I CSK 439/09

+

Sygn. akt I CSK 439/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Radosława K.

przeciwko B. Towarzystwu Ubezpieczeń na Życie S.A.

z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 12 lutego 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700

(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Radosław K. wniósł o zasądzenie od R. P. Towarzystwa Ubezpieczeń na

Życie S.A. w W. kwoty 74.400 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 1 listopada

2005 r. do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania

sądowego oraz zwolnienie z obowiązku opłaty wpisu sądowego od pozwu. Sąd

Rejonowy w W. nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym dnia

27 lutego 2006 r. uwzględnił roszczenie powoda w całości. Pozwany złożył

sprzeciw od nakazu zapłaty.

Wyrokiem z dnia 19 marca 2008 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na

rzecz powoda kwotę 74.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca

2006 r. do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie powództwo oddalił oraz orzekł o

kosztach postępowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że dniu 22 stycznia 2004 r. powód zawarł z Bankiem

Polska Kasa Opieki S.A. w W. umowę kredytu budowlano-hipotecznego. Jednym z

warunków udzielenia powodowi kredytu było wykupienie przez niego umowy

ubezpieczenia na życie. Powód dołączył do wniosku o ubezpieczenie ankietę

medyczną, w której udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące jego aktualnego stanu

zdrowia i przebytych wcześniej chorób. Dnia 26 marca 2004 r. zawarł z pozwanym

umowę podstawową ubezpieczenia na życie oraz umowy uzupełniające, m. in.

indywidualnego ubezpieczenia na wypadek poważnych zachorowań. Powód zawarł

z Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. umowę przelewu praw z podstawowej polisy

ubezpieczeniowej na życie na sumę ubezpieczenia 148.800 złotych. W lutym 2005

r. u powoda rozpoznano niewydolność nerek i nadciśnienie tętnicze. W

konsekwencji dnia 5 listopada 2005 r. powód przeszedł operację transplantacji

lewej nerki. O tym, że cierpi na niewydolność nerek i nadciśnienie tętnicze,

dowiedział się dopiero w 2005 r. Dlatego też we wspomnianej ankiecie medycznej

udzielił odpowiedzi negatywnych na pytania, czy kiedykolwiek występowały u niego

choroby lub dolegliwości nerek. Powód we wrześniu 2005 r. złożył wniosek o

wypłatę odszkodowania na podstawie umowy

ubezpieczenia. Pozwany odmówił zapłaty, uzasadniając to tym, że powód podał

w ankiecie niezgodne z prawdą okoliczności mające istotny wpływ na zwiększenie

prawdopodobieństwa wypadku objętego umową (art. 815 § 3 k.c.). Zgodnie z opinią

3

biegłego, brak jest wystarczających podstaw do uznania, że powód świadomie

i celowo udzielił nieprawdziwych odpowiedzi na pytania zawarte w ankiecie. Inny

biegły podkreślił, że przewlekła niewydolność nerek jest zespołem chorobowym,

który do pewnego czasu nie daje żadnych objawów. Pozwany uchylił się od

skutków prawnych złożonego oświadczenia woli w zakresie zawarcia z powodem

umowy ubezpieczenia.

Sąd Rejonowy podzielił opinie biegłych, a zeznania powoda uznał

za wiarygodne. Uznał, że podstawę roszczenia powoda w niniejszej sprawie

stanowi art. 805 § 1 k.c., nie wystąpiły zaś wskazane w art. 815 § 3 k.c. przesłanki

zwalniające pozwanego z obowiązku zapłaty powodowi odszkodowania. Podkreślił,

że w tych okolicznościach uchylenie się pozwanego od skutków oświadczenia

złożonego pod wpływem błędu nie ma znaczenia w niniejszej sprawie.

Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego, zaskarżając go

w całości i zarzucając naruszenie art. 815 § 1 i 3 k.c. w brzmieniu określonym przez

ustawę o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw

z dnia 13 kwietnia 2007 r. (Dz. U. Nr 82, poz. 557), naruszenie art. 233 k.p.c.,

błędne ustalenie, że uchylenie się przez pozwanego od skutków prawnych

oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu pozostaje bez wpływu na ocenę

zasadności roszczeń powoda oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów Kodeksu

cywilnego o przelewie wierzytelności i błędną wykładnię postanowień umowy

przelewu.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r. oddalił apelację.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan

faktyczny oraz właściwie dokonał jego kwalifikacji prawnej. Sąd Okręgowy przyjął,

że umowa przelewu praw z polisy ubezpieczeniowej dotyczy jedynie prawa do

odszkodowań wynikających z umowy ubezpieczenia na życie, powód zaś dochodził

roszczeń z umowy indywidualnego ubezpieczenia na wypadek poważnych

zachorowań. Prawidłowe jest, według Sądu Okręgowego, ustalenie, że pozwany

nie ma podstaw do uchylenia się od odpowiedzialności z tytułu umowy

ubezpieczenia. Sąd Okręgowy uznał, iż nie doszło też do naruszenia art. 815 § 1 i 3

4

k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego, przepisy te po nowelizacji z 2007 r. jedynie

zaostrzają sankcje za niepodanie ubezpieczycielowi określonych informacji.

