I PK 12/10

Sygn. akt I PK 12/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa Piotra G.

przeciwko Jastrzębskiej Spółce Węglowej Spółce Akcyjnej Kopalni Węgla

Kamiennego „Zofiówka" w Jastrzębiu Zdroju

toczącej się na skutek skargi powoda o wznowienie postępowania w sprawie o

rentę wyrównawczą,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 maja 2009 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 i odrzuca skargę o

wznowienie postępowania;

2) oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;

2

3) zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 900 zł

(dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 29 października 2002 r., w sprawie o sygn.

akt II UKN 446/01, oddalił kasację Piotra G. od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2001 r. oddalającego apelację

powoda wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 4 lipca 2000 r., którym to wyrokiem Sąd ten oddalił powództwo

o rentę wyrównawczą w związku z wypadkiem przy pracy w pozwanej Jastrzębskiej

Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „Zofiówka” w Jastrzębiu Zdroju.

Sąd Najwyższy zaaprobował stanowiska zajęte przez sądy meriti i uznał, że

roszczenie powoda uległo przedawnieniu z mocy art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c. z

upływem trzyletniego terminu, liczonego jednakże nie od dnia wypadku, któremu

powód uległ w dniu 1 lutego 1981 r. Zdaniem Sądu, termin trzyletni rozpoczął bieg

od dnia 1 stycznia 1990 r. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o

zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr 36, poz. 206),

którą skreślono przepis art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.)

zamykający drogę do dochodzenia uzupełniających roszczeń cywilnych z tytułu

wypadków przy pracy. Powód, wnosząc pozew o rentę wyrównawczą w dniu 24

maja 2000 r., nie dochował zakreślonego przez powyższy przepis terminu.

Rozpoznając skargę powoda o wznowienie postępowania zakończonego

wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2002 r., opartą na podstawie

wskazanej w art. 4011

k.p.c. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 1 września 2006 r., SK 14/05 (Dz.U. Nr 164, poz. 1166), Sąd Najwyższy uznał,

że nie zasługuje ona na uwzględnienie i oddalił ją wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r.,

w sprawie o sygn. akt II UO 1/07. W ocenie Sądu Najwyższego, wskazany przez

powoda wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekający o niezgodności z Konstytucją

3

art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. „w związku z tym, że pozbawia pokrzywdzonego

dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat

dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę” nie miał wpływu na

treść rozstrzygnięcia objętego skargą. Zdaniem Sądu, podstawą rozstrzygnięcia w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 29 października 2002 r. był upływ

trzyletniego terminu przedawnienia określonego w art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c.,

który to przepis nie był przedmiotem wskazanego orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego i w związku z tym brak było podstaw do wznowienia

postępowania.

Wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił analogiczną skargę powoda odnoszącą się do wznowienia

postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 30 marca 2001 r., opartą

na tej samej podstawie, tj. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 września

2006 r., SK 14/05 (Dz.U. Nr 164, poz. 1166).

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że podstawą prawną zapadłych w

niniejszej sprawie rozstrzygnięć zarówno przed Sądem Najwyższym, jak i sądami

pierwszej i drugiej instancji, był upływ trzyletniego terminu przedawnienia

określonego w art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c., który to przepis nie był

przedmiotem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Apelacyjny powołał się

na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wyroku z dnia 4 lipca 2007 r.,

podzielając argumentację prawną przedstawioną przez ten Sąd w uzasadnieniu

orzeczenia.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej powód,

zaskarżając powyższy wyrok w całości, zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię bądź niewłaściwe

zastosowanie przepisów art. 422 § 1 zdanie pierwsze k.c. oraz art. 2 ustawy

z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. z 2007 r.,

Nr 80, poz. 538) w związku z art. 3 k.c., które według skarżącego nie

znajdowały zastosowania;

- naruszenie przepisów postępowania polegające na przyjęciu, że art. 4011

k.p.c. nie miał w niniejszej sprawie zastosowania, że wyrok w postępowaniu,

którego wznowienia żąda skarżący, nie został wydany na podstawie

4

przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z

Konstytucją.

Opierając skargę na takich podstawach, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego skarżący podniósł, że

Sąd Apelacyjny w zasadzie odstąpił od dokonania własnej oceny prawnej

zagadnień przedstawionych przez skarżącego i w pełni podzielił argumentację

prawną zawartą w dwóch wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 29 października

2002 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 446/01 i z dnia 4 lipca 2007 r. w sprawie o

sygn. akt II UO 1/07.

