II UK 319/09

Sygn. akt II UK 319/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku A. J. Sp. z o.o. z siedzibą we W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi we W.

z udziałem zainteresowanego Grzegorza H.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 maja 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił apelację A. J. Sp. z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2009 r.

2

oddalającego odwołanie tego wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału we W. z dnia 11 września 2008 r. stwierdzającej, że

zainteresowany pracownik tymczasowy wnioskodawcy - Grzegorz H. w okresach

od 5 stycznia 2008 r. do 24 lutego 2009 r., od 26 lutego 2008 r. do 9 marca 2008

oraz od 12 marca 2008 r. do 17 marca 2008 r. nie podlegał ubezpieczeniu

społecznemu w Polsce.

W sprawie tej ustalono, że A. J. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (zwana dalej

agencją) prowadzi działalność w zakresie pośrednictwa pracy. Zatrudniani przez

nią pracownicy są delegowani wyłącznie do pracy we Francji. Żaden z

delegowanych pracowników, poza administracją agencji, nie wykonywał pracy na

terytorium Polski. Zarząd spółki nie przebywa w Polsce, tu znajduje się jedynie

administracja firmy, która nie realizuje żadnych umów z klientami w Polsce i nie

osiąga tu żadnych dochodów. Zainteresowany Grzegorz H. zatrudniony był w

agencji na podstawie umów o pracę na czas określony, ale jego praca miała być

wykonywana wyłącznie na terytorium Francji.

W ramach takich ustaleń Sąd Okręgowy uznał decyzję organu rentowego za

prawidłową. Apelację wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny uznał za

nieuzasadnioną, w pełni podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji. Dla

oceny zasad podlegania zainteresowanego pracownika określonemu systemowi

ubezpieczeń społecznych należało stosować przepisy rozporządzenia Rady (EWG)

Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w

stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny

rachunek oraz ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

(Dz.U.UE.L.71.149.2 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem Rady Nr 1408/71).

Skoro zainteresowany pracownik tymczasowy zatrudniony przez agencję

wykonywał obowiązki pracownicze wyłącznie na terenie Francji, to w celu

merytorycznego osądu sprawy istotne było ustalenie, czy zainteresowany

pracownik w był delegowany w celu wykonywania pracy na terytorium Francji w

rozumieniu art. 14 ust. 1a tego rozporządzenia. Przepis ten stanowi wyjątek od

ogólnej zasady terytorialności podlegania systemowi ubezpieczeń społecznych

państwa, w którym jest wykonywana praca. Na podstawie Decyzji Komisji

Administracyjnej WE ds. zabezpieczenia socjalnego pracowników migrujących z

3

dnia 13 grudnia 2000 r. Nr 181 w sprawie oddelegowania pracowników (Dz.Urz.WE

z 14 grudnia 2001 r., L 329, s. 73, zwanej dalej Decyzją Nr 181), a także

opracowanego przez tę Komisję „Praktycznego przewodnika dotyczącego

oddelegowania pracowników w Państwach Członkowskich Unii Europejskiej,

Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii", a także orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Sądy obu instancji uznały, że przy

interpretacji art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 decydujące znaczenie

miało ustalenie, czy A. J. Spółka z o.o. prowadziła zwykle znaczącą część

działalności na obszarze Polski. W tej kwestii bezsprzecznie ustalono, że agencja

prowadziła działalność polegającą wyłącznie na zatrudnianiu pracowników w celu

ich natychmiastowego delegowania do pracy we Francji. Wszystkie umowy

zawierane były z przedsiębiorstwami francuskimi i tylko z tego tytułu agencja

uzyskiwała dochody. Żaden z pracowników delegowanych do pracy we Francji nie

był kierowany do pracy u krajowego pracodawcy. Wprawdzie z umowy spółki

wnioskodawcy wynika bardzo szeroki i różnorodny przedmiot jej działalności, tyle

że na terytorium Polski działalność ta była ukierunkowana wyłącznie na rekrutację i

udostępnianie pracowników tymczasowych do pracy we Francji, co łącznie

oznaczało, że agencja nie wypełniła warunku prowadzenia działalności „godnej

odnotowania” w Polsce jako państwie wysyłającym pracowników tymczasowych do

pracy we Francji.

