II PK 258/09

Sygn. akt II PK 258/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. S.

przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w N.

o ustalenie istnienia stosunku pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 11 maja 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z

dnia 11 maja 2009 r. oddalił apelację pozwanego Urzędu Miasta i Gminy w N. od

wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w D. z dnia 17

listopada 2008 r. Wyrokiem tym Sąd Rejonowy ustalił, że powoda W. S. łączy z

pozwanym stosunek pracy nawiązany w dniu 2 stycznia 2003 r.

Wyrok Sądu Rejonowego zapadł w następującym stanie faktycznym.

Zarządzeniem burmistrza Miasta i Gminy N. powód z dniem 2 stycznia 2003 r.

powołany został na stanowisko zastępcy burmistrza, z którego został odwołany z

dniem 14 grudnia 2006 r. W zarządzeniu odwołującym powoda ze stanowiska,

doręczonym mu 20 grudnia 2006 r., wskazano, że stosunek pracy rozwiąże się na

zasadach i terminie wskazanym w art. 70 § 2 k.p. i art. 72 § 1 k.p. Odwołanie

powoda nastąpiło w czasie usprawiedliwionej nieobecności powoda w pracy,

trwającej nieprzerwanie do 14 maja 2007 r. W dniu 15 maja 2007 r. powód złożył u

pozwanego pismo, w którym informował, że od dnia 28 lipca 2006 r. objęty jest

ochroną przed wypowiedzeniem, bowiem z dniem 28 lipca 2008 r. nabędzie prawo

do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych

warunkach. Do pisma dołączył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych

warunkach wystawione przez Browary D. SA we W.. Powód, zatrudniony był we W.

Zakładach Piwowarskich - Słodownia w N.. W okresie od 3 stycznia 1972 r. do 31

grudnia 1974 r. pracował na stanowisku ślusarza maszynowego, następnie, od 1

stycznia 1975 r. do 30 września 1976 r., jako starszy majster produkcji, a od 1

października 1976 r. do 6 września 1985 r. jako kierownik Słodowni. Po ponownym

podjęciu pracy u tego pracodawcy powód zatrudniony został od 1 listopada 1986 r.

jako specjalista do spraw produkcji słodu, od 1 marca 1988 r. do 26 maja 1989 r.

oraz od 1 kwietnia 1990 r. do 30 czerwca 1995 r. jako starszy jako mistrz słodownik

oraz od 1 lipca 1995 r. do 30 kwietnia 1999 r. jako kierownik wydziału produkcji

Słodowni w N.. W okresie zatrudnienia w Słodowni w N. powód około 80% czasu

pracy poświęcał na sprawowane nadzoru inżynieryjno - technicznego nad

suszarnią, która stanowiła podstawową część wydziału produkcyjnego (wydzielona

w odrębnym pionie budynku) i w której prace w szczególnych warunkach

3

wykonywali suszarniowi – 4 osoby. Pozostałą część czasu poświęcał na prace

biurowo – administracyjne. Do obowiązków powoda jako majstra w Słodowni

należało: organizacja, koordynacja i kontrola jakości pracy na wydziałach

bezpośrednio mu podlegających, tj. wszystkich wydziałach produkcji podstawowej,

przestrzeganie instrukcji technologicznych w powiązaniu z odpowiedzialnością za

ilość i jakość produkcji w zakresie norm fizykochemicznych, przekazywanie do

laboratorium prób do oznaczeń, sprawowanie nadzoru bezpośredniego nad

obsługą maszyn i urządzeń oraz ich systematyczna dezynfekcja i konserwacja. Z

tytułu obowiązków na stanowisku kierownika Słodowni powód zobowiązany był do

kierowania, nadzoru i kontroli technologii produkcji, nadzoru i kontroli jakości

produkcji, organizowania bezpiecznych metod pracy, nadzorowania i kontrolowania

przestrzegania przepisów bhp, nadzorowania i kierowania pracą podległych

pracowników. Kierownik słodowni miał swoje obowiązki wykonywać przy pomocy

słodownika, księgowego – łącznika i laboranta. Po ustanowieniu stanowiska

kierownika wydziału produkcji zniesiono stanowisko majstra słodownika. Produkcja

słodu odbywała się na trzy zmiany i powód, formalnie wykonujący pracę na

pierwszej zmianie, dokonywał również kontroli produkcji na zmianie popołudniowej i

nocnej.