Skarżący podniósł, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, jakoby Sąd

Najwyższy w przytoczonym przez Sąd Apelacyjny wyroku w sprawie II UKN 446/01

oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na podstawie przepisu art. 422 § 1 zdanie

pierwsze k.c. Według powoda, Sąd Najwyższy w sprawie II UKN 446/01, w której

wznowienia postępowania domaga się skarżący, poświęcił część swoich rozważań

prawnych temu przepisowi, jednak podstawą prawną rozstrzygnięcia Sądu

skutkującą oddaleniem kasacji był upływ dziesięcioletniego terminu przedawnienia

określonego w art. 422 § 1 zd. drugie k.c., co do którego Trybunał Konstytucyjny

orzekł o jego niezgodności z Konstytucją.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 405 k.p.c., do wznowienia postępowania z przyczyn

nieważności oraz na podstawie przewidzianej w art. 4011

k.p.c. właściwy jest sąd,

który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych

instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej

podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy. W

rozpoznawanej sprawie podstawą wznowienia jest art. 4011

k.p.c., co oznacza, że

do wznowienia postępowania właściwy jest sąd wyższej (najwyższej) instancji.

Ponieważ wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 2002 r. został wydany przed

zmianami Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzonymi ustawą z dnia 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy -

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), a więc w

5

czasie, gdy kasacja przysługiwała od nieprawomocnych wyroków sądu drugiej

instancji, a prawomocne orzeczenie jako sąd najwyższej instancji wydawał Sąd

Najwyższy, sądem właściwym do wznowienia postępowania był Sąd Najwyższy.

Zgodnie z art. 412 § 4 k.p.c., jeżeli do rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania

zakończonego wyrokiem właściwy jest Sąd Najwyższy, Sąd ten orzeka o

dopuszczalności wznowienia, a rozpoznanie sprawy przekazuje sądowi drugiej

instancji. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r. stwierdził zaś faktycznie

niedopuszczalność wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem

Sądu Najwyższego z 29 października 2002 r., II UKN 446/01 na podstawie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05, wskazując w

uzasadnieniu, iż podstawą rozstrzygnięcia w sprawie II UKN 446/01 był upływ

trzyletniego terminu przedawnienia określonego w art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c.,

który to przepis nie był przedmiotem przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisu art. 442 § 1

zdanie drugie k.c. W myśl art. 4011

k.p.c., można żądać wznowienia postępowania

w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją,

ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na

podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Podstawą wznowienia

postępowania może być zatem tylko takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego,

które dotyczy aktu normatywnego (przepisu prawa) stanowiącego podstawę

wydanego przez Sąd w tej sprawie orzeczenia (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., I CO 8/07, LEX nr 457745). Sąd

Najwyższy orzeczeniem z dnia z dnia 4 lipca 2007 r., w sprawie o sygn. akt II UO

1/07 stwierdził zatem, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powołał się

skarżący, nie mógł stanowić podstawy wznowienia postępowania w sprawie II UKN

446/01, albowiem dotyczy niezgodności z Konstytucją art. 442 § 1 zdanie drugie

k.c., stanowiącego o przedawnieniu roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej

czynem niedozwolonym z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło

zdarzenie wyrządzające szkodę, podczas gdy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29

października 2002 r. oparty został na treści art. 442 § 1 zdanie pierwsze k.c.,

zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem

niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym

6

poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej

naprawienia, a więc faktycznie uznał, że skarga nie została oparta na ustawowej

podstawie.

W takiej sytuacji, w której na tej samej podstawie powód zaskarżył wyroki

Sądu Apelacyjnego i Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie co do dopuszczalności

wznowienia należało do wyłącznej kompetencji Sądu Najwyższego, wobec czego

Sąd Apelacyjny nie mógł przystąpić do ponownego rozpoznania sprawy, czego

wynikiem było oddalenie skargi na podstawie art. 412 § 2 k.p.c. Skutkiem

stanowiska Sądu Najwyższego, właściwego do wznowienia postępowania, o braku

oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia mogło być jedynie odrzucenie

tej skargi po myśli art. 410 § 1 k.p.c., bowiem Sąd Apelacyjny nie miał uprawnień

do samodzielnej oceny dopuszczalności tej skargi.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39819

k.p.c., orzekł jak w

punkcie 1) sentencji i w związku z tym w pkt 2) oddalił skargę kasacyjną w

pozostałej części, tj. dotyczącej zawartego w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcia

o kosztach procesu i sądowych (art. 39814

k.p.c.). O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 39821

w związku z art. 108 § 1

i art. 98 oraz 99 k.p.c.