III CNP 27/09

Sygn. akt III CNP 27/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa "M.(...) sp. z o.o. w G.

przeciwko Z. Ł. i W. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 marca 2010 r.,

skargi powoda o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. VII Wydział Gospodarczy z dnia 19

września 2008 r., sygn. akt VII Ga (…),

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy zasądził solidarnie od

wspólników spółki cywilnej „P.(...)” Z. Ł. i W. S. na rzecz „M.(...)” Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w G. kwotę 45 080,55 zł z ustawowymi odsetkami.

2

Sąd ten ustalił, że strony łączyła umowa dzierżawy (a ściśle biorąc – najmu; por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2000 r., I CKN 924/98, OSNC 2001, nr 6,

poz. 92) pomieszczeń biurowych, oznaczona numerem 2/2005; pozwani byli

dzierżawcami (najemcami), a strona powodowa – wydzierżawiającym (wynajmującym).

W § 2 tej umowy pozwani zobowiązali się uiszczać stronie powodowej również opłaty za

energię elektryczną dostarczaną do zajmowanych przez nich pomieszczeń

produkcyjnych. W dniach 27 maja i 1 czerwca 2005 r. pozwani, aby zapobiec odłączeniu

energii elektrycznej do zajmowanych przez nich pomieszczeń zapłacili „Z.(...)” Spółce

Akcyjnej w K. za „P.(...)” Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w G. (poprzednią

właścicielkę zajmowanych przez pozwanych pomieszczeń, która była stroną zawartej z

„Z.(...)” Spółkę Akcyjną w K. umowy o dostawę energii elektrycznej) kwotę 16 177,18 zł.

Sąd Rejonowy uznał za niebudzące wątpliwości okoliczności zawarcia umowy nr

2/2005 i nieuiszczenie przez pozwanych dochodzonych od nich kwot czynszu oraz opłat

związanych z wymienioną umową. Nie uwzględnił podniesionego przez pozwanych

zarzutu potrącenia kwoty 16 177,18 zł zapłaconej przez nich spółce „Z.(...)” za spółkę

„P.(...)”.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanych Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 września

2008 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób że, oddalił powództwo co do kwoty

16.831,21 zł z ustawowymi odsetkami (pkt II.1 sentencji), a w pozostałej części oddalił

apelację (pkt III), w zakresie zaś, w którym pozwani cofnęli apelację, umorzył

postępowanie (pkt I). Ponadto rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt II.2 i 3 oraz

pkt IV).

Sąd Okręgowy uwzględnił zarzut pozwanych dotyczący nieuzasadnionego

obciążenia ich należnością za energię elektryczną w kwocie 654,03 zł (faktura nr

4/10/VAT za sierpień 2005 r.). Sąd ten także - inaczej niż Sąd Rejonowy - uwzględnił

podniesiony przez pozwanych zarzut potrącenia kwoty 16 177,18 zł zapłaconej przez

nich spółce „Z.(...)” za spółkę „P.(...)”. Uwzględniając ten zarzut, Sąd Okręgowy wskazał

w szczególności na złożone relacje zachodzące między pozwanymi, stroną powodową a

spółką „P.(...)” w związku z tym, że z jednej strony, kontrahentem spółki „Z.(...)” w

umowie o dostawę energii elektrycznej do pomieszczeń zajmowanych przez pozwanych

nie była powodowa spółka, lecz „P.(...)” – poprzedni właściciel tych pomieszczeń, z

drugiej zaś strony, zobowiązanym wobec pozwanych do zapewnienia im korzystania z

energii elektrycznej była powodowa spółka i pozwani mieli jej uiszczać, na warunkach

określonych w umowie, opłaty za energię elektryczną. Pozwani płacąc kwotę 16 177,18

3

zł bezpośrednio spółce „Z.(...)” z zastrzeżeniem skompensowania jej z ich

należnościami wobec strony powodowej za energię elektryczną stworzyli więc podstawy

do uwzględnia dokonanego potrącenia tej kwoty z wierzytelnością strony powodowej

dochodzoną pozwem.

