I PK 201/09

Wyrok z dnia 5 maja 2010 r.

I PK 201/09

Zatrudnienie proboszcza przez parafię Ewangelicko-Augsburską do po-

sług czysto religijnych nie ma charakteru pracowniczego.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Małgorzata

Gersdorf (sprawozdawca), Zbigniew Hajn.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja

2010 r. sprawy z powództwa Andrzeja B. przeciwko Parafii Ewangelicko-Augsburs-

kiej w K. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 23 czerwca

2009 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną

2. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.820 (dwa tysiące osiem-

set dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Andrzej B. złożył pozew przeciwko Parafii Ewangelicko - Augsburskiej

w O. i Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w K. o ustalenie istnienia stosunku pracy

na czas określony do dnia 1 kwietnia 2012 r. na stanowisku proboszcza oraz o zasą-

dzenie od Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w O. kwoty 18.000 zł i od Parafii

Ewangelicko - Augsburskiej w K. kwoty 126.000 zł tytułem wynagrodzenia za pracę z

ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności do dnia zapłaty. W uzasadnieniu po-

zwu powód podał, iż strony łączył stosunek pracy nawiązany do dnia 1 kwietnia 2012

r., w ramach którego powód został powołany w wyniku wyborów przeprowadzonych

w dniu 17 listopada 1991 r. przez parafian Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w K.

na stanowisko proboszcza obu pozwanych Parafii za uzgodnionym wynagrodzeniem

3.500 zł w przypadku Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w K. i 500 zł w przypadku

Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w O.

2

Powód od dnia 3 listopada 2003 r. nie był dopuszczany do pracy. Dochodzone

kwoty stanowią sumę wynagrodzenia za okres od listopada 2005 r. do listopada

2008 r., tj. wynagrodzenia nieprzedawnionego.

Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2008 r. sprawę o ustalenie stosunku pracy i

wynagrodzenie przeciwko Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w O. wyłączono do od-

rębnego rozpoznania. Sprawa toczyła się tylko przeciwko Parafii Ewangelicko-Augs-

burskiej w K. W odpowiedzi na pozew pozwana Parafia Ewangelicko - Augsburska w

K. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu wyrokiem z

dnia 20 kwietnia 2009 r. oddalił powództwo o ustalenie stosunku pracy, zaś w części

dotyczącej zapłaty sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Wydzia-

łowi Cywilnemu w Kaliszu. Wydając powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji

oparł się na następujących ustaleniach faktycznych. Andrzej B. pełnił funkcję Pro-

boszcza Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w K. Uchwałą Konsystorza i Rady Syno-

dalnej z dnia 21 listopada 2003 r. powód został zatrudniony między innymi na stano-

wisku proboszcza Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w K. Uchwałami Konsystorza

Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej wobec powoda

były wszczęte dwa kościelne postępowania dyscyplinarne. Pierwszy raz na mocy

postanowienia sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji z 2004 r. został przeniesiony

na stanowisko proboszcza w P. z dniem 1 lipca 2004 r., jednak powód nie objął tej

parafii. Drugim razem w dniu 23 czerwca 2005 r. Konsystorz jako sąd pierwszej in-

stancji orzekł o pozbawieniu powoda prawa do sprawowania urzędu duchownego w

Kościele skreślając go z listy duchownych. Kościelny sąd drugiej instancji w dniu 5

listopada 2005 r. podtrzymał uchwałę sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji. Po-

wyższe oznacza, że powód nie jest już duchownym w Kościele Ewangelicko - Augs-

burskim i nie może zajmować w tym Kościele żadnych stanowisk przewidzianych dla

duchownych.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 17 stycznia 2007 r. i wyrokiem

Sądu Okręgowego w Kaliszu [...] powód został skazany za przywłaszczenie kwoty

40.000,00 zł na szkodę Kościoła. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 14

września 2007 r. powód został eksmitowany z pomieszczeń Parafii Ewangelicko -

Augsburskiej w K.

Rozpoznając spór Sąd pierwszej instancji oddalił wnioski dowodowe z prze-

słuchania świadków powoda na okoliczność istnienia stosunku pracy. Ferując wyrok

3

Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że księża ewangelicko - augsburscy zajmujący

stanowiska proboszcza pełnią swą funkcję na podstawie wewnętrznych przepisów

Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Taki punkt widzenia jest konsekwencją

konstytucyjnej zasady rozdziału Państwa i Kościoła, która wyrażona jest w art. 1 ust.

