III CZP 6/10

Uchwała z dnia 19 marca 2010 r., III CZP 6/10

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

Sędzia SN Dariusz Dończyk

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Banku M. S.A. w W. przy

uczestnictwie dłużnika "M.A.D.T." sp. j. w M. o nadanie klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 19 marca 2010 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie

postanowieniem z dnia 5 stycznia 2010 r.:

"Czy na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo

bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, ze zm.) możliwe jest nadanie

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, w którym oznaczono,

że zadłużenie dłużnika wynika z opisanej w tym tytule umowy ramowej i transakcji

zawieranych na jej podstawie, przy czym transakcje te są terminowymi operacjami

finansowymi, a tym samym czy został spełniony ustawowy warunek oznaczenia

czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia banku w rozumieniu

art. 96 ust. 2 ww. ustawy?"

podjął uchwałę:

Bankowemu tytułowi egzekucyjnemu może być nadana klauzula

wykonalności, jeżeli w tytule tym czynność bankowa, z której wynikają

dochodzone roszczenia, wskazana jest w sposób umożliwiający jej

zindywidualizowanie i zakwalifikowanie jako czynności bankowej.

Uzasadnienie

Bank M. S.A. w Warszawie wniósł o nadanie klauzuli wykonalności

wystawionemu przez siebie, przeciwko "M.A.D.T." spółce jawnej w M., bankowemu

tytułowi egzekucyjnemu. Po rozpoznaniu skargi dłużnika na postanowienie

referendarza sądowego uwzględniającego wniosek, Sąd Rejonowy dla Warszawy

Pragi-Północ w Warszawie postanowieniem z dnia 28 lipca 2009 r. ponownie

uwzględnił wniosek, uznając, że roszczenie, którego dotyczy bankowy tytuł

egzekucyjny wynika z terminowych operacji bankowych.

Przy rozpoznawaniu zażalenia dłużnika powstało przytoczone na wstępie

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy

Warszawa-Praga w Warszawie przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu. Powstało ono ze względu na oznaczenie w bankowym tytule

egzekucyjnym czynności bankowej, z której wynika dochodzone roszczenie.

Oznaczenie to zawarte zostało w słowach: „W księgach rachunkowych Banku

figuruje zadłużenie dłużnika z tytułu umowy ramowej z dnia 11 grudnia 2007 r. i

transakcji zawieranych na podstawie powyższej umowy ramowej”. Sąd Okręgowy

odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2000 r., III CZP 42/99

(OSNC 2000, nr 10, poz. 175), wskazującej, że do oznaczenia w bankowym tytule

egzekucyjnym czynności bankowej, z której wynika dochodzone roszczenia, nie jest

konieczne wyszczególnienie zleceń posiadacza rachunku bankowego, których

wykonanie doprowadziło do powstania roszczenia; wystarczy wskazanie rachunku

bankowego dłużnika. Zauważył jednak, że o ile prowadzenie rachunku bankowego

jest czynnością bankową (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo

bankowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm. – dalej: "Pr.bank."), o

tyle umowa ramowa czynnością taką nie jest. Czynnościami takimi są terminowe

operacje finansowe (art. 5 ust. 2 pkt 4 Pr.bank.), ale gdy w bankowym tytule

egzekucyjnym nie są one bliżej oznaczone, powstaje wątpliwość, czy tytuł taki

odpowiada wymaganiom przewidzianym w art. 96 ust. 2 Pr.bank. i czy może mu

być nadana klauzula wykonalności. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zakres kognicji sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu zakreśla art. 7862

k.p.c. Nie budzi przy tym

wątpliwości, że w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu

tytułowi egzekucyjnemu, tak jak w każdym innym postępowaniu o nadanie przez

sąd klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, badaniu podlegają warunki

formalne, które powinien spełniać tytuł egzekucyjny. Stwierdzenie, że tytuł

egzekucyjny warunków tych nie spełnia stanowi przeszkodę do nadania mu klauzuli

wykonalności.

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

dotyczy w istocie prawidłowości oznaczenia w bankowym tytule egzekucyjnym

czynności bankowej, z której wynika dochodzone roszczenie, art. 96 ust. 1 Pr.bank.

bowiem stanowi, że obok innych wymienionych w tym przepisie warunków, którym

powinien odpowiadać bankowy tytuł egzekucyjny, powinien on zawierać oznaczenie

czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia. Rozstrzygnięcie

przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się zatem do wykładni – na tle

okoliczności sprawy, w której powstało to zagadnienie –wymienionego

sformułowania.

Przepisy o bankowym tytule egzekucyjnym przyznające bankom, jako

wierzycielom, swoisty przywilej, mają charakter wyjątkowy i z tego względu oraz dla

zapewnienia zabezpieczenia interesu dłużników wymagają wykładni ścisłej.

Powinna ona jednak uwzględniać realia współczesnego obrotu finansowego i

szczególny charakter instrumentów, którymi w swojej działalności posługują się

banki.

Treść pojęcia "czynności bankowych" wynika z art. 5 ust. 1 i 2 Pr.bank.; są

nimi tylko czynności wymienione w tym przepisie. Oznaczenie w bankowym tytule

egzekucyjnym czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia,

powinno być zatem dokonane w taki sposób, który pozwala na zakwalifikowanie jej

jako jednej z czynności bankowych wymienionych w powołanym przepisie.