Nie było także przesłanek do uznania, że agencja wysyłała pracowników

„tymczasowo” do pracy na terenie innego Państwa Członkowskiego. Zakres tego

pojęcia („tymczasowo”) obejmuje przypadki, gdy pracownik, stale zatrudniony w

państwie siedziby przedsiębiorstwa jest oddelegowany do pracy na terytorium

innego Państwa Członkowskiego tylko na z góry oznaczony, przemijający okres, po

upływie którego pracownik wraca do pracy „w pierwszym kraju”. To, że A. J. jest

agencją pracy tymczasowej nie przesądza o automatycznym stosowaniu art. 14

ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Zgodnie z tym przepisem, podleganie

zainteresowanego pracownika tymczasowego polskiemu ustawodawstwu

ubezpieczeń społecznych uzależnione jest od tego, aby był on „zwykle zatrudniony"

przez agencję i został skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego

Państwa Członkowskiego przez okres nie przekraczający dwunastu miesięcy.

4

Równocześnie tylko pracownik, który zwykle zatrudniony jest na terenie Państwa

Członkowskiego w ramach zawartej z danym pracodawcą umowy o pracę

wykonywanej np. terytorium Polski, w razie czasowego delegowania do pracy na

terytorium innego Państwa, nadal podlega ustawodawstwu tego pierwszego

Państwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zainteresowany pracownik nie spełniał

wymaganego przymiotu osoby „zwykle zatrudnionej” przez agencję, ponieważ „nie

wykonywał ani nawet nie było zamiarem stron powierzenie mu realizacji

obowiązków pracowniczych na terenie Polski”. Strony zawarły jedynie w Polsce

umowę o pracę, której przedmiotem była realizacja obowiązków pracowniczych

wyłącznie za granicą (we Francji). W takich okolicznościach sprawy sytuacji nie

było możliwe uznanie, że zainteresowany był pracownikiem oddelegowanym w

rozumieniu wyjątku art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie art.

14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 przez jego błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że agencja nie prowadziła istotnej działalności na terenie

Polski i tym samym, że nie spełniła warunków oddelegowania pracownikówz

pozostawieniem ich w polskim systemie ubezpieczeń społecznych. Jako

okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego wykładni

pojęcia „prowadzenia działalności godnej odnotowania w kraju wysyłającym”, a

także potrzebę wykładni art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 w

zakresie znaczenia pojęcia „prowadzenie działalności godnej odnotowania w kraju

wysyłającym”, które wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych.

Skarżący w szczególności podkreslił, że w orzeczeniu z dnia 10 lutego 2000 r., C-

202/97 (ECR 2000/2/I-00883, tzw. sprawa Fitzwilliam) Europejski Trybunał

Sprawiedliwości stwierdził, iż użycie przez europejskiego prawodawcę pojęcia

„prowadzić działalność godną odnotowania w kraju wysyłającym" nie oznacza, że w

kraju oddelegowującym działalność przedsiębiorstwa musi mieć charakter

przeważający. Równocześnie przepisy prawa wspólnotowego w zakresie

zabezpieczenia społecznego powstały po to, aby niwelować niekorzyści wynikające

z krótkotrwałej zmiany systemu zabezpieczenia społecznego. Tymczasem w

rozpoznawanej sprawie wątpliwa jest korzyść dla pracownika ubezpieczonego do

5

tej pory wyłącznie w Polsce, jeśli na kilka tygodni zostanie objęty francuskim

systemem zabezpieczenia społecznego, a po powrocie znów będzie ubezpieczony

w Polsce. Jest to sprzeczne ze swobodą przemieszczania się pracowników,

zważywzsy ponadto, że zgodnie z art. 48 rozporządzenia Rady Nr 1408/71 - okres

ubezpieczenia w danym Państwie Członkowskim, krótszy niż 12 miesięcy, nie daje

podstaw do żądania wypłaty części emerytury lub renty przez to państwo. Istnieje

zatem poważne zagrożenie, że gdyby zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy,

to w spornym okresie pracownik skarżącego nie będzie ubezpieczony w żadnym

kraju i żaden kraj nie przyzna mu w przyszłości za ten czas emerytury, bowiem z

adekwatnego orzecznictwa sądów francuskich wynika, że w takich przypadkach -

przy krótkotrwałym zatrudnieniu - pracownicy tymczasowi nie zostaną objęci

ubezpieczeniami we Francji.

