II CSK 565/09

Sygn. akt II CSK 565/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa J. Narodowego Funduszu Inwestycyjnego -

Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko K. Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego -

Spółce Akcyjnej w S.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 marca 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

J. Narodowy Fundusz Inwestycyjny S.A. w W. wystąpiła z pozwem

przeciwko K. Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego Spółce Akcyjnej w S. o

stwierdzenie nieważności uchwały nr 04/08 podjętej przez Nadzwyczajne Walne

Zgromadzenie w dniu 27 sierpnia 2008 r. w przedmiocie zmiany art. 6 statutu

dotyczącego działalności spółki, podnosząc, że podjęcie uchwały nastąpiło z

naruszeniem trybu przewidzianego w art. 416 k.s.h. bowiem zmiany przedmiotu

działalności miały istotny charakter. Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2008 r. Sąd

Okręgowy w K. powództwo oddalił kierując się następującymi ustaleniami i ocenami

prawnymi.

Pozwana spółka K. Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego Spółka Akcyjna

w S. prowadzi działalność gospodarczą w sektorze przemysłu drzewnego -

przemysł tartaczny. W ofercie spółki znajdują się wyroby z drewna liściastego i

iglastego. Należący do spółki Zakład Budowy Maszyn „M." produkuje między

innymi maszyny do przerobu surowca średniowymiarowego, w stałej ofercie

znajdują się różne typy pilarki, wanny do impregnacji, przenośniki i transportery,

instalacje odwiórowywania, kotłownie opalane trocinami, wiaty magazynowe i hale.

Zakład świadczy usługi remontowe maszyn i urządzeń do obróbki drewna oraz

oferuje konstrukcje stalowe przestrzenne i zamknięte. Spółka rozwija działalność

hurtową i detaliczną poprzez dwa składy fabryczne oraz wchodzące w ich skład

sklepy. W ofercie znajdują się nie tylko wyroby spółki, ale także materiały

budowlane, wyposażenie łazienek, płyty drewnopochodne, panele ścienne i

podłogowe, stolarka budowlana, glazura i terakota oraz inne artykuły wyposażenia

wnętrz.

W dniu 27 sierpnia 2008 r. w siedzibie pozwanej spółki odbyło się

nadzwyczajne walne zgromadzenie wspólników, które podjęło w trybie zwykłym

uchwałę nr 04/08 dotyczącą zmiany art. 6 statutu spółki. W § 1 uchwały wskazano,

że dotyczy ona rozszerzenia przedmiotu działalności spółki oraz dostosowania

3

dotychczasowego przedmiotu działalności do zmiany Polskiej Klasyfikacji

Działalności.

Sąd Okręgowy ustalił, że zaskarżona uchwała została podjęta wymaganą

przez statut większością głosów w obecności wymaganej większości, jeżeli wziąć

pod uwagę wymogi przewidziane dla zmiany statutu. Natomiast zmiany przedmiotu

działalności dokonane tą uchwałą nie miały charakteru zmiany istotnej, gdyż

dotyczyły tylko dostosowania przedmiotu działalności do wymogów statystycznych

(nadanie numerów PKD) oraz potwierdzenia w statucie działalności, którą pozwana

spółka już prowadziła.

Na skutek apelacji powódki, wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., Sąd

II instancji zmienił orzeczenie Sądu Okręgowego i uchylił zaskarżoną uchwałę.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego stanowisko Sądu I instancji, że w stosunku do

zaskarżonej uchwały zostały spełnione wszystkie przewidziane przez ustawodawcę

wymagania dla podjęcia uchwały o zmianie statutu powodującej istotną zmianę

przedmiotu działalności spółki, jest w świetle ujawnionych, niespornych okoliczności

sprawy, bezpodstawne.

Do warunków, od których zależy ważność podjęcia tego rodzaju uchwały

należy, zgodnie z art. 416 § 1 – 3 k.s.h. uzyskanie większości 2/3 głosów, przy

których każda akcja daje jeden głos oraz przeprowadzenie głosowania w sposób

jawny i imienny. Nadto ustawodawca wprowadził obowiązek ogłoszenia uchwały

oraz wykupu akcji przez akcjonariuszy niezgadzających się na zmianę, jednakże od

tych wymogów nie jest już uzależniona ważność uchwały, lecz jej skuteczność.