2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Au-

gsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 73, poz. 323). Zgodnie z tym

przepisem Kościół rządzi się w swych sprawach wewnętrznych przepisami Zasadni-

czego Prawa Wewnętrznego uchwalonego przez Synod Kościoła. Wobec powyższe-

go Sąd pierwszej instancji, uznając, iż sprawa zajmowania urzędu proboszcza w po-

zwanej Parafii jest wewnętrzną sprawą kościoła, oddalił powództwo o ustalenie ist-

nienia stosunku pracy.

Apelację od przedmiotowego wyroku złożył powód zaskarżając wyrok w cało-

ści, w tym i w punkcie 2 sentencji wyroku, zawierającym postanowienie w przedmio-

cie przekazania sprawy. Przedmiotowemu wyrokowi powód zarzucił przede wszyst-

kim: 1) nierozpoznanie istoty sprawy przez nieprzeprowadzenie postępowania dowo-

dowego w zawnioskowanym przez stronę zakresie; 2) naruszenie art. 461 §1

k.p.c.,

przez niewłaściwe zastosowanie z uwagi na to, iż w sprawach o ustalenie istnienia

stosunku pracy oraz o roszczenia z nim związane bez względu na wartość przed-

miotu sporu właściwy jest sąd rejonowy; 3) naruszenie art. 1, 2, 3 , 5 i 22 k.p. w

związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Ko-

ścioła Ewangelicko - Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 32 i

art. 77 Konstytucji RP, przez niewłaściwe ich zastosowanie i błędne uznanie, iż łą-

czący powoda z parafią stosunek prawny nie jest stosunkiem pracy albowiem takie

stosunki prawne są wewnętrzną sprawą Kościoła i podlegają wyłącznie przepisom

wewnątrzkościelnym.

Wobec powyższego powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Powód

powołał się na przepisy Pragmatyki Służbowej Kościoła Ewangelicko - Augsburskie-

go , uchwały Synodu Kościoła, w której wskazano, iż „posiadanie urzędu jest warun-

kiem zatrudnienia, zatrudnienie natomiast nie jest warunkiem urzędu", co świadczy

zdaniem powoda o oddzieleniu urzędu duchownego od faktu jego zatrudnienia w

Kościele; na poparcie swojego stanowiska powód powołał się na wyrok Sądu Apela-

cyjnego w Lublinie, III AUa 1706/05 (OSA 2008 nr 8, poz. 3).

4

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu po przepro-

wadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego poczynił dodatkowe ustalenia

faktyczne. I tak Sąd Okręgowy ustalił, iż powód Andrzej B. w wyniku wyborów został

powołany w dniu 17 listopada 1991 r. na stanowisko proboszcza Parafii Ewange-

licko-Augsburskiej w K. W dniu 4 stycznia 1992 r. między powodem a pozwaną para-

fią reprezentowaną przez Radę Parafialną została spisana wokacja, na mocy której

uzgodniono prawa i obowiązki obu stron, ze stwierdzeniem, że Proboszcz jest du-

chownym Kierownikiem Parafii oraz zwierzchnikiem wszystkich pracujących w Para-

fii. W wokacji podano, iż proboszcz Parafii w osobie powoda powołany jest do: 1)

usługiwania przez głoszenie Słowa Bożego; 2) udzielania sakramentów świętych; 3)

pełnienia obowiązków duszpasterskich; 4) nauki religii i otaczania opieką młodzieży;

5) regularnych odwiedzin domowych parafian; 6) troszczenie się o dochody i mate-

rialny rozwój Parafii; 7) „świecenia Zborowi swym życiem rodzinnym”. Natomiast po-

zwana parafia przyznała powodowi: 1) miesięczne wynagrodzenie; 2) prawo do płat-

nego urlopu wypoczynkowego przewidzianego w przepisach kościelnych; 3) wypłatę

raz w roku zasiłku urlopowego; 4) premię świąteczną; 5) mieszkanie; 6) bezpłatne

ogrzewanie mieszkania oraz bezpłatne korzystanie z gazu i energii elektrycznej. W

punkcie 4 wokacji strony uzgodniły, iż w sprawach nieuregulowanych wokacją obo-

wiązują przepisy prawa kościelnego.

