IV CSK 558/09

Wyrok z dnia 13 maja 2010 r., IV CSK 558/09

Jeżeli dłużnik banku będący kredytobiorcą nie dotrzymuje warunków

udzielenia kredytu, bank może dokonać przelewu wierzytelności na rzecz

funduszu sekurytyzacyjnego bez zgody zarówno tego dłużnika, jak i dłużnika

banku z tytułu zabezpieczenia kredytu.

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Jan Górowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "S.C. Funduszu Inwestycyjnego

Zamkniętego Niestandaryzowanego Funduszu Sekurytyzacyjnego" w W. przeciwko

Krystynie T. i Alinie T. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w

dniu 13 maja 2010 r. skargi kasacyjnej pozwanej Aliny T. od wyroku Sądu

Okręgowego w Elblągu z dnia 26 czerwca 2009 r.

oddalił skargę kasacyjną i zasądził od pozwanej Aliny T. na rzecz powoda

1800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód "S.C. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Niestandaryzowany Fundusz

Sekurytyzacyjny" w W. wniósł o zasądzenie od Krystyny T. i Aliny T. solidarnie

kwoty 50 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

Sąd Rejonowy w Nowym Mieście Lubawskim nakazem zapłaty z dnia 30 lipca

2007 r. orzekł zgodnie z żądaniem pozwu, a po rozpoznaniu zarzutów pozwanych

wyrokiem z dnia 30 września 2008 r. utrzymał nakaz w mocy w całości.

Z ustaleń wynika, że Sąd Rejonowy w Nowym Mieście Lubawskim nadał

klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez

PKO Bank Polski S.A., Oddział w I., w którym stwierdzono, iż na dzień 27 lutego

2002 r. w księgach banku figuruje wymagalne zadłużenie Zdzisława T. z tytułu

przeterminowanego kredytu udzielonego na mocy umowy z dnia 14 września

1999 r., Krystyny T. z tytułu poręczenia wekslowego oraz Aliny T. z tytułu

poręczenia. Postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tego tytułu

wykonawczego na skutek wniosku banku z dnia 18 września 2002 r. pozostaje w

toku.

W dniu 29 sierpnia 2006 r. Bank sprzedał powodowi wierzytelność

przysługującą mu wobec Zdzisława T. wraz z ustanowionymi zabezpieczeniami, a

pismami z dnia 7 września 2006 r. zawiadomił dłużnika głównego oraz pozwane o

przelewie. W dniu 6 grudnia 2006 r. powód sporządził wyciąg z ksiąg rachunkowych

funduszu, w którym stwierdził, że przysługuje mu wierzytelność, wynikająca z

umowy zawartej przez bank ze Zdzisławem T., którą wraz ze wszelkimi

zabezpieczeniami nabył na podstawie powyższej umowy, opiewająca według stanu

z dnia 30 sierpnia 2006 r. na kwotę 2 361 965,81 zł, w tym 979 598,56 zł tytułem

niespłaconego kapitału oraz 1 382 367,25 zł tytułem odsetek.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zgłoszonego przez pozwane zarzutu

niedopełnienia obowiązków wynikających z art. 92c ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm. –

dalej: "Pr.bank.") oraz art. 326 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach

inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 ze zm. – dalej: "u.f.i."). Zdaniem Sądu,

cesja wierzytelności dokonana umową z dnia 29 sierpnia 2006 r. nie wymagała

zgody dłużnika, bank spełnił wymaganie opisane w art. 326 ust. 3, a zawiadomienie

dłużnika głównego i poręczycieli o dokonanej cesji sanowało ewentualny brak

wywołany brakiem zawiadomienia o zamiarze jej dokonania.

Sąd Rejonowy nie podzielił również zarzutu, że powód powinien domagać się

nadania na swoją rzecz istniejącemu tytułowi klauzuli wykonalności z zaznaczeniem

przejścia uprawnienia na powoda na podstawie art. 788 k.p.c. Uznał także, że

poręczenie udzielone przez Alinę T., w zakresie odpowiadającym żądaniu pozwu,

czyli co do zapłaty zaległego kapitału, nie miało charakteru poręczenia za dług

przyszły.

Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżyły apelacją obie pozwane. Sąd Okręgowy w

Elblągu uznał za zasadną apelację Krystyny T. i wyrokiem z dnia 26 czerwca

2009 r. uchylił nakaz zapłaty w części oraz oddalił powództwo przeciwko tej

pozwanej. W odniesieniu do Aliny T. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne

Sądu pierwszej instancji oraz w zasadniczej części rozważania co do konsekwencji

prawnych ustalonych faktów i oddalił jej apelację.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną pozwana Alina T.,

zarzucając naruszenie art. 485 § 1 w związku z art. 496, art. 776 oraz a contrario

art. 793 i 794 k.p.c. przez ich niezastosowanie i zasądzenie świadczenia, art. 509 w

związku z art. 58 k.c. przez błędną wykładnię i uznanie za skuteczną umowy cesji z

dnia 29 sierpnia 2006 r., podczas gdy zbywca nadal może dochodzić od dłużnika

zapłaty wierzytelności wynikającej z bankowego tytułu egzekucyjnego, art. 326 ust.

3 i 4 u.f.i. w brzmieniu obowiązującym w czasie zawarcia umowy cesji, w związku z

art. 92c Pr.bank., przez błędną wykładnię i uznanie za ważną i skuteczną umowy

cesji, mimo braku zgody pozwanej Aliny T. jako dłużniczki zbywcy z tytułu

zabezpieczenia wierzytelności, oraz art. 878 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie i

uwzględnienie powództwa, podczas gdy udzielone przez pozwaną Alinę T.

poręczenie było nieważne jako poręczenie za dług przyszły bez wskazania górnej

granicy odpowiedzialności. Wniosła o uchylenie i zmianę zaskarżonego orzeczenia

przez uchylenie nakazu zapłaty wobec Aliny T. oraz oddalenie powództwa w

całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Nietrafne jest twierdzenie, że nie jest możliwe zasądzenie świadczenia na

rzecz będącego nabywcą wierzytelności funduszu sekurytyzacyjnego w sytuacji, w

której istnieje tytuł wykonawczy wydany na rzecz zbywcy będącego bankiem. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano co prawda, że dopuszczalne jest

nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności także w wypadku,

w którym przed przeniesieniem wierzytelności sąd nadał klauzulę wykonalności na

rzecz zbywcy (por. m.in. uchwała z dnia 4 sierpnia 1992 r., III CZP 94/92, OSNCP

1993, nr 3, poz. 32), jednak uznano również, iż art. 788 § 1 k.p.c. nie stanowi

podstawy do nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi wykonawczemu

na rzecz nabywcy uprawnienia stwierdzonego tym tytułem, nie jest bowiem

dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności na rzecz niebędącego bankiem

nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym po zaopatrzeniu

go w sądową klauzulę wykonalności (por. uchwała z dnia 18 kwietnia 1996 r., III

CZP 194/95, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 101, uchwała z dnia 2 kwietnia 2004 r., III

CZP 9/04, OSNC 2005, nr 6, poz. 98).

Jest tak dlatego, że prawo wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych

stanowi przywilej banków, polegający na ułatwieniu dochodzenia wierzytelności

wynikających z czynności bankowych. Takiego przywileju ustawodawca nie nadał –

pomimo pierwotnych zamierzeń – funduszom sekurytyzacyjnym, które są z reguły

nabywcami wierzytelności banków, nabycie wierzytelności banku nie uprawnia ich

zatem do wystawienia sekurytyzacyjnego tytułu egzekucyjnego, jak też nie mogą

uzyskać klauzuli wykonalności na swoją rzecz, powołując się na nabycie

wierzytelności objętej tytułem wykonawczym wydanym na rzecz banku. Brak

również, z tych samych względów, podstaw do wydania kolejnego tytułu

wykonawczego na rzecz innej osoby (art. 793 k.p.c.), a tym bardziej ponownego,

zamiast utraconego (art. 794 k.p.c.), zwłaszcza że do utraty tytułu w ogóle nie

doszło. W konsekwencji, fundusz sekurytyzacyjny, będący nabywcą wierzytelności

banku, musi dochodzić tej wierzytelności przed sądem, a wyciągi z ksiąg

rachunkowych funduszu mogą stanowić podstawę wydania nakazu zapłaty w

postępowaniu nakazowym (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października

2009 r., III CZP 65/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 51).

Zagadnienie to wiąże się z kolejnym zarzutem skarżącej, że nie jest

dopuszczalne uznanie za skuteczną umowy przelewu wierzytelności dokonanej

między bankiem a funduszem sekurytyzacyjnym w sytuacji, w której bank nadal

dysponuje tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności,

przeciwne zaś stanowisko narusza art. 58 i 509 k.c. Wbrew jednak twierdzeniom

skarżącej, przepisy kodeksu cywilnego nie uzależniają ani ważności, ani

skuteczności umowy przelewu wierzytelności od pozbawienia wykonalności tytułu

wykonawczego nadanego zbywcy wierzytelności. Sytuacja, w której mogą w

obrocie prawnym funkcjonować dwa tytuły wykonawcze dotyczące tej samej

wierzytelności nie jest prawidłowa, jednak negatywnym skutkom takiego stanu

rzeczy zapobiega żądanie – na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. -– pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego,

któremu nadano klauzulę wykonalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21

września 2005 r., V CK 152/05, nie publ.).