Należy zatem w pełni zgodzić się ze skarżącą, iż fakt, że nie przedłożyła ona

swoich akcji spółce do wykupu, nie wyklucza żądania stwierdzenia nieważności

uchwały. W pierwszej bowiem kolejności należy zbadać ważność podjęcia uchwały,

a dopiero - w razie pozytywnej weryfikacji w tym zakresie - jej skuteczność.

Rozważając, czy tryb podjęcia zaskarżonej uchwały odpowiada trybowi

określonemu w art. 416 § 1 – 3 k.s.h. Sąd Okręgowy pominął, że obok wymaganej

większości i określonego sposobu liczenia głosów, głosowanie nad uchwałą musi

być jawne oraz imienne. Wymóg imienności głosowania spełniony jest tylko

wówczas, gdy wskutek zebrania głosów możliwym jest ustalenie tego, jak głosował

4

każdy z akcjonariuszy biorący udział w głosowaniu. Podjęcie uchwały

z naruszeniem zasady głosowania imiennego powoduje nieważność podjętej

uchwały i uznania powództwo o stwierdzenie jej nieważności. W świetle materiału

zebranego w sprawie oraz twierdzeń stron nie ulega wątpliwości, że wymóg

jawnego głosowania nie został dochowany, lecz - jak podnosiła powódka - uchwała

została podjęta w zwykłym trybie.

Z protokołu nadzwyczajnego walnego zgromadzenia pozwanej spółki,

na którym podjęto zaskarżoną uchwałę, nie wynika, aby zastosowano imienny

sposób głosowania. Protokół zawiera zbiorcze zestawienie ilości głosów, a jako

podstawę podjęcia uchwały wskazany został art. 430 § 1 k.s.h., tj. ogólny przepis

regulujący zmianę statutu, który nie przewiduje obowiązku jawności głosowania.

Pozwana przyznała okoliczność braku głosowania w tym trybie, a żądanie

oddalenia powództwa opierała na twierdzeniu, iż zmiana dokonana zaskarżoną

uchwałą nie miała charakteru istotnej w rozumieniu art. 416 § k.s.h.

W konsekwencji decydująca dla rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu była ocena, czy

zmiany w statucie dokonane zaskarżoną uchwałą skutkują istotną zmianą

działalności spółki, czy też - jak podnosi pozwana - mają charakter porządkowy.

Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji w zakresie oceny

charakteru zmian w statucie. Rozważania w kwestii, jak dokonana zmiana wpłynęła

lub - według zamiarów osób aktualnie zarządzających spółką - może wpłynąć na

działalność spółki, są indyferentne dla rozstrzygnięcia, gdyż szczególny tryb

określony w art. 416 k.s.h. dotyczy wewnętrznych regulacji określających

dopuszczalny zakres działania spółki, nie zaś kontroli realizacji postanowień

statutu. Przedmiotem oceny nie są faktyczne zmiany w zakresie działalności spółki

oraz ich skutki, jakie wystąpią wskutek modyfikacji postanowień statutu, lecz

różnica między przedmiotem działalności spółki określonym w statucie

o dotychczasowej treści i w zmienionym zaskarżoną uchwałą. Należy mieć na

względzie, że celem statutu jest wyłącznie zakreślenie ram, w jakich spółka ma

prowadzić działalność. Odmienną kwestią jest, która ze wskazanych w statucie

działalności będzie realizowana i w jakim zakresie. Nie podlega to jednak kontroli

na gruncie art. 416 k.s.h. Celem tego przepisu jest ochrona akcjonariuszy przed

niepożądanymi przez nich zmianami w zakresie regulacji wewnętrznych

5

określających dopuszczalny przedmiot działalności spółki. Jeśli zatem dokonana

zmiana w statucie umożliwia prowadzenie działalności w zakresie dotychczas

nieprzewidzianym, modyfikacja ta podlega ocenie pod kątem istotności zmian.

Nie sposób również zgodzić się z argumentem Sądu I instancji, że o tym, czy

zmiany są istotne decyduje to, jakiej części ogółu aktualnie prowadzonej

działalności spółki zmiany dotyczą. Wpisowi do rejestru w zakresie oznaczenia

przedmiotu działalności spółki nie towarzyszy zastrzeżenie, jaką część ogólnej

działalności wpis obejmuje, ani tym bardziej określenie udziału przychodu z danej

działalności w łącznych przychodach spółki. W statucie pozwanej spółki brak jest

przy tym regulacji wskazujących na niektóre z wymienionych sfer działalności jako

dominujące. Nietrafnie pozwana powołuje się na numer identyfikacyjny REGON,

do którego przypisane są informacje o przeważającej działalności. Nadanie

określonego numeru, uzależnione między innymi od aktualnie prowadzonej

działalności, nie stoi na przeszkodzie zmianie przez spółkę rodzaju działalności

przeważającej w określonych przez statut ramach działalności, będzie się jedynie

wiązać z koniecznością zgłoszenia korekty przez spółkę i zmianą numeru.