Skarżący utrzymywał, że w sprawie zostały spełnione wszystkie warunki art.

14 ust. 1 lit a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Zainteresowany pracownik został

bowiem zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a następnie delegowany do

pracy za granicę na okres nie przekraczający 12 miesięcy, nie został tam

delegowany w miejsce innej osoby, której okres delegowania upłynął. Nie jest też

prawdą, że na terenie Polski działalność skarżącego sprowadza się do

administrowania sprawami wewnętrznymi spółki. Skarżący posiada na terenie

Polski dwa biura we W. i w R., a pracownicy zatrudnieni na terenie Polski zajmują

się także pozyskiwaniem nowych klientów i rozwijaniem działalności gospodarczej

spółki. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że Sądy obu instancji bezpodstawnie

powołały się na przepisy Decyzji Nr 181, która jest aktem niższego rzędu oraz

„Praktyczny przewodnik”, który nie ma waloru aktu prawnego. Sądy obu instancji

nie wzięły również pod uwagę przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o

zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 166, poz.1608 ze

zm.), z których wynika, że agencja pracy tymczasowej zatrudnia własnych

pracowników tymczasowych, chociaż w celu wykonywnaia pracy tymczasowej na

rzecz i pod kierownictwem tzw. pracodawcy użytkownika, który wszakże nie jest

pracodawcą w rozumieniu krajowego prawa pracy, niezalznie od tego, że agencja

“nie mogła wykorzystywać zatrudnionych przez siebie pracowników tymczasowych,

aby wykonywali pracę na jej rzecz”.

6

Ponadto skarżący twierdził, że w analiogicznej sprawie Sąd Okręgowy w

Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 maja 2009 r., IV U 806/09, uwzględnił odwołanie

pracownika i orzekł, że w spornym okresie podlegał on ustawodawstwu polskiemu.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku

oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu, w tym kosztach

zastępstwa procesowego za wszystkie instancje lub ewentualnie o zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw. Z braku

proceduralnych zarzutów kasacyjnych Sąd Najwyższy był związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Wedle tych miarodajnych ustaleń, agencja pracy tymczasowej (A. J. sp. z o.o. z

siedzibą we W.) zatrudniała pracowników tymczasowych wyłącznie w celu ich

oddelegowania do pracy we Francji. Działalność tej agencji w Polsce sprowadzała

się w rzeczywistości do administrowania jej sprawami wewnętrznymi oraz

wykonywania czynności administracyjnych polegających na formalnym wypełnianiu

zawartych z pracownikami tymczasowymi umów o pracę. Agencja nie prowadziła

innej działalności poza formalnym zatrudnianiem pracowników tymczasowych

wysyłanych do pracy we Francji, którzy na terenie Polski nie świadczyli żadnych

prac, ale byli oddelegowywani do wykonywania pracy tymczasowej za granicą na

rzecz i pod kierownictwem francuskiego pracodawcy użytkownika.

Do osądzenia sporu o podleganie takich pracowników tymczasowych

określonemu systemowi zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie przepisy

rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie

stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych,

osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin

przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.E.L. 1971 Nr 149, poz. 2 ze zm.,

powoływane dalej jako rozporządzenie Rady Nr 1408/71). W przypadku

pracowników najemnych generalną regułą tego aktu prawa wspólnotowego było

podleganie systemowi zabezpieczenia społecznego kraju, w którym jest

świadczona praca (lex loci laboris), co wynikało z art. 13 ust. 2a rozporządzenia

7

Rady Nr 1408/71, który stanowił, że z zastrzeżeniem przepisów art. 14-17,

pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego Państwa Członkowskiego

podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium

innego Państwa Członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który

go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia

działalności na terytorium innego Państwa Członkowskiego. W ustalonych

okolicznościach sprawy Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że nie wystąpił

wyjątek z art. 14 ust. 1a tego rozporządzenia, który stanowił, że pracownik najemny

zatrudniony na terytorium Państwa Członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w

którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania

pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego podlega nadal

ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem, że

przewidywany okres wykonywania pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że

nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął.

Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie nie mogło być sporu, że okresy wykonywania

pracy przez oddelegowanego do pracy we Francji pracownika tymczasowego nie

przekraczały 12 miesięcy i pracownik ten nie został skierowany w miejsce innej

osoby, której upłynął okres skierowania, ale zabrakło spełnienia warunku

pozostawania przezeń w zwykłym zatrudnieniu u pracodawcy państwa

wysyłającego (delegującego). Spełnienie tego warunku wymaga - wedle judykatury

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz wykładni dokonanej w Decyzji Nr

181 z dnia 13 grudnia 2000 r. Komisji Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia

Społecznego (powoływanej dalej jako Decyzja Nr 181), wykazania przez

pracodawcę (agencję pracy tymczasowej delegującą pracowników tymczasowych

do pracy za granicą) prowadzenia znaczącej działalności gospodarczej w państwie,

w którym agencja ma siedzibę. Oddelegowanie pracownika ma miejsce wtedy, gdy

pomimo oddelegowania praca jest wykonywana na rzecz przedsiębiorstwa

oddelegowującego w warunkach zachowania więzi pracowniczej pomiędzy

pracownikiem oddelegowanym a przedsiębiorstwem oddelegowującym. Ponadto, w

szczególnych przypadkach dotyczących zatrudniania pracowników tymczasowych

wyłącznie w celu oddelegowania do pracy u pracodawców użytkowników

wymagane jest, aby pracodawca delegujący prowadził zwykle działalność „godną

8

odnotowania” w kraju, w którym urząd ma siedzibę. Przy ustalaniu, czy

przedsiębiorstwo delegujące do pracy za granicą zwyczajowo lub zwykle prowadzi

na znaczną skalę taką działalność na terytorium państwa wysyłającego należy brać

pod uwagę między innymi: miejsce, gdzie przedsiębiorstwo wysyłające i jego

władze są zlokalizowane, liczbę personelu administracyjnego pracującego w

państwie wysyłającym, w którym ma zarejestrowaną siedzibę oraz w państwie

zatrudnienia, miejsce rekrutacji oddelegowanych oraz miejsce zawierania

większości umów z klientami, prawo właściwe dla umów zawieranych przez

przedsiębiorstwo wysyłające z jego pracownikami z jednej strony oraz z jego

klientami z drugiej strony, jak również wielkość obrotów w każdym państwie

członkowskim w odpowiednio wybranym typowym okresie. Lista tych kryteriów nie

wyczerpuje wszystkich możliwości ustalenia prowadzenia przez agencję pracy

tymczasowej działalności godnej odnotowania na terenie kraju wysyłającego i może

być uzupełniania lub dostosowywana do konkretnego przypadku. Wszystko to

sprawia, że o podleganiu właściwemu systemowi zabezpieczenia społecznego

pracowników tymczasowych zatrudnionych wyłącznie w celu oddelegowania do

pracy w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, oprócz formalnych więzi

pozostawania w stosunku pracy pomiędzy pracownikiem i przedsiębiorstwem

wysyłającym oraz przynależności do porządku prawa pracy państwa delegującego

w zakresie zawierania umów o pracę, podejmowania decyzji w przedmiocie rodzaju

pracy, wynagradzania za jej wykonywanie i zwalniania pracowników, przesądza

prowadzenie przez agencję pracy tymczasowej także zwykłej (normalnej)

działalności godnej odnotowania w państwie wysyłającym, w którym ma

zarejestrowaną siedzibę, która nie może ograniczać się do wykonywania

wewnętrznych czynności administracyjnych związanych z prowadzeniem

przedsiębiorstwa.

Wprawdzie sądy nie są związane wykładnią Komisji Administracyjnej, której

uprawnienia w tym zakresie są wykonywane „bez uszczerbku dla uprawnienia

władz, instytucji i osób zainteresowanych do korzystania z procedur i sądownictwa

przewidzianych przez ustawodawstwo państw członkowskich przez rozporządzenie

Rady Nr 1408/71” (art. 81a in fine), ale propozycje wykładni zawarte w Decyzji Nr