Strona powodowa wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu

Okręgowego w części oddalającej powództwo co do kwoty 16 831,21 zł z ustawowymi

odsetkami, tj. w punkcie II.1, a także w punktach II.3. i IV. Zarzuciła mu naruszenie art.

498 § 1 k.c., art. 321 § 1 w związku z art. 47914

§ 2 i art. 382 k.p.c.

Prokurator Generalny zajmując na podstawie art. 3988

§ 1 k.p.c. w związku z art.

42412

k.p.c. stanowisko w sprawie wyraził zapatrywanie o braku podstaw do

uwzględnienia skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarówno w piśmiennictwie, jak orzecznictwie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 5 września 2008 r., I CNP 27/08, LEX nr 457829) przyjmuje się, że powodująca

powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej niezgodność orzeczenia z prawem,

którą ma na względzie art. 4241

§ 1 k.p.c., posiada charakter kwalifikowany i zachodzi

tylko wtedy, gdy orzeczenie zostało wydane na skutek rażąco błędnej wykładni prawa

lub rażąco niewłaściwego zastosowania prawa, tj. uchybień odnoszących się do

regulacji prawnych istotnych i nie uzasadniających odmiennych ocen.

Należy zaś podzielić pogląd wyrażony przez Prokuratora Generalnego, że skoro

pozwani kwestionowali zasadność całej faktury nr 4/10/VAT, to tym samym nie

akceptowali poszczególnych jej składników, i już z tego tylko powodu nie mogło dojść do

powołanego w skardze naruszenia art. 321 § 1 w związku z art. 47914

§ 2 k.p.c. przez

nieuzasadnione przyjęcie, iż pozwani podnieśli zarzut bezpodstawnego obciążenia ich

kwotą 654,03 zł.

Prokurator Generalny trafnie także wykazał, że strona powodowa powołując się

na naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 382 k.p.c. w istocie bezpodstawnie polemizuje z

niewadliwymi ustaleniami Sądu Okręgowego (co do naruszenia art. 382 k.p.c. jako

podstawy kasacyjnej por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2008 r., I

CSK 338/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 110).

Bardziej złożone problemy powstają w związku z podniesionym w skardze

zarzutem naruszenia art. 498 § 1 k.c. przez przyjęcie, że pozwani skutecznie potrącili z

dochodzoną od nich wierzytelnością kwotę 16 177,18 zł zapłaconą spółce Z.(...). Także

4

jednak i w tym punkcie – jak wynika z poniższych wyjaśnień - zaskarżony wyrok

odpowiada prawu.

Zapłata przez pozwanych w dniach 27 maja i 1 czerwca 2005 r. kwoty 16 177,18

zł spółce „Z.(...)” stanowiła przypadek spełnienia świadczenia pieniężnego należnego tej

spółce na podstawie umowy łączącej ją z „P.(...)” przez osobę trzecią w okolicznościach

objętych art. 356 §2 k.c. Nie ulega wątpliwości skutek zwalniający tego świadczenia w

stosunku do „P.(...)”, tj. wygaśnięcie wierzytelności spółki „Z.(...)” wobec „P.(...)” w

zakresie zapłaty dokonanej przez pozwanych. Otwartą natomiast kwestią jest nabycie

przez pozwanych w wyniku tej zapłaty szeroko rozumianego roszczenia regresowego.

Na podstawie art. 518 § 1 k.c. osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, wstępuje w

jego prawa, tj. nabywa spłaconą wierzytelność tylko w czterech sytuacjach określonych

w tym przepisie. Zapłata dokonana przez pozwanych nie mieści się jednak w żadnej z

tych sytuacji. Poza tym, gdyby nawet się mieściła, nie mogłoby to spowodować

powstania stanu umożliwiającego dokonanie potrącenia przez pozwanych wierzytelności

