskutek oczywistej omyłki oznaczony jedynie jako sprawozdawca, z pewnością nie

stanowiło uchybienia powodującego nieważność postępowania.

Prawidłowość uznania przez sąd na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. mocy

wiążącej orzeczenia innego sądu podlega – oczywiście – kontroli instancyjnej i

kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że zakaz ustanowiony w postanowieniu o

zabezpieczeniu objął nie tylko tytuły w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 1, art. 20 ust. 2

pkt 2 i art. 21 Pr.pras., ale wszelkie – także więc różniące się od zarejestrowanych

tytułów prasowych – oznaczenia czasopism krzyżówkowych, które polegają na

użyciu cyfr i cyfr połączonych ze słowem „panoramiczne” lub słowem „krzyżówek”.

Przemawiały za tym w szczególności okoliczności udzielenia zabezpieczenia

Agencji postanowieniem z dnia 13 marca 2000 r. Zabezpieczenie to nastąpiło w

związku z wytoczonym przez Agencję przeciwko Romanowi O. powództwem

wzajemnym, w którym Agencja domagała się zaniechania czynów nieuczciwej

konkurencji, polegających na zaprzestaniu wprowadzania do obrotu czasopism

krzyżówkowych oznaczonych w określony sposób, wywołujący u klientów błędne

przekonanie co do pochodzenia towarów, tj. w tej części opartym na art. 10 u.z.n.k.

Uwzględniając ten cel zabezpieczenia byłoby niezrozumiałe, gdyby obejmowało

ono tylko zarejestrowane tytuły (art. 20 ust. 2 pkt 2 i art. 21 Pr.pras.), a nie

obejmowało także zamieszczanych w miejscu, w którym zwyczajowo umieszcza się

tytuł, oznaczeń niezarejestrowanych jako tytuły (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, nie publ.).

Jest bezsporne, że przed i po udzieleniu zabezpieczenia powód wydawał

czasopisma krzyżówkowe opatrzone takimi, najbardziej wyeksponowanymi,

znajdującymi się w miejscu, w którym zwyczajowo umieszcza się tytuł,

oznaczeniami, „100 Krzyżówek z Uśmiechem", „200 Krzyżówek z Uśmiechem" itp.

Różnica między tymi dwoma okresami polegała tylko na tym, że po dokonaniu

zabezpieczenia zarejestrowane tytuły czasopism wydawanych przez powoda

brzmiały: „Krzyżówki z Koroną” oraz „Kram z Krzyżówkami”, ponadto na pierwszej

stronie tych czasopism pojawiały się informacje o serii oraz, poprzedzające

wskazane oznaczenia, wydrukowane małymi czcionkami, słowa „zawiera” lub

„zawierają”.

Ten bezsporny fakt w zestawieniu z treścią zakazu ustanowionego w

postanowieniu o zabezpieczeniu uzasadniał znajdujące wyraz w zaskarżonym

wyroku stwierdzenie, że powód, mimo ustanowionego w postanowieniu o

zabezpieczeniu zakazu, wydawał – w okresie między udzieleniem zabezpieczenia a

jego upadkiem – czasopisma opatrzone oznaczeniami objętymi zakazem. Tym

samym należało przyjąć, że powód nie wykonał postanowienia o zabezpieczeniu. W

sprawie nie ziściła się zatem wymagana przez art. 746 § 1 k.p.c. przesłanka

odpowiedzialności, aby szkoda, której naprawienia można dochodzić na podstawie

tego przepisu, została wyrządzona wykonaniem zabezpieczenia. Przy tego rodzaju

zabezpieczeniu, o jakie chodzi w sprawie, szkoda wyrządzona wykonaniem

zabezpieczenia mogłaby polegać na uszczerbku wynikłym z całkowitego

zaniechania dotychczasowej działalności edytorskiej lub takiego jej przekształcenia,

które dostosowywałoby ją do zakazów zawartych w zabezpieczeniu. (...)

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 39814

k.p.c.).