181 nie są prawnie obojętne, a tym bardziej nie stanowią przeszkód w możliwości

9

zaakceptowania przez sądy krajowe tego rodzaju postulowanej interpretacji

przepisów rozporządzenia przy rozstrzyganiu sporów wynikających z

krótkotrwałego przemieszczania się pracowników delegowanych do pracy za

granicą i możliwych kolizji podlegania różnym systemom zabezpieczenia

społecznego, które bywają nadużywane przez pracodawców wysyłających

pracowników delegowanych do pracy za granicą z instrumentalnym

wykorzystywaniem różniących się obciążeń składkowych oraz świadczeń z

ubezpieczenia społecznego. W judykaturze dostrzega się, że spory o podleganie

właściwemu ustawodawstwu zabezpieczenia społecznego mogą wynikać ze

stosowania tzw. dumpingu ekonomicznego (socjalnego), polegającego na

ponoszeniu niższych kosztów (obciążeń) podlegania przez oddelegowanych

pracowników tymczasowych zabezpieczeniu społecznemu w państwie, na którego

terytorium ma siedzibę agencja pracy tymczasowej, niż w państwie wykonywania

pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 2009 r., II UK 99/09, dotychczas

niepublikowany). Dotyczy to agencji prac tymczasowych, które niekiedy stanowią

jedynie „skrzynki kontaktowe” pracodawców zagranicznych, za których

pośrednictwem próbują oni zatrudniać delegowanych pracowników tymczasowych

przy uwzględnieniu niższych kosztów (obciążeń) podlegania zabezpieczeniu

społecznego w państwie wysyłającym niż obowiązujących pracowników w systemie

zabezpieczenia społecznego w państwie wykonywania pracy. Wprawdzie już w

wyroku z dnia 17 grudnia 1970 r. sprawie Manpower (35/70, ECR 1970/1251), ETS

przesądził o dopuszczalności delegowania pracowników agencji pracy tymczasowej

na podstawie art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady Nr 1408/71, zwracając wszakże

uwagę na to, że różnice w poszczególnych systemach zabezpieczenia społecznego

państw członkowskich UE (różna wysokość składki i świadczeń) nie mogą być

nadużywane przez przedsiębiorstwa, które zajmują się wyłącznie delegowaniem

pracowników do innych państw członkowskich przy wykorzystywaniu różnic w

systemach ubezpieczenia społecznego. W wyroku z dnia 9 listopada 2000 r. w

sprawie Plum (C-404/98, ECR 2000/11A/I-09379, LEX nr 83030), Trybunał

Sprawiedliwości UE (powoływany dalej jako TS UE) zaakcentował, że wyjątek z art.

14 ust. 1a rozporządzenia nr 1408/71 nie dotyczy pracowników przedsiębiorstwa z

siedzibą w jednym Państwie Członkowskim, wysyłanych do pracy na terytorium

10

innego Państwa Członkowskiego, w którym poza czysto wewnętrznymi działaniami

zarządzającymi, przedsiębiorstwo to prowadzi całą swoją działalność. W

przypadkach występujących kolizji podlegania różnym ustawodawstwom

zabezpieczenia społecznego, delegowani pracownicy podlegają ustawodawstwu

tego Państwa Członkowskiego, na którego terytorium rzeczywiście pracują.

Oznacza to, że delegowany pracownik przedsiębiorstwa, które zajmuje się

wyłącznie wysyłaniem pracowników do innych państw i nie wykonuje znaczącej

działalności w państwie wysyłającym, podlega ubezpieczeniu społecznemu

państwa, w którym pracuje (art. 13 ust. 2a rozporządzenia Rady Nr 1408/71). W

celu rozwikłania nadal pojawiających się kontrowersji prawnych dotyczących TS UE

w wyroku Fitzwilliam (C-202/97, ECR 2000/2/I-00883) potwierdził, że art. 14 ust. 1

rozporządzenia Rady Nr 1408/71, w wersji skodyfikowanej rozporządzeniem nr

2001/83, powinien być interpretowany w ten sposób, iż w celu skorzystania z

przywileju pozwalającego na utrzymanie pracownika w systemie zabezpieczenia

społecznego państwa wysyłającego, przedsiębiorstwo pracy tymczasowej, które

deleguje czasowo pracowników do pracy na terytorium innego państwa

członkowskiego, powinno zwykle prowadzić swoją działalność w państwie

wysyłającym. Warunek ten jest spełniony wówczas, gdy agencja pracy

tymczasowej wykonuje na znaczną skalę istotną działalność w państwie

wysyłającym, w którym ma swoją siedzibę.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny miarodajnie ustalił,