W motywach swego orzeczenia Sąd drugiej instancji wskazał, że Zasadnicze

Prawo Wewnętrzne Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego w Rzeczypospolitej Pol-

skiej z dnia 26 października 1996 r. uchwalone przez Synod Kościoła w § 36 ust. 1

stanowi, iż duchownym zwierzchnikiem Parafii jest Proboszcz, zaś w § 39 ust. 1

normuje, iż wzajemne prawa i obowiązki parafii oraz wybranego proboszcza określa

regulamin parafialny oraz wokacja, która wymaga zatwierdzenia przez Konsystorz.

Regulamin Parafialny Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego w Rzeczypospolitej

Polskiej uchwalony przez Radę Synodalną w dniu 18 lutego 2000 r. wskazuje w § 47

ust. 1, iż duchowny wybrany na stanowisko Proboszcza powinien niezwłocznie zgło-

sić Radzie Parafialnej przyjęcie wyboru i podpisać z nią wokację określającą wza-

jemne prawa i obowiązki Parafii i wybranego proboszcza. Zdaniem skarżącego po-

woda owa wokacja de facto była umową o pracę. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd

Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację powoda, uznając

za Sądem Rejonowym, że stosunek pomiędzy Proboszczem a Parafią Ewangelicko -

Augsburską - tak jak w niniejszej sprawie - jest sprawą wewnętrzną Kościoła Ewan-

5

gelicko - Augsburskiego z uwagi na zasadę rozdziału Kościoła od Państwa unormo-

waną zarówno w art. 25 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jak i w wyżej powoła-

nej ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczy-

pospolitej Polskiej.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł powód, zarzucając mu:

1) naruszenie art. 1, 2, 3, 5 i 22 § 1 i 11

k.p. w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13

maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego w RP w

związku z art. 30, 32, 45 i 77 Konstytucji RP, przez niewłaściwe ich zastosowanie,

polegające na ocenie, że pomiędzy parafią a proboszczem tej parafii nie może ist-

nieć stosunek pracy; 2) naruszenie przepisów postępowania przez Sąd drugiej in-

stancji, a w szczególności art. 461 § 11

k.p.c. w związku z art. 373 k.p.c. w związku z

art. 394 § 1 k.p.c. w związku z art. 380 k.p.c. i nieuchylenie wyroku w pkt 2 co do

przekazania sprawy o zapłatę Sądowi Okręgowemu Wydział Cywilny w Kaliszu lub

orzeczenie co do istoty sprawy, co miało wpływ na wynik sprawy.

Strona pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania względnie

o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W sprawie nie występuje

zagadnienie prawne lecz potrzeba wykładni art. 22 k.p., który wciąż budzi szereg

wątpliwości. W tym zakresie jednak wyrok jest prawidłowy. Wypada wskazać, że

sprawę można rozpatrywać w dwóch płaszczyznach; pierwszej związanej ze stanem

faktycznym sprawy, z zatrudnieniem powoda jako proboszcza na zasadach prawa

wewnętrznego Kościoła; drugiej związanej z systemem prawa i zakresem autonomii

prawa Kościoła w przedmiocie więzi prawnej jaka łączy osoby duchowne z Kościo-

łem, jeśli obowiązki są związane ze sferą duchową i religijną, z wykonywaniem kultu

przez osoby duchowne.

W pierwszej kwestii skarga opiera się na nieuwzględnieniu przez Sąd drugiej

instancji art. 22 § 1 i § 11

k.p. i braku oceny, że czynności wykonywane przez pro-

boszcza miały charakter czynności prawa pracy. Ze stanowiskiem tym nie można się

zgodzić. Na wstępie wypada przywołać zasadę, iż praca może być wykonywana na

różnej podstawie prawnej i nie ma w tym zakresie domniemania zawarcia umowy o

pracę. W sprawie kwalifikacji zobowiązania najważniejszym elementem jest wola

6

stron. Przy czym kwalifikacji prawnej więzi, jaka powstała na tle zatrudnienia powo-

da, nie można dokonywać ex post lecz trzeba jej dokonać z uwzględnieniem faktów

mających miejsce przy nawiązywaniu tej więzi, a nie po jej rozerwaniu w okoliczno-

