I UK 23/10

Sygn. akt I UK 23/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 8

lipca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie:

W. O. (ubezpieczony) wniósł w dniu 10 grudnia 2007 r. o przyznanie mu

prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział (organ rentowy) decyzją z dnia 27

lutego 2008 r. odmówił przyznania ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu

2

częściowej niezdolności do pracy, ponieważ lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z

dnia 31 stycznia 2008 r. uznał go za osobę częściowo niezdolną do pracy od 30

września 2005 r. Ubezpieczony stał się zatem niezdolny do pracy po upływie 18

miesięcy od ustania ubezpieczenia (co nastąpiło z dniem 7 sierpnia 2002 r.).

Ubezpieczony wniósł odwołanie podnosząc, że w okresie od 1 grudnia 2006

r. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia, zatem uznanie przez

organ rentowy, że nie spełnia warunku opisanego w art. 57 ust. 2 ustawy o

emeryturach i rentach nie znajduje podstaw.

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2008 r. organ rentowy uchylił decyzję z dnia 27

lutego 2008 r. i wydał kolejną decyzję, w której odmówił przyznania

ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy,

wskazując, że z orzeczenia lekarza orzecznika wynika, że stał się on częściowo

niezdolny do pracy po upływie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia oraz przed

podjęciem kolejnego zatrudnienia.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany i

przyznania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zaskarżonej decyzji

zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż nie spełnia

warunku określonego w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na datę powstania niezdolności do pracy.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 22 stycznia 2009 r. zmienił decyzję organu

rentowego w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu rentę z tytułu częściowej

niezdolności do pracy od daty wniosku do 1 listopada 2009 r. uznając, że spór

sprowadza się do tego, czy ubezpieczony spełnia warunek uprawniający do

nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy o którym mowa w art. 57 ust.

1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Po

przeprowadzeniu postępowania dowodowego, Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie

od 1 grudnia 2006 r. nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonego

w stosunku do wskazanego w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z 31 stycznia

2008 r. Dlatego ubezpieczony spełnia przesłanki do przyznania mu renty z tytułu

częściowej niezdolności do pracy. Odnosząc się do zarzutu organu rentowego, że

odwołanie powinno być odrzucone, Sąd Okręgowy przyjął, że nie ma podstaw do

wydania takiego orzeczenia, ponieważ jakkolwiek ubezpieczony nie wniósł

3

sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS do komisji lekarskiej ZUS,

jednakże w złożonym odwołaniu od decyzji organu rentowego nie kwestionował

ustaleń poczynionych przez lekarza orzecznika, lecz podniósł kwestię spełniania

przesłanki prawa do renty z art. 57 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach. W

oparciu o opinię biegłego kardiologa Sąd Okręgowy ustalił jako datę powstania

niezdolności do pracy ubezpieczonego okres między grudniem 1998 r. a kwietniem

1999 r., co zdaniem Sądu oznacza, że ubezpieczony spełnił przesłankę określoną

w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy. Niezależnie od tego, Sąd Okręgowy ustalił, na

podstawie opinii biegłego pulmunologa i kardiologa, że w okresie od dnia 1 grudnia

2006 r., kiedy ubezpieczony podjął ponowne zatrudnienie, nastąpiło istotne

pogorszenie jego stanu zdrowia w stosunku do wskazanego w orzeczeniu lekarza

orzecznika ZUS z 31 stycznia 2008 r., a zatem i z tych przyczyn ubezpieczony

spełnia przesłanki do przyznania mu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy

od dnia złożenia wniosku do 1 listopada 2009 r.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r., uchylił powyższy

wyrok Sądu Okręgowego i odrzucił odwołanie ubezpieczonego od zaskarżonej

decyzji .Zdaniem Sądu Apelacyjnego, zaskarżony wyrok narusza art. 4779

§31

k.p.c., zgodnie z którym sąd odrzuca odwołanie w sprawie o świadczenie z

ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia

niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, a podstawę do

wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, jeżeli osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego

orzeczenia do komisji lekarskiej ZUS i odwołanie jest oparte wyłącznie na

zarzutach dotyczących orzeczenia. Przepis ten zawiesza dopuszczalność drogi

sądowej do czasu wyczerpania dwuinstancyjnego postępowania orzeczniczego w

organie rentowym i dlatego sąd obowiązany jest odrzucić odwołanie od decyzji

w sprawie świadczeń uzależnionych od stwierdzenia niezdolności do pracy, oparte

wyłącznie na zarzutach dotyczących orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, jeśli

zainteresowany nie wniósł od jego orzeczenia sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS.

Sąd Apelacyjny zauważył, że postępowanie przed lekarzem orzecznikiem

ZUS ma na celu ustalenie okoliczności związanych z niezdolnością do pracy, przy

czym lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonuje nie tylko samej

4

oceny niezdolności do pracy i stopnia tej niezdolności, lecz ustala także pozostałe

okoliczności dotyczące niezdolności do pracy, o których mowa w art. 14 ust. 1 pkt

1-5 ustawy o emeryturach i rentach, a jedną z tych okoliczności jest data

powstania niezdolności do pracy. Jeżeli zatem lekarz orzecznik ZUS dokonuje tych

ustaleń – co ma swoje odzwierciedlenie w treści wydawanego przez niego

orzeczenia - to również w interesie wnioskodawcy leży, aby były one zgodne z

faktami, gdyż postępowanie przed lekarzem orzecznikiem ZUS rozstrzyga w

zasadzie o przesłankach nabycia prawa do świadczenia rentowego.