że zainteresowany pracownik tymczasowy Grzegorz H. został zatrudniony przez

skarżącą agencję pracy tymczasowej wyłącznie w celu wykonywania pracy na

terenie Francji, żaden z delegowanych pracowników tymczasowych tej agencji

(poza administracją) nie wykonywał pracy w Polsce, zarząd tej spółki nie przebywa

na terenie Polski, na terytorium Polski nie były realizowane z klientami agencji

żadne umowy, z wykonania których skarżąca agencja nie osiągała w Polsce

żadnych obrotów, przeto nie spełnia ona warunku zwykłego prowadzenia znaczącej

działalności na terytorium Polski, który mógłby przesądzić o podleganiu

pracowników tymczasowych polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych z

tytułu krótkoterminowego zatrudnienia po granicami kraju. W konsekwencji Sąd

drugiej instancji prawidłowo uznał, że do G.. H. nie miał zastosowania wyjątek z art.

11

14 ust. 1a rozporządzenia Rady nr 1408/71, przeto ten pracownik tymczasowy

skarżącej agencji nie mógł być objęty polskim systemem ubezpieczenia

społecznego.

Powyższe konstatacje znalazły potwierdzenie i doprecyzowanie w nowych

regulacjach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z

dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia

społecznego (DZ.U.UE L 04.166.1) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania

rozporządzenia nr 883/2004 (DZ.U.UE.L.284.1), które weszły w życie z dniem 1

maja 2010 r. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pierwszego z powołanych rozporządzeń,

osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w Państwie

Członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie tam prowadzi swą

działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego Państwa

Członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega

ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że

przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest

wysłana w zastępstwie innej osoby. Możliwość zastosowania wyjątku od tej zasady

(lex loci laboris) został ustanowiony wyłącznie dla pracodawcy, który prowadzi

zwykłą działalność w państwie wysyłającym, z którego jest delegowany pracownik.

Warunek normalnego prowadzenia takiej istotnej działalności w państwie

wysyłającym został doprecyzowany w art. 14 ust. 2 rozporządzenia Nr 987/2009,

który odnosi się do pracodawcy zazwyczaj prowadzącego znaczną część

działalności, innej niż działalność związana z samym zarządzaniem wewnętrznym,

na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę, z

uwzględnieniem wszystkich kryteriów charakteryzujących działalność prowadzoną

przez dane przedsiębiorstwo. Odnośne kryteria muszą zostać dopasowane do

specyficznych cech weryfikowanego pracodawcy i do rzeczywistego charakteru

prowadzonej działalności. Te aktualnie obowiązujące regulacje można uznać za

transparentne z dotychczasowym rozumieniem przepisów adekwatnych w

rozpoznawanej sprawie, które jedynie potwierdziły i doprecyzowały dotychczasowy

stan prawny oraz jego interpretację dokonaną przez Sąd Apelacyjny, że tylko

pracownik zatrudniony przez pracodawcę mającego siedzibę i prowadzącego w

12

istotnym zakresie działalność gospodarczą w Polsce, który został oddelegowany do

pracy w innym państwie Unii Europejskiej ma prawo do podlegania polskiemu

ubezpieczeniu społecznemu w granicach limitów czasowych określonych w art. 14

ust. 1a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w

sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników

najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i członków ich

rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE L 1971 r. Nr 149, poz. 2

ze zm.). Natomiast pracownik agencji pracy tymczasowej, która w państwie

wysyłającym nie osiąga żadnych obrotów, gdyż wykonuje wyłącznie czynności

administracyjne związane z zatrudnianiem i wysyłaniem pracowników

tymczasowych do pracy w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej,

podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego zgodnie z zasadą terytorialności

(lex loci laboris) w państwie, na którego terytorium wykonuje pracę.

Warto także podkreślić, że podstawowym celem przepisów unijnych

koordynujących systemy podlegania ubezpieczeniom społecznym jest objęcie

delegowanego pracownika właściwym systemem zabezpieczenia społecznego w

związku z korzystaniem ze swobody przemieszczania się pracowników, którym

gwarantuje się - co do zasady - prawo podlegania i korzystania z uprawnień z

zabezpieczenia społecznego w państwach wykonywania pracy, co może prowadzić

do nabycia przez polskich pracowników delegowanych do pracy we Francji prawa

do świadczeń z francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemającą

usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjną w zgodzie z art. 39814

k.p.c.