ściach nieprzyjemnych dla powoda, które to okoliczności spowodowały, iż bardziej

dogodna życiowo byłaby dla powoda ocena, iż pozostawał w stosunku pracy. Taka

doraźna ocena nie może i nie rzutuje na właściwą subsumcję. Ad casum strony sto-

sunku prawnego, jaki powstał między proboszczem a parafią, od początku jego trwa-

nia oceniały go jako stosunek organizacyjny. Wynikało to z wielu faktów ustalonych

przez Sąd drugiej instancji, a przede wszystkim z faktu, iż strony nie zawierały

umowy o pracę; powodowi przekazano tzw. wokację; nie odprowadzano składek na

ubezpieczenie społeczne pracowników, ustalono mu urlop zgodnie z prawem ko-

ścielnym. Traktowano go zatem jako osobę duchowną świadczącą pracę na podsta-

wie prawa wewnętrznego Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego. Przez czas trwania

stosunku organizacyjnego powód nie sprzeciwiał się takiej kwalifikacji. Błędne jest

zatem przekonanie skarżącego, że wokacja jako dokument ściśle związany z pra-

wem kościelnym może zostać potraktowana ad casum tak jak umowa o pracę i to w

sytuacji, gdy wprost w sprawach nieunormowanych odsyła do prawa kościelnego.

Biorąc powyższe pod uwagę trzeba uznać, iż strony sporu nie miały woli zawarcia

umowy o pracę, a praca proboszcza nie wymagała zawarcia takiej umowy, stąd

roszczenie powoda już tylko z tego powodu jest nieuzasadnione.

W kwestii drugiej, zasadniczą sprawą jest ocena, czy proboszcz Kościoła

Ewangelicko - Augsburskiego, sprawujący funkcje ściśle religijne może w ogóle do

wykonywania tych funkcji być zatrudniony na podstawie umowy o pracę, czy też

funkcje te wypełnia na podstawie stosunku organizacyjnego (korporacyjnego), wiążą-

cego go z parafią, stając się niejako funkcjonariuszem Kościoła. Innymi słowy, po-

wstaje zagadnienie generalne, czy obok stosunku organizacyjnego wynikającego z

objęcia funkcji proboszcza dla wykonania tych samych obowiązków proboszcz może

mieć zawartą umowę o pracę (tu dla proboszcza Kościoła Ewangelicko - Augsbur-

skiego). W prawie polskim w stosunku do korporacji teoretycznie znane są oba roz-

wiązania. Prawo zezwala na zawarcie umowy o pracę obok stosunku korporacyjnego

(spółdzielcza umowa o pracę nawiązana ze spółdzielnią pracy przez członka tej

spółdzielni; członek zarządu spółki kapitałowej) lub nie zezwala na zawarcie takiej

umowy (członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, który nie może pracować na rzecz

tej spółdzielni na podstawie stosunku pracy, por. postanowienie Sądu Najwyższego z

7

dnia 9 stycznia 2008 r., III UK 92/07 (OSNP 2009 nr 5-6, poz. 80). Zawsze zatem

owa interpretacja znajduje wprost uzasadnienie w normie prawnej. Jeśli chodzi o du-

chownego i jego związki z parafią prawo powszechnie obowiązujące wyraźnie nie

określa, na jakiej podstawie prawnej wykonuje on swoje czynności duszpasterskie,

związane z kultem religijnym. Sprawa wymaga zatem wykładni, w tym wykładni norm

Konstytucji RP. Powstaje bowiem zagadnienie, czy kwestie te pozostawił ustawo-

dawca normom wewnętrznym Kościoła, czy też autonomia tego Kościoła nie sięga

aż tak daleko, a status duchownego musi być oceniany zawsze przez pryzmat po-

wszechnie obowiązującego prawa, w tym prawa pracy.

W zakresie regulacji prawnej statusu duchownego Kościoła Ewangelicko - Au-

gsburskiego najważniejsze są normy Konstytucji RP, a wśród nich art. 25 stanowiący

o niezależności kościołów od państwa oraz art. 32, stanowiący o równości i niedy-

skryminacji. Pozostałe powołane w skardze kasacyjnej postanowienia Konstytucji RP

miałyby znaczenie tylko wówczas, gdyby ustalić, iż doszło do naruszenia zasady

równości i niedyskryminacji. Jeśli chodzi o zasadę wyrażoną w art. 32 Konstytucji

RP, to najbardziej generalne sformułowanie tej zasady zamyka się w stwierdzeniu, iż