Pozwany w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów

postępowania, mianowicie nieodniesienie się do podniesionego w apelacji zarzutu

dotyczącego uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem

błędu, sporządzenie uzasadnienia w sposób niezgodny z art. 328 § 2 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c., a także naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 815

§ 1 i 3 oraz art. 831 w związku z art. 509 i nast. k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów

postępowania są nietrafne. Wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego

(bez wskazania przez niego naruszonego przepisu), nie można zasadnie przyjąć,

że Sąd Okręgowy nie odniósł się do zarzutu dotyczącego uchylenia się od skutków

oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku odniósł się do tego zarzutu, stwierdzając, że pozwany nie ma

podstaw do uchylenia się od odpowiedzialności z tytułu umowy ubezpieczenia.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może zaś stanowić usprawiedliwioną

podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku

nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera tak oczywiste braki,

które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego

z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83, oraz z

8 października 1997 r., I CKN 312/97, z dnia 19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00,

z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 11862/00, z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01,

z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/2005).

Takich zaś zarzutów z pewnością nie można postawić zaskarżonemu wyrokowi

Sądu Okręgowego.

Bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 831 w związku z art. 509 i nast.

k.c. Artykuł 831 k.c., który dotyczy wskazania przez ubezpieczającego osób

uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci osoby

ubezpieczonej, w oczywisty bowiem sposób nie wyłącza dopuszczalność przelewu

przyszłej wierzytelności z umowy ubezpieczenia. Poza tym zarzut ten jest

5

niedopuszczalny (art. 3983

§ 3 k.p.c.), ponieważ zmierza do zakwestionowania

ustalenia faktycznego, że powód dokonał przelewu wierzytelność tylko z umowy

podstawowej. Gdy zaś chodzi o dopuszczalność przelewu wierzytelności

wynikającej z umowy ubezpieczenia, kwestia ta nie budzi wątpliwości

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wyjaśnił w wyroku z dnia 8 sierpnia

2003 r., V CK 169/02 (OSP 2004, Nr 10, poz. 121) oraz w wyroku z dnia 9 sierpnia

2005 r., IV CK 157/05 (niepubl.), że właściwość zobowiązania wynikającego

z umowy ubezpieczenia polega m. in. na tym, iż będąca jego elementem

wierzytelność wobec ubezpieczyciela o wypłatę odszkodowania

ubezpieczeniowego jest szczególną postacią wierzytelności przyszłej, a mianowicie

wierzytelnością warunkową, bo jej powstanie strony umowy ubezpieczenia

uzależniają od zdarzenia przyszłego i niepewnego, a mianowicie od wystąpienia

zdarzenia objętego ryzykiem ubezpieczeniowym. Do chwili wystąpienia tego

zdarzenia wierzytelność jako prawo podmiotowe nie istnieje, a istnieje jedynie

ekspektatywa wierzytelności, a więc względne prawo tymczasowe. I choć

w utrwalonym już orzecznictwie przesądzono skuteczność cesji ekspektatywy

wierzytelności, to jednak nie można jej traktować jako klasycznej cesji o podwójnym

skutku, która już z chwilą dokonania skutkuje przejściem wierzytelności

na cesjonariusza. Nie może bowiem dojść do zbycia praw, które w chwili

dokonywania przelewu de iure jeszcze nie istnieją. Trafność zaprezentowanego w

orzecznictwie stanowiska, że art. 510 § 1 k.c. znajduje zastosowanie także do

umów zobowiązujących do przeniesienia wierzytelności przyszłych, uzupełniono

przekonywającym stwierdzeniem, iż wynikające z takich umów odpowiednio

oznaczone wierzytelności zostają przeniesione na cesjonariusza dopiero

z chwilą ich powstania. Innymi słowy, pełny skutek umowy przelewu

wierzytelności przyszłej łączyć należy dopiero z powstaniem wierzytelności

cedenta, który w dacie dokonywania cesji rozporządził jedynie nieistniejącym

jeszcze prawem, bo wierzytelnością przyszłą (uchwała SN z dnia 19 września

1997 r. III CZP 45/97, OSNC 1998/2/22; uzasadnienie wyroku SN z dnia

26 września 2002 r. III CKN 346/01, niepubl.).

Ostatni zarzut dotyczy naruszenia art. 815 § 1 i 3 k.c. (w pierwotnym

brzmieniu). Zarzut ten i podniesione w związku z nim zagadnienie prawne,

6

dotyczące wykładni art. 815 § 3 k.c., stanowią w istocie wyłącznie polemikę

ze stanowiskiem Sądu Okręgowego. W szczególności w niniejszej sprawie w ogóle

nie powstaje problem oceny, którą ze stron obciąża ciężar dowodu tego,

że okoliczności, o których mowa w art. 815 § 1 k.c., podane przez

ubezpieczającego niezgodnie z prawdą, nie mają wpływu na zwiększenie

prawdopodobieństwa wypadku objętego umową. Sąd Rejonowy ustalił bowiem,

odwołując się do opinii biegłych, że powód nie podał niezgodnie z prawdą do

wiadomości pozwanego ubezpieczyciela okoliczności wymienionych w art. 815 § 1

k.c., a Sąd Okręgowy to ustalenie potwierdził. W tej sytuacji Sądy obu instancji

prawidłowo przyjęły, że art. 815 § 3 k.c. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał

na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, które sprowadza się do

tego, czy art. 815 § 3 k.c. (w pierwotnym brzmieniu) wyłącza możliwość stosowania

art. 84 k.c. w razie zatajenia przez ubezpieczającego okoliczności mających wpływ

na ocenę ryzyka ubezpieczeniowego. Skarżący jednak nie zarzucił w skardze

kasacyjnej naruszenia art. 84 k.c. przez jego niezastosowanie, a jedynie podniósł

zarzut naruszenia przepisów postępowania polegający na nieodniesieniu się do

sformułowanego w apelacji zarzutu dotyczącego uchylenia się od skutków

oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c.,

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz

w granicach podstaw. Oznacza to, że przedstawione w skardze zagadnienie

prawne, niewątpliwie interesujące, nie pozostaje w związku z niniejszą sprawą.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.