Okoliczność, że terminologia użyta w tych przepisach i określenie przez nie

niektórych czynności bankowej w sposób ogólny, mogą być źródłem trudności z

takim zakwalifikowaniem, nie zwalnia od jego dokonania. Wymaganie oznaczenia w

bankowym tytule egzekucyjnym czynności bankowej, z której wynika dochodzone

roszczenie, sprzyja uświadomieniu sobie przez bank, że tytuł taki może być

wystawiony tylko wówczas, gdy obejmuje roszczenia wynikające z czynności

bankowej i pozwala uniknąć – zdarzającego się w praktyce – wystawiania

bankowych tytułów egzekucyjnych obejmujących roszczenia niewynikające z

czynności bankowych.

Do spełnienia warunku oznaczenia w bankowym tytule egzekucyjnym

czynności bankowej, z której wynika dochodzone roszczenie, nie jest jednak

wystarczające oznaczenie czynności przez wskazanie, że jest to jedna z czynności

bankowych wymienionych w art. 5 ust. 1 lub 2 Pr.bank. W art. 96 ust. 2 Pr.bank.

chodzi o oznaczenie w bankowym tytule egzekucyjnym czynności bankowej

rozumianej jako czynność prawna, konieczne jest więc wskazanie stosunku

zobowiązaniowego, tworzącego źródło roszczenia banku objętego bankowym

tytułem egzekucyjnym i to tak określonego, żeby umożliwiało zindywidualizowanie

tego stosunku. Na przykład, gdy czynnościami bankowymi są terminowe operacje

finansowe, nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że dochodzone roszczenie wynika z

takich operacji, ale należy wymienić i nazwać każdą z tych operacji, tak aby było

jasne nie tylko, iż chodzi o roszczenie wynikające z czynności bankowej

wymienionej w art. 5 ust. 2 pkt 4 Pr.bank., ale także z jakiej konkretnie czynności.

Wymaganie oznaczenia czynności bankowej, aby można było ją zindywidualizować,

ma na celu wskazanie dłużnikowi, jaka czynność bankowa jest źródłem jego długu

względem banku, co przy wielości czynności dokonywanych przez bank w stosunku

do danego dłużnika może nie być dla niego oczywiste.

W sprawie, w której powstało rozstrzygane zagadnienie prawne, wierzyciel

przypisał istotne znaczenie wskazaniu w bankowym tytule egzekucyjnym, że

dochodzone roszczenie wynika „z tytułu umowy ramowej z dnia 11 grudnia 2007 r.”

Uzupełnione ono zostało przez dodanie, że roszczenie wynika także „z transakcji

zawieranych na podstawie powyższej umowy ramowej”, przy czym chodziło o dwie

takie transakcje. Wprawdzie pojęcie umowy ramowej nie jest obce obowiązującemu

prawu (zob. np. art. 85 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i

naprawcze, Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) i w praktyce zawierane są takie umowy,

ale nie jest to umowa ustawowo zdefiniowana. Na ogół przyjmuje się, że nie jest to

klasyczna umowa obligacyjna, obejmująca obowiązek świadczenia, który może być

przymusowo wykonany in natura lub względem którego zachodzi możliwość

wykonania zastępczego. Jest to umowa „organizacyjna”, z której wynika obowiązek

zawierania w przyszłości określonych umów (umów realizacyjnych). Nie określa ona

postanowień umów realizacyjnych, jakkolwiek może zawierać zasady, którym

powinny one odpowiadać i może regulować sposób ich wykonania oraz skutki

niewykonania lub nienależytego wykonania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9

września 2009 r., V CSK 42/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 46).

W każdym razie wskazanie w bankowym tytule egzekucyjnym, że dochodzone

roszczenie wynika z umowy ramowej, nie daje podstawy do przyjęcia, iż roszczenie

to wynika z czynności bankowej, a w szczególności, że z czynności takiej wynika

bezpośrednio (art. 97 ust. 1 in fine Pr.bank.), nawet gdy umowa ramowa przewiduje

zawieranie umów realizacyjnych dotyczących tylko czynności bankowych i określa

zasady, którym powinny odpowiadać te umowy. Dochodzone roszczenie

bezpośrednio może wynikać jedynie z czynności bankowej jako czynności prawnej

dokonanej na podstawie umowy realizacyjnej. W umowie ramowej z dnia 11

grudnia 2007 r. takie umowy realizacyjne nazwane zostały „transakcjami”. Do

oznaczenia w bankowym tytule egzekucyjnym czynności bankowej, z której wynika

dochodzone roszczenie, konieczne więc było wskazanie każdej z tych transakcji

przez określenie umożliwiające ich zidentyfikowanie, z którego jednocześnie

wynikałoby, że stanowiły one jedną z czynności bankowych (art. 5 ust. 1 i 2

Pr.bank.). Oczywiście, możliwe to było przez odniesienie się do umowy ramowej, na

podstawie której dokonane zostały poszczególne czynności bankowe, ale nie było

wystarczające.

Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie, nadając jej treść o

charakterze ogólnym, obejmującą oznaczenie czynności bankowej, z której

wynikają dochodzone roszczenia, w każdym bankowym tytule egzekucyjnym (art.

96 ust. 2 Pr.bank.).