Z przytoczonych przyczyn, oceniając zakres i charakter zmian statutu dotyczących

przedmiotu działalności spółki, należy uwzględnić wynikający ze statutu

dopuszczalny zakres działalności. W konsekwencji bez znaczenia jest, jaką

działalność spółka faktycznie wykonuje. Co więcej, nawet fakt, że spółka

prowadziła już działalność w zakresie objętym zmianami nie uzasadnia wniosku,

że zmiana nie jest istotna.

Uchwała o zmianie statutu nie może prowadzić do usankcjonowania

dokonanych wcześniej naruszeń statutu poprzez przekroczenie określonego

statutem przedmiotu działalności. Należy stąd w pełni zgodzić się ze skarżącą,

że zmiany w statucie należy oceniać wyłącznie w oparciu o ich treść, a nie analizę,

jak wpłyną na aktualną strukturę działalności spółki. Zmiany w statucie

wprowadzające możliwość podjęcia działalności w danej branży lub istotnie

rozszerzające sposób jej prowadzenia mogą naruszać interes akcjonariuszy,

którego ochronie służy szczególny tryb przewidziany w art. 416 k.s.h.

6

Z porównania zakresu działalności określonego w dotychczasowym

brzmieniu statutu oraz powstałego na skutek wprowadzonych zmian wynika

jednoznacznie, że zmiany te nie mają wyłącznie charakteru zmian kosmetycznych.

Zdaniem Sądu II instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie

wskazuje, że wprowadzone zmiany nie ograniczają się do dostosowania

dotychczasowego przedmiotu działalności do zmienionej Polskiej Klasyfikacji

Działalności.

Sąd Apelacyjny podzielił, zaprezentowany w doktrynie pogląd, że w razie

wątpliwości domniemywa się, iż zmiana przedmiotu działalności spółki miała

charakter „istotny;” za taką interpretacją przemawia bowiem cel przepisu art. 416

k.s.h., który został ustanowiony dla ochrony interesu drobnych akcjonariuszy.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to

art. 416 k.s.h. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które miało

wpływ na treść rozstrzygnięcia, bowiem Sąd Apelacyjny uznał, z zupełnym

pominięciem faktycznego zakresu tej zmiany, że każda zmiana opisanego

w statucie spółki przedmiotu działalności określonego zgodnie z zasadami Polskiej

Klasyfikacji Działalności (PKD) stanowi istotną zmianę przedmiotu działalności

i wymaga podjęcia uchwały w trybie art. 416 k.s.h.

Pozwany zarzucił także naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ

na wynik sprawy, a to art. 233 k.p.c. w związku z art. 416 k.s.h. przez przyjęcie,

że analiza Sądu, czy charakter zmian statutu spółki ma charakter „istotny" powinna

polegać wyłącznie w oparciu o treść zmiany, nie zaś w kontekście wpływu zmiany

na strukturę działalności spółki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Trafnie Sąd Apelacyjny pokreślił, że w razie wątpliwości domniemywa się,

że zmiana przedmiotu działalności spółki miała charakter „istotny;” bo za taką

interpretacją przemawia cel przepisu (art. 416 k.s.h.), który został ustanowiony

dla ochrony interesu drobnych akcjonariuszy. Takie słuszne zapatrywanie

na znaczenie art. 416 k.s.h. nie zwalnia jednak od oceny, jaki charakter mają

proponowane zmiany. Ocena tego, czy zmiany mają charakter istotny nie jest

pozostawiona tylko w rękach akcjonariusza lub akcjonariuszy, którzy się jej

7

sprzeciwiają. Gdyby przyjąć takie zapatrywanie, które jak należy sądzić podziela

Sąd Apelacyjny, to każda zmiana przedmiotu działalności mogłaby zostać uznana

za istotną w rozumieniu art. 416 k.s.h., gdy sprzeciwi się jej chociaż jeden

akcjonariusz. Rację ma więc skarżący, gdy zarzuca, że Sąd Apelacyjny w ogóle nie

rozważył, czy dokonywane zmiany mają charakter istotny, gdyż nie porównał

zakresu proponowanych zmian z przedmiotem działalności spółki. Bezspornym

jest, że zmiany obejmowały dwie kategorie. Po pierwsze, było to dostosowanie

prowadzonej przez spółkę działalności do wymogów zmienionych przepisów

o Polskiej Klasyfikacji Działalności oraz po drugie nadanie prowadzonej już od

dłuższego czasu działalności przez spółkę właściwych numerów statystycznych.