Powód urodził się 27 lipca 1948 r. i w dacie nawiązania stosunku pracy z

pozwanym legitymował się 25 letnim stażem pracy. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w W. od 27 lipca 2008 r. przyznana mu została emerytura w

obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Pozwany

po odwołaniu powoda nie zaproponował mu innej pracy. Wyrokiem z dnia 15

października 2007 r., Sąd Rejonowy oddalił powództwo wniesione przez powoda

przeciwko pozwanemu o przywrócenie do pracy lub o zobowiązanie pozwanego do

zaproponowania powodowi innego stanowiska pracy. Rozpoznając niniejszą

sprawę, Sąd Rejonowy stwierdził, że nie zachodzi podstawa od odrzucenia pozwu

na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., bowiem w sprawie IV P …/07 powód wystąpił

z innym roszczeniem niż w niniejszej sprawie, w której domagał się ustalenia

istnienia stosunku pracy. Ponadto w sprawie tej Sąd drugiej instancji w wyroku z

dnia 8 stycznia 2008 r. stwierdził, że pracownikowi odwołanemu ze stanowiska

pracy - w przypadku sporu czy przysługuje mu ochrona przed rozwiązaniem

4

stosunku pracy na podstawie art. 72 § 2 i 3 k.p. w związku z art. 72 § 4 k.p –

przysługuje roszczenie o ustalenie istnienia stosunku pracy. Oceniając zaś pracę

powoda pod kątem możliwości jej zaliczenia do pracy wykonywanej w

szczególnych warunkach, Sąd Rejonowy, odmiennie niż przyjęto to w wyroku z

dnia 15 października 2007 r., w sprawie IV P …/07, uznał, że powód w okresie

zatrudnienia w Słodowni w N. był zatrudniony w takich warunkach w pełnym

wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanych przez niego stanowiskach.

Wyrażając taką ocenę, odwołał się do nowszych poglądów Sądu Najwyższego

wyrażonych w wyroku z dnia 4 października 2007 r., I UK 111/07 (Lex nr 375689),

zgodnie z którym objęcie nadzorem lub kontrolą, o których mowa w pkt 24 działu

XIV wykazu A rozporządzenia z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego

pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), także innych niż wymienione w wykazie A

prac, nie wyłącza zakwalifikowania samego nadzoru lub kontroli jako pracy w

szczególnych warunkach, jeżeli te inne (podlegające dozorowi lub kontroli) prace

nie są na danym oddziale lub wydziale podstawowe oraz z dnia 30 stycznia 2008 r.,

I UK 195/07 (Lex nr 375610), z którego wynika, że osoba wykonująca dozór

inżynieryjno-techniczny nad pracami wykonywanymi w warunkach zagrażających

bezpieczeństwu nie musi stale przebywać na stanowiskach, gdzie jest wykonywana

praca, w zakresie jej obowiązków musi być przewidziane sporządzanie

dokumentacji, planów organizacyjnych i innych czynności. Ponoszenie

odpowiedzialności za wykonywanie pracy, w której każdy błąd techniczny może

narazić na niebezpieczeństwo pracowników i inne osoby, zostało uznane za

wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Sąd Rejonowy uznał, że

suszarnia, jakkolwiek formalnie niewyodrębniona organizacyjnie jako oddział lub

wydział, przy jej faktycznym wyodrębnieniu od innych procesów technologicznych

(funkcjonowała w wydzielonym pionie budynku), może być potraktowana jako

oddział, w którym praca była wykonywana w szczególnych warunkach. Przyjął

zatem, że powód jako kierownik Słodowni oraz jako majster wykonywał stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy pracę objętą pkt 24 działu XIV wykazu A

rozporządzenia z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

5

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a w

konkluzji, że powód podlegał ochronie przewidzianej w art. 72 § 2 i 3 k.p.