Nie można także podzielić kolejnych zarzutów podniesionych w skardze

kasacyjnej. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 92c Pr.bank. oraz art. 326 ust. 3 i 4

u.f.i., obecnie uchylonych, ale mających w sprawie zastosowanie. Podniosła, że

umowa przelewu wierzytelności była nieważna, zawarta bowiem została bez zgody,

której uzyskanie od niej – jako poręczycielki kredytu udzielonego dłużnikowi – było

wymagane.

W związku z tym zarzutem należy wskazać, że – jak wynika z art. 509 k.c. –

zasadą jest, iż wierzyciel może przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody

dłużnika. Od tej zasady wprowadzono wyjątek w art. 92c Pr.bank., zgodnie z którym

przelew wierzytelności banku na towarzystwo funduszy inwestycyjnych tworzące

fundusz sekurytyzacyjny albo na fundusz sekurytyzacyjny wymagał, pod rygorem

nieważności, uzyskania przez bank zgody dłużnika banku, będącego stroną

czynności dokonanej z bankiem, jak również zgody dłużnika z tytułu zabezpieczenia

wierzytelności banku wynikającej z dokonanej czynności. Także od art. 92c

Pr.bank. przewidziano wyjątek w art. 326 ust. 2 u.f.i., stanowiącym, że bank nie jest

obowiązany do uzyskania zgody dłużnika banku na przelew wierzytelności banku z

tytułu umów kredytu, w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków

udzielenia kredytu, określonych w umowie. Podczas gdy art. 92c wymieniał

zarówno dłużnika banku, będącego stroną czynności dokonanej z bankiem, jak i

dłużnika z tytułu zabezpieczenia, art. 326 ust. 2 u.f.i. mówił ogólnie o dłużniku

banku. Nie można z tego wyciągać wniosku, jak chce skarżąca, że chodzi

wyłącznie o dłużnika banku będącego stroną czynności dokonanej z bankiem, a

zgoda dłużnika z tytułu zabezpieczenia nadal jest wymagana. Zarówno zestawienie

tych przepisów oraz z art. 509 k.c., jak i ścieśniający charakter wykładni przepisów

o charakterze wyjątkowym nakazuje uznać, że w przypadku, w którym dłużnik

banku będący kredytobiorcą jako strona czynności dokonanej z bankiem nie

dotrzymał warunków udzielenia kredytu, nie była potrzebna zgoda na przelew

wierzytelności ani jego, ani dłużnika banku z tytułu zabezpieczenia. W tej sytuacji

nie było potrzeby zwracania się do skarżącej o wyrażenie takiej zgody, a

zaniechanie tego nie stanowiło naruszenia art. 326 ust. 3 i 4 u.f.i.

Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 878 § 1 k.c. przez uznanie, że

poręczenie udzielone przez skarżącą było ważne, chociaż dotyczyło długu

przyszłego bez wskazania górnej granicy odpowiedzialności. Mówiąc o długu

przyszłym, skarżąca wskazywała postanowienie umowy poręczenia, w której

poręczyła za wszelkie zobowiązania kredytobiorcy z tytułu udzielonego mu kredytu,

w tym za mogące powstać w przyszłości zobowiązanie do spłaty odsetek z tytułu

nieterminowej spłaty kredytu. Wbrew zarzutowi, poręczenie nie obejmuje długu

przyszłego o nieoznaczonej wysokości; dług przyszły to taki, który jeszcze nie

istnieje w chwili dokonywania poręczenia. Dług z tytułu kredytu zaciągniętego już w

chwili udzielenia poręczenia nie jest długiem przyszłym, także w tej części, w jakiej

może dotyczyć odsetek z tytułu nieterminowej spłaty. W tej części jest to także dług

istniejący, lecz jeszcze niewymagalny; stanie się wymagalny w chwili, w której nie

zostaną spełnione określone w umowie kredytowej wymagania odnośnie do

terminowej spłaty kolejnych rat. Zarówno ta chwila, jak i wysokość ewentualnie

należnych odsetek jest w umowie kredytu oznaczona (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK 215/09, nie publ.), nie ma zatem

mowy o naruszeniu art. 878 § 1 k.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.