Dopiero porównanie zakresu dokonywanych zmian z prowadzoną dotychczas przez

spółkę działalnością może dać odpowiedź na pytanie czy proponowane zmiany

mają charakter istotny w rozumieniu art. 416 k.s.h. Obie kategorie zmian mają co

do zasady charakter porządkowy, co już sugeruje, że nie są istotne. To, że zgodnie

z kodeksem spółek handlowych i ustawą o Krajowym Rejestrze Sądowym na spółki

zostały nałożone daleko idące wymogi, w zakresie przestrzegania przepisów

o statystyce, nie powinno być podstawą do takiego interpretowania przepisów

k.s.h., który wiąże z wykonaniem tych obowiązków jednoznacznie niekorzystne

dla spółki i większości jej akcjonariuszy konsekwencje.

W sytuacji, w której spółka dostosowując swój przedmiot działalności do

przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej

Klasyfikacji Działalności, PKD, (Dz. U. Nr 251, poz.1885, ze zm.) jednocześnie

wprowadza także oznaczenia dla prowadzonej już od dłuższego czasu działalności,

która nie miały dotychczas swoich oznaczeń, to należy także wtedy ocenić jaki jest

zakres dokonywanych zmian w porównaniu z dotychczasowym, gdyż tylko wtedy

można należycie ocenić, czy jest to istotna zmian przedmiotu działalności.

Akcjonariusz nie może wykorzystywać takiej sytuacji i sprzeciwiać się dokonywaniu

zmiany, jeżeli nie jest to rzeczywiście istotna zmiana przedmiotu działalności spółki.

Jeżeli dotychczas prowadzona działalność nie mieściła się w przedmiocie

określonej statutem, akcjonariusz może żądać, aby spółka, zaprzestała jej

prowadzenia. Zgłoszenie takiego zastrzeżenia pozwoli na ocenę, czy jest to

rzeczywiście istotna zmiana przedmiotu działalności spółki określonego w statucie,

8

i potrzebna jest uchwała o zmianie statutu, czy też w istocie taka działalność

nie wykracza w sposób istotny ponad przedmiot określony w statucie. Zawsze więc

gdy oceniamy potrzebę, zmiany przedmiotu przedsiębiorstwa z zachowaniem

wymogów określonych w art. 416 ks.h., należy porównać czy jest to istotna zmiana

w stosunku do tej jaką przewiduje statut.

Sąd Apelacyjny nie dokonał takiej oceny, gdyż uznał, ze zmiany w statucie

należy oceniać wyłącznie w oparciu o ich treść, a nie analizę tego, jak wpłyną na

aktualną strukturę działalności spółki. Poglądu tego nie można podzielić. Ze zmianą

przedmiotu działalności, która jest istotna mamy bowiem do czynienia tylko wtedy

gdy w porównaniu z dotychczas prowadzoną działalnością spółka zamierza

rozszerzyć lub ograniczyć w sposób znaczący przedmiot swojej działalności.

Bez dokonania takiej analizy i ograniczenia się do stwierdzenia, że spółka nie ma

prawa do dostosowania przedmiotu działalności określonego w statucie do

wymogów wynikających z przepisów o statystyce, narusza art. 416 k.s.h.

Stosowanie wymogów przewidzianych w tym przepisie jest bowiem wyraźnie

uzależnione od stwierdzenia, czy proponowane zmiany statutu dotyczące zmiany

przedmiotu działalności mają charakter istotny. To zaś można ocenić tylko poprzez

porównanie przedmiotu działalności określonego dotychczas w statucie

z proponowanym nowym określeniem przedmiotu działalności spółki.

Mając na względzie, że zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony

w skardze kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie Sąd Najwyższy, na podstawie

art. 39815

k.p.c., orzekł jak w sentencji.