Sąd Okręgowy podzielił przedstawione wyżej ustalenia faktyczne i ocenę

prawną Sądu Rejonowego i z tego powodu oddalił apelację pozwanego.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, w pierwszej podstawie,

pozwany zarzucił naruszenie § 2, 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze - przez przyjęcie, że powód wykonując

zatrudnienie na stanowiskach kierownika produkcji i kierownika Słodowni w N.

wykonywał pracę w warunkach szczególnych wynikających z pkt 24 działu XIV

wykazu A powyższego rozporządzenia. Podniósł także zarzut naruszenia art. 365 §

1 k.p.c. – poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że

powód pracował w warunkach szczególnych mimo prawomocnego wyroku w

sprawie IV P …/07 Sądu Rejonowego w D., który ustalił, że objęcie powoda

ochroną wynikająca z art. 72 § 3 k.p. nie ma uzasadnienia prawnego i faktycznego.

Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

„zmianę tego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości” i zasądzenie od

podwoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwany podniósł, że przed wniesieniem

niniejszego powództwa powód wystąpił do Sądu z żądaniem przywrócenia do pracy

lub o zobowiązanie pozwanego do zaproponowania powodowi innego stanowiska

pracy (sprawa IV P …/07). Spór zakończył się oddaleniem powództwa. Sąd uznał,

że powód nie wykazał pracy w szczególnych warunkach, co potwierdził Sąd drugiej

instancji w sprawie VII Pa 184/07. Ponadto skarżący nie zgodził się ze

stanowiskiem Sądu drugiej instancji, że praca powoda w Słodowni w N.

wykonywana na stanowisku kierownika oraz na stanowisku kierownika wydziału

produkcji stanowiła pracę objętą poz. 24 działu XIV Wykazu A rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Podkreślił, że w suszarni, która nie była oddziałem ani wydziałem pracowały 4

6

osoby na jednej zmianie oraz że powód nie sprawował bezpośredniego nadzoru

nad pracownikami suszarni, bowiem wykonywał swoje czynności za pomocą

majstra słodownika. Ponadto powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r. (LEX nr 494129), że nie jest

dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy,

wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym,

innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy,

które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, jak też przywołał pogląd

wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2007 r., III UK 62/07 (LEX

nr 375653), według którego czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w

procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których

zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w

rozumieniu rozporządzenia z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, objęte

poz. 24 działu XIV Wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w

warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc

polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na

stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na skargę powód wniósł o jej odrzucenie i zasądzenie od

pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W pierwszej kolejności podlega

rozważeniu zarzut dotyczący naruszenia przepisu postępowania. Prawomocność

materialna, w którą wyposażone są w procesie, oprócz rozstrzygających sprawę co

do istoty wyroków, orzeczenia proceduralne, wyraża nakaz przyjmowania, że w

danej sytuacji stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z zawartego w

orzeczeniu rozstrzygnięcia. Przepis art. 365 § 1 k.p.c. adresuje ten nakaz nie tylko

do stron, ale i sądu, który wydał orzeczenie, oraz innych sądów, organów

państwowych i organów administracji publicznej, a w sytuacjach w ustawie

7

przewidzianych także do innych osób. Zasadniczo moc wiążącą na podstawie

powyższego przepisu ma tylko sentencja orzeczenia, nie mają jej zaś zawarte w

uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia sądu (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z

dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062, i z dnia 23 maja 2002 r., IV