dochodzonej od nich przez stronę powodową. W wyniku wstąpienia w prawa

zaspokojonego wierzyciela na podstawie art. 518 § 1 k.c. nabyliby oni bowiem

wierzytelność spółki „Z.(...)” wobec „P.(…)”, a aby móc umorzyć przez potrącenie

wierzytelność dochodzoną od nich w niniejszej sprawie powinna im przysługiwać,

spełniająca wymagania przewidziane w art. 498 § 1 k.c., wierzytelność względem strony

powodowej.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy można by jeszcze rozważać przyjęcie

jako podstawy nabycia przez pozwanych wierzytelności wobec strony powodowej

przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast.). Ponieważ środki na opłaty

za energię elektryczną uiszczane spółce „Z.(...)” przez „P.(...)” miały pochodzić od

strony powodowej, ona zaś miała je otrzymywać od pozwanych, dokonanie zapłaty za

energię elektryczną przez pozwanych bezpośrednio spółce „Z.(...)” mogłoby skłaniać do

przyjęcia powstania w następstwie tej zapłaty bezpodstawnego wzbogacenia strony

powodowej kosztem pozwanych. Za takie wzbogacenie można by uważać zachowanie

przez stronę powodową, mimo zapłaty dokonanej przez pozwanych, roszczenia

o ustalone w umowie nr 2/2005 opłaty za energie elektryczną. Konsekwencją zajęcia

takiego stanowiska mogłoby być istnienie w sprawie podstaw do dokonania przez

pozwanych potrącenia dochodzonej wierzytelności w zakresie zapłaconej spółce „Z.(...)”

sumy 16 177,18 zł.

5

Dokonane w sprawie ustalenia silniej jednak przemawiają za przyjęciem innego

rozwiązania, zakładającego ocenę zapłaty dokonanej przez pozwanych na rzecz spółki

„Z.(...)” nie w kategoriach potrącenia, o którym mowa w art. 498 k.c., lecz w kategoriach

zaliczenia tej zapłaty na poczet świadczenia pozwanych należnego stronie powodowej.

Jak wiadomo, stosunek prawny łączący pozwanych ze stroną powodową wykazywał w

zakresie dotyczącym opłat za energię elektryczną ścisły związek z umową o dostawę

energii elektrycznej zawartą przez „P.(...)” ze spółką „Z.(...)”, wyrażający się tym, że

opłaty te miały za pośrednictwem „P.(...)” stanowić pokrycie należności „P.(...)” wobec

spółki „Z.(...)”. Ten ścisły związek zachodzący pomiędzy wskazanymi stosunkami

prawnymi stwarzał podstawy do zaliczenia przez pozwanych zapłaconej kwoty

16 177,18 zł nie tylko na poczet stosunku łączącego „P.(...)” ze spółką „Z.(...)”, ale także

na poczet stosunku łączącego ich ze stroną powodową. Dokonali go oni w piśmie z dnia

30 maja 2005 r., zastrzegając kompensatę przez tę zapłatę swoich należności wobec

strony powodowej. Skutkiem tego było wygaśnięcie roszczenia strony powodowej

odpowiadającego tym należnościom w granicach dokonanej zapłaty. Jak się podkreśla

w nauce prawa cywilnego, o bycie zobowiązania w rozumieniu art. 353 § 1 k.c.

rozstrzyga istnienie znajdującego wyraz w jego treści godnego ochrony interesu

wierzyciela, w związku z czym, gdy tego interesu brak, „zobowiązanie nie powstaje, a

powstałe uprzednio wygasa”, co tłumaczy, dlaczego wygaśnięcie zobowiązania może

być następstwem nie tylko spełnienia świadczenia, ale i wielu innych zdarzeń,

wyłączających interes wierzyciela w dalszym trwaniu zobowiązania. Ze względu na

przedstawioną wyżej więź, zachodzącą między rozpatrywanymi stosunkami prawnymi,

zapłata przez pozwanych kwoty 16 177,18 zł bezpośrednio spółce „Z.(...)” spowodowała

wygaśnięcie godnego ochrony interesu strony powodowej w domaganiu się od

pozwanych opłat za energię elektryczną w granicach odpowiadających tej kwocie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. orzekł jak w

sentencji.