„wszyscy są wobec prawa równi". Oznacza to prawo do równego traktowania przez

władze publiczne, której to zasady władze muszą przestrzegać. Z tej generalnej za-

sady wynika także zakaz stosowania dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym

i gospodarczym. Dyskryminacji tego rodzaju nie mogą usprawiedliwiać żadne przepi-

sy i żadne przyczyny. Na tę zasadę powołuje się powód, twierdząc, że jego praca

powinna także być oceniona przez pryzmat art. 22 k.p. Od zasady równości Konsty-

tucja nie zna żadnych odstępstw i wyjątków. Nie zawsze jednak odmienne potrakto-

wanie stanowi o braku równości i o dyskryminacji. Ocena owego zróżnicowania sytu-

acji podmiotów zawsze wynika z ustalenia, czy zróżnicowaniu temu można przypisać

uzasadniony charakter. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że konstytucyjna zasada

równości wobec prawa polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzu-

jące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane

równo. Zróżnicowanie zaś jest uzasadnione, jeśli pozostaje w związku bezpośrednim

z celem przepisów, waga interesu, dla którego zróżnicowanie jest wprowadzone, po-

zostaje w proporcji do interesów naruszanych, zróżnicowanie nie uwłacza w sposób

zasadniczy innym wartościom. Czy zatem zatrudnienie proboszcza tylko na podsta-

wie prawa Kościoła i wyłączenie go z zakresu prawa pracy, w sytuacji, gdy wykonuje

zadania związane z kultem, przeczy zasadzie równości i niedyskryminacji?

8

W omawianym przypadku cechą wyróżniającą jest bycie duchownym Kościoła

i sprawowanie funkcji religijnych na jego rzecz. Zdaniem Sądu Najwyższego orzeka-

jącego w niniejszej sprawie fakt ten stanowi wystarczającą podstawę rozróżnienia

statusu zatrudnieniowego, jeśli przy tym weźmie się pod uwagę autonomiczność Ko-

ścioła i zasadę Konstytucji RP wyrażoną w art. 25 ustawy zasadniczej. Innymi słowy,

wyłączenie pracy proboszcza Kościoła spod działania powszechnego prawa pracy

uzasadnia konieczność zabezpieczenia realizacji innej wartości konstytucyjnej, a

mianowicie zasady niezależności Kościoła od państwa. Poddanie funkcjonariuszy

Kościoła reżimowi zatrudnienia sformułowanemu przez Kościół nie stanowi zatem

dyskryminacji w sytuacji, gdy wszyscy duchowni podlegają podobnemu reżimowi,

gdy mamy do czynienia z dobrowolnym poddaniem się rygorom kościelnym osoby,

która wykonuje prace związane z kultem sakralnym. Akty tworzone wewnątrz ko-

ściołów, tworzone przez władze kościelne mają bowiem moc obowiązującą tylko dla

tych, którzy z uwagi na przynależność do wspólnoty religijnej poddają się im dobro-

wolnie. Jest to zatem odrębna regulacja uzasadniona merytorycznie i prawnie. Wnio-

sek ten znajduje poparcie, czy też wynika z rozwiązań przyjętych w powołanym już

art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, mówiącym o wzajemnej niezależności państwa i ko-

ściołów oraz ust. 5 art. 25 ustawy zasadniczej stanowiącym regułę, w myśl której sto-

sunki między Rzecząpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyzna-

niowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Radę Mi-

nistrów z ich właściwymi przedstawicielami. Niewątpliwie treść ustaw jest co najmniej

zdeterminowana treścią umów, a ewentualne wątpliwości wiążą się z praktycznym

sposobem transpozycji postanowień umowy do przepisów ustawowych. Na tym tle

teoretycznie mogą powstać różnice zdań co do mocy wiążącej takich umów i ich cha-

rakteru prawnego, szczególnie wówczas gdy ustawa nie stanowi wiernej kopii

umowy. W niniejszej sprawie nie ma to jednak znaczenia.

Teza o możliwości zatrudniania na zasadach wewnątrzkościelnych osoby du-

chownej do posług religijnych wynika też z ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwaran-

cjach wolności sumienia i wyznania (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 231, poz.

1965 ze zm.), która zezwala w zgodzie z wolnością sumienia i wyznania wybrać stan

duchowny lub zakonny oraz z art. 1 i 2 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku

Państwa do Kościoła Ewangelicko - Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz.U. Nr 73, poz. 323 ze zm.), które określają sferę autonomii Kościoła Ewangelicko

- Augsburskiego. W myśl art. 1 tej ustawy Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rze-

9

czypospolitej Polskiej, korzysta z pełnej wolności wyznawania swojej wiary oraz

wykonywania swojego kultu religijnego. Kościół rządzi się w swoich sprawach we-

wnętrznych przepisami. Zgodnie zaś z art. 2 ustawy Kościół jest samodzielny i nie-

zależny od jakiejkolwiek pozakrajowej władzy duchownej i świeckiej. Z art. 9 ustawy

z 1994 r. wynika ponadto, że proboszcz dla parafii jest jej organem jako osoby praw-

nej. Taka regulacja generalna wskazuje na przyznanie autonomii Kościołowi w za-

kresie wykonywania kultu religijnego. Oznacza również swobodę w określaniu statu-

su osób kult ten dobrowolnie wykonujących.