CKN 1073/00, LEX 55501), niemniej jednak w niektórych przypadkach ze względu

na ogólność rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji orzeczenia okoliczności objęte

uzasadnieniem mogą służyć do sprecyzowania zakresu mocy wiążącej tego

rozstrzygnięcia, czyli granic jego prawomocności materialnej (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., II CSK 452/06, LEX nr 274151). Możliwość

odwołania się do tych okoliczności nie budzi wątpliwości zarówno w piśmiennictwie,

jak w judykaturze, gdy chodzi o określenie granic przewidzianej w art. 366 k.p.c.

powagi rzeczy osądzonej (por. w szczególności orzeczenia Sądu Najwyższego: z

dnia 18 czerwca 1955 r., III CR 199/54, OSN 1956, nr IV, poz. 100, z dnia 17

września 1957 r., I CO 20/57, OSP 1958, z. 10, poz. 261, z dnia 13 października

2005 r., I CK 217/05, LEX nr 187004). Ze względu na ścisły związek powagi rzeczy

osądzonej z prawomocnością materialną wspomniana możliwość nie powinna

budzić wątpliwości również, gdy chodzi o określenie granic prawomocności

materialnej orzeczenia (tak: w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r.,

II CSK 452/06, OSNC – ZD 2008 nr 1, poz. 20). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23

czerwca 2009 r., II PK 302/08 (LEX nr 513001) podkreślił, że treść prawomocnego

orzeczenia, o którym stanowi art. 365 § 1 k.p.c., stanowi treść wyrażonej w nim

indywidualnej i konkretnej normy prawnej, w tym zwłaszcza zakres jej

obowiązywania (związania stron i sądów). Często nie jest ona i z obiektywnych

względów nie może być w pełni wysłowiona w sentencji orzeczenia. Z tego względu

ustalenie tej treści, a przede wszystkim zakresu związania prawomocnym

wyrokiem, wymaga niejednokrotnie wykładni orzeczenia w świetle sporządzonego

do niego uzasadnienia, a w braku pisemnego uzasadnienia w świetle

odtworzonego (np. na podstawie akt sprawy) rozumowania sądu, który wydał

badane rozstrzygnięcie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 1998 r.,

II UKN 594/97, OSNAPiUS 1999 nr 1, poz. 37, orzeczenia Sądu Najwyższego: z 17

marca 1950 r., Wa.C. 339/49, OSN 1951 nr III, poz. 65, z 18 czerwca 1955 r., III CR

199/54, OSN 1956 nr 4, poz. 100). Wskazana metoda określenia zakresu

8

związania prawomocnym orzeczeniem, o którym stanowi art. 365 § 1 k.p.c., jest

analogiczna do przyjętej w orzecznictwie sądowym metody ustalania granic powagi

rzeczy osądzonej, normowanej w art. 366 k.p.c. Ten kierunek wykładni potwierdza

pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP

97/02 (OSNC 2003 nr 12, poz. 160), w myśl którego sąd nie jest związany

ustaleniami wynikającymi z uzasadnienia orzeczenia w takim zakresie, w jakim nie

miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia. Wskazany sposób ustalania zakresu

prawomocności materialnej wyroku jest przyjmowany jednolicie w sytuacji, w której

związanie wyrokiem dotyczy tych samych stron procesowych, a wątpliwości

dotyczą jedynie bezwzględnego związania prawomocnymi wyrokami, jakie zapadły

w innych sprawach, pomiędzy innymi podmiotami (vide: wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, LEX nr 345525) – co nie dotyczy

przedmiotowej sprawy. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu

charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy aspekt (prawomocność w sensie

pozytywnym) oznacza, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to przyjęto w

prawomocnym wcześniejszym wyroku, co zabezpiecza poszanowanie dla

rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący

przedmiot rozstrzygnięcia. Negatywna strona prawomocności materialnej polega na

wykluczeniu możliwości ponownego rozpoznania sprawy między tymi samymi

stronami. Związanie orzeczeniem oznacza niedopuszczalność przeprowadzenia

postępowania dowodowego w danej kwestii; występuje wtedy ograniczenie

dowodzenia faktów (tak: przywołany wyżej wyrok II CSK 347/07 oraz A. Góra –

Błaszczykowska: Orzeczenia w procesie cywilnym. Komentarz do art. 316 – 366

k.p.c., Warszawa 2003). Prekluzji ulega jednak tylko ten materiał procesowy, który

dotyczy podstawy faktycznej w zakresie hipotezy normy materialnoprawnej

zastosowanej przez sąd, natomiast twierdzenia i dowody dotyczące innej podstawy

prawnej są dla konkretnej sprawy obojętne. Podkreślić także należy, że wyrok

oddalający powództwo jest w zakresie doniosłości skutków materialnoprawnych

tożsamy z orzeczeniem uwzględniającym powództwo (por. wyrok Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2008 r., I ACa 544/07, LEX nr

468597). Oba te rodzaje wyroków wyrażają indywidualną i konkretną normę

prawną.

9

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nie

budzi wątpliwości, iż niniejszej sprawie oraz w sprawie IV P …/07 występują

tożsame strony procesowe. W obu sprawach wnoszącym powództwo jest Witold S.

a pozwanym Urząd Miasta i Gminy w N. Nie ma również wątpliwości co tego, że

roszczenia w obu tych sprawach opierają się na tej samej podstawie faktycznej,

bowiem, uzasadniając żądania zgłoszone w sprawie IV P …/07, powód wskazywał,

że w dniu 27 lipca 2008 r. nabędzie prawo do emerytury w obniżonym wieku

emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a spór w tej sprawie

dotyczył tych samych okresów zatrudnienia powoda w Słodowni w N. co w

niniejszej sprawie, które wtedy i teraz negował pozwany, wywodząc, że nie są to

okresy pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy. Innymi słowy, w sprawie tej spór dotyczył tego czy powód w dniu 27

lipca 2008 r. spełni przesłanki prawa do emerytury na podstawie art. 32 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), a w konsekwencji,

czy przysługuje mu ochrona wynikająca z przepisu art. 72 § 3 k.p. w związku z art.

72 § 3 k.p. Zatem w pierwszej kolejności Sąd w niniejszej sprawie obowiązany był

do ustalenia czy jest uprawniony do ponownego badania tej kwestii poprzez

ustalenie zakresu prawomocności materialnej wyroku w sprawie IV P …/07 poprzez

sięgnięcie do motywów rozstrzygnięcia Sądu pierwszej, a następnie drugiej

instancji, pamiętając przy tym, że roszczenie o przywrócenie do pracy nie zostało

zaskarżone przez powoda apelacją. Tymczasem kwestia ta pozostała całkowicie

poza rozważaniami Sądów obu instancji. Wprawdzie obraza art. 365 § 1 k.p.c. nie

została podniesiona w zarzutach apelacyjnych, ale w przedmiotowej sprawie nie

ma zastosowania ogólna zasada, że związanie sądu drugiej instancji zarzutami

apelacji dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (art. 378 § 1 k.p.c.; uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07,

OSNC 2008 nr 6, poz. 55) oznacza, że sąd ten nie bada i nie rozważa innych

możliwych naruszeń prawa procesowego przez sąd pierwszej instancji. Pamiętać

bowiem należy, że prawomocność materialna wyroku ma dwa aspekty, o których

mowa wyżej. Jedynie negatywna strona prawomocności materialnej wywołuje

skutek procesowy w postaci niedopuszczalności przeprowadzenia postępowania

10

dowodowego w kwestii prawomocnie rozstrzygniętej. Natomiast prawomocność

wyroku w sensie pozytywnym oznacza nakaz przyjmowania, że w danej sytuacji

stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z zawartego w orzeczeniu

rozstrzygnięcia, zatem ten aspekt dotyczy prawa materialnego, a zgodnie z

przywołaną wyżej uchwałą Sądu Najwyższego sąd drugiej instancji rozpoznający

sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami

dotyczącymi naruszenia prawa materialnego.

Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia prawa materialnego, to zabrakło w nim

najistotniejszego przepisu, tj. art. 72 § 3 k.p. w związku z art. 72 § 2 k.p.

Niewystarczające jest powołanie się jedynie na przepisy § 2, 3 i 4 rozporządzenia

Rady Ministrów z 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, kiedy

spór dotyczy ochrony pracownika w wieku przedemerytalnym. Oczywiście, że

jądrem tego sporu jest właściwe zastosowanie przepisów tego rozporządzenia, lecz

one jedynie pośrednio wpływają na wynik sprawy. Jedynie przy okazji tej treści

zarzutów Sąd Najwyższy pragnie zauważyć, że nie jest możliwe prawidłowe

zastosowanie prawa materialnego bez zgodnego z prawem procesowym ustalenia

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego

z 11 kwietnia 2006 r., I PK 164/05, Monitor Prawa Pracy 2006 nr 10, s. 541).

Niedostateczne ustalenia faktyczne mogą zatem usprawiedliwiać zarzut naruszenia

prawa materialnego. Ustalenie o treści: „powód około 80% czasu pracy poświęcał

na sprawowane nadzoru inżynieryjno – technicznego” - bez wskazania okoliczności

faktycznych, które pozwoliły zakwalifikować określone czynności jako nadzór

inżynieryjno – techniczny, konstruuje niedostateczną podstawę faktyczną wyroku.

Istotną okolicznością pozwalającą na właściwe zakwalifikowanie wykonywanej

pracy jest to czy ów nadzór sprawowany był bezpośrednio, czy też za

pośrednictwem innych pracowników. Sąd Najwyższy podziela w tym zakresie

pogląd wyrażony w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007, III UK

62/07, LEX nr 375653, z dnia 5 czerwca 2007 r., I UK 376/06, OSNP 2008 nr 13-

14, poz.203, z dnia 6 grudnia 2007, III UK 66/07, LEX nr 483283, oraz z dnia 5

maja 2009 r., I UK 4/09, LEX nr 509022), że prawo do emerytury w obniżonym

wieku emerytalnym stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 27 ustawy o

11

emeryturach i rentach z FUS i określonego w nim wieku emerytalnego, tak więc

przepisy regulujące to prawo należy wykładać w sposób gwarantujący zachowanie

celu uzasadniającego to odstępstwo. Przy takim założeniu czynności ogólnie

pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach

i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach

szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.,

objęte poz. 24 działu XIV Wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane

są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a

więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy

na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem

czynności te wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na stanowisku pracy związanej z kontrolą międzyoperacyjną,

kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres

wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na

zasadach określonych w rozporządzeniu. Należy się też zgodzić z prezentowanym

w orzecznictwie poglądem, że od powyższej reguły istnieją odstępstwa polegające

na uznaniu, że dana osoba wykonuje stale i w pełnym wymiarze czasu prace objęte

poz. 24 działu XIV wykazu A, pomimo wykonywania pewnych czynności w

warunkach nienarażających ją bezpośrednio na szkodliwe dla zdrowia czynniki. W

szczególności chodzi tu o czynności ściśle związane ze sprawowanym dozorem

inżynieryjno - technicznym i stanowiące jego immanentną cechę, jak sporządzanie

dokumentacji dotyczącej dozoru i będące jego integralną częścią (wyrok z dnia 11

marca 2009 r., II UK 243/08 i tam powołane wcześniejsze orzecznictwo -

niepublikowany) lub inne krótkotrwałe wyłączenia od narażenia na działanie takich

czynników, spowodowane np. udziałem w koniecznym szkoleniu (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008, I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5 - 6).

Czynności te, jak podkreślił Sąd Najwyższy, należy jednak oddzielić od czynności,

które nie pozostają w związku z tym dozorem i stanowią dodatkowe obowiązki

pracownicze (wyrok z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

/tp/

12