Status szczególny tych osób został ustalony w Zasadniczym Prawie Wew-

nętrznym uchwalonym 26 października 1996 r. (z późniejszymi poprawkami) przez

Synod Kościoła oraz w Pragmatyce Służbowej Kościoła Ewangelicko - Augsburskie-

go, wydanej na podstawie § 21 Zasadniczego Prawa Wewnętrznego. W myśl tej

Pragmatyki urząd duchowny oparty jest na starszeństwie liturgicznym, duchowni

sprawują swą posługę na podstawie mandatu, a proboszcz jest włączony w ową hie-

rarchię stanowisk jako ostatni jej szczebel. Ponadto pragmatyka określa strój służ-

bowy duchownego i prawa socjalno - bytowe, w tym określone prawo do emerytury,

do otrzymania mieszkania służbowego, zwrotu kosztów podróży etc. Duchowny

podlega postępowaniu dyscyplinarnemu.

Status tych osób zakłada - powtórzmy to raz jeszcze - hierarchiczne podpo-

rządkowanie i władztwo kościelne, co zbliża je do statusu funkcjonariusza, a nie do

statusu pracownika wykonującego pracę pod kierownictwem tylko w zakresie czasu,

miejsca i sposobu jej wykonania. To wszystko wskazuje, że obowiązujący stan

prawny w zakresie zatrudniania proboszcza przez Parafię do posług o charakterze

czysto religijnym, kreuje odmienny od pracowniczego charakter zatrudnienia. Zatrud-

nienie to wymyka się z prawa pracy, uzasadniając tezę o niestosowaniu wobec pro-

boszcza wykonującego takie posługi unormowania odnoszącego się do umowy o

pracę.

Trafnie przeto Sąd drugiej instancji uznał w motywach kwestionowanego wyro-

ku, że wokacja jest normowana Zasadniczym Prawem Wewnętrznym Kościoła

Ewangelicko - Augsburskiego. Tym samym niedopuszczalna jest ingerencja państwa

w tenże stosunek. Nawet, jeżeli postanowienia wokacji posługują się pojęciami cha-

rakterystycznymi dla przepisów prawa pracy, takimi jak urlop wypoczynkowy czy pre-

mia, zaś czynności powoda na stanowisku proboszcza mogły posiadać pewne cechy

stosunku pracy, ustalenie stosunku pracy pomiędzy stronami naruszałoby Konstytu-

10

cyjną zasadę rozdziału Kościoła od Państwa. Powód zostając duchownym Kościoła

Ewangelicko - Augsburskiego winien mieć pełną świadomość, że będzie podlegał

rygorom narzuconym przez władze Kościoła w przeciwieństwie do osób świeckich,

przy czym wbrew twierdzeniom apelacji powód podlegał obowiązkowemu ubezpie-

czeniu emerytalno-rentowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako

duchowny, a nie z tytułu zatrudnienia - art. 6 ust. 1 pkt 1 i 10 i art. 11 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).

Inaczej sprawa przedstawia się w sytuacji, gdy osoba duchowna świadczy

pracę zwykle związaną ze stosunkiem zatrudnienia (katecheta, opiekun, nauczyciel,

pielęgniarka). W takiej sytuacji zatrudnienie osoby duchownej nie ingeruje w zasadę

autonomii Kościoła i pozwala na ocenę, iż jest to zatrudnienie prawnopracownicze,

jeżeli są spełnione przesłanki owego zatrudnienia.

Kończąc Sąd Najwyższy wskazuje, że zarzut przedstawiony w skardze kasa-

cyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania nie jest zrozumiały. Podstawa

skargi odwołuje się do przepisu określającego właściwość sądów rejonowych bez

względu na wartość przedmiotu sporu. Gdyby przyjąć, że skarżący kwestionuje roz-

strzygnięcie z punktu 1 wyroku to nie tylko byłaby to nieodpowiednia podstawa, lecz

skarga byłaby w tym zakresie niedopuszczalna.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================