Jeśli więc wnioskodawca, wobec którego wydano orzeczenie lekarskie, nie

wniósł sprzeciwu, mimo że poczynione w orzeczeniu ustalenia co do stanu zdrowia,

czy jak w tym wypadku co do daty powstania częściowej niezdolności do pracy nie

odpowiadają w jego ocenie, rzeczywistości, to nie sposób przyjąć, że dopuszczalne

jest kwestionowanie tego orzeczenia dopiero w późniejszym postępowaniu

odwoławczym przed sądem. Niewniesienie sprzeciwu od orzeczenia lekarza

orzecznika oznacza bowiem, że wnioskodawca zgadza się, że wszystkie

stwierdzenia w nim zawarte są prawdziwe. Tym samym proces ustalania

okoliczności faktycznych (ocena zdolności do pracy, ocena czasu jej powstania),

mających znaczenie dla nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

zostaje zakończony.

Sąd Apelacyjny ustalił, ze ubezpieczony złożył wniosek o rentę z tytułu

niezdolności do pracy w dniu 10 grudnia 2007 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika

ZUS z dnia 31 stycznia 2008 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy

od 30 września 2005 r. Wnioskodawca nie złożył sprzeciwu od powyższego

orzeczenia, pomimo iż orzeczenie zawierało stosowne pouczenie, a o konieczności

złożenia takiego sprzeciwu wnioskodawca wiedział też z postanowienia Sądu

Okręgowego z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt VII …/06. Zaskarżoną decyzją z 18

kwietnia 2008 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy również z tej przyczyny, że lekarz orzecznik uznał go

częściowo niezdolnego do pracy od 30 września 2005 r., czyli po upływie 18

miesięcy od ustania - 7 sierpnia 2002 r. – ubezpieczenia, a równocześnie przed

podjęciem kolejnego ubezpieczenia od 1 grudnia 2006 r. Od powyższej decyzji

wnioskodawca złożył odwołanie do Sądu Okręgowego, kwestionując ustaloną

5

powstania niezdolności do pracy, a także podniósł, że w okresie ponownego

zatrudnienia od 1 grudnia 2006 r. nastąpiło pogorszenie jego stanu zdrowia, które

uniemożliwia kontynuację zatrudnienia. Sąd Okręgowy dokonał oceny niezdolności

do pracy ubezpieczonego i oceny czasu jej powstania na podstawie opinii biegłych

sądowych lekarzy, która to ocena implikowała spełnienie przesłanki z art. 57 ust. 1

pkt 3 ustawy.

W tej zatem sytuacji błędne jest, zdaniem Sądu Apelacyjnego, stanowisko

Sądu pierwszej instancji, że odwołanie wnioskodawcy od decyzji z 18 kwietnia 2008

r. nie było wyłącznie oparte na zarzutach dotyczących orzeczenia lekarza

orzecznika ZUS.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, w

której zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisu art. 386 § 3 k.p.c. w

związku z art. 4779

ust. 31

k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające

na bezpodstawnym uchyleniu zaskarżonego wyroku i odrzuceniu odwołania od

decyzji organu rentowego w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja organu rentowego

nie została poprzedzona orzeczeniem lekarza orzecznika wydanym dla potrzeb jej

rozstrzygnięcia, ale opierała się na orzeczeniu lekarza orzecznika wydanym dla

potrzeb wcześniejszej, następnie uchylonej przez organ rentowy decyzji, wydanej

przy uwzględnieniu innych okoliczności faktycznych, a ponadto w odwołaniu co do

którego orzekały sądy instancji merytorycznych, podniesiono nie tyle zarzut

odnoszący się wprost i wyłącznie do stwierdzonego orzeczeniem lekarskim stanu

zdrowia ubezpieczonego, ale także i przede wszystkim zarzut odnoszący się do

sposobu stosowania przez organ rentowy przepisu art. 57 pkt 3 ustawy, na tle

konkretnego stanu faktycznego.

Wskazując na powyższe podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

6

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 4779

§

31

k.p.c. stanowiącego, że: „Sąd odrzuci odwołanie w sprawie o świadczenie z

ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia

niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, a podstawę do

wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, jeżeli osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego

orzeczenia do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie jest

oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia. Jeżeli odwołanie

opiera się także na zarzucie nierozpatrzenia wniesionego po terminie sprzeciwu od

tego orzeczenia, a wniesienie sprzeciwu po terminie nastąpiło z przyczyn

niezależnych od osoby zainteresowanej, sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie. W takim

przypadku organ rentowy kieruje sprzeciw do rozpatrzenia do komisji lekarskiej

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.”

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że ubezpieczony zaskarżył

odwołaniem decyzję organu rentowego z dnia 18 kwietnia 2008 r., odmawiającą mu

prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a więc decyzję „w

sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest

uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy.” Równie oczywiste jest, że

podstawę faktyczną wydania zaskarżonej decyzji stanowiło orzeczenie lekarza

orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 stycznia 2008 r.. Nie ma

zatem żadnych wątpliwości, że zaskarżona decyzja organu rentowego jest decyzją

w rozumieniu art. 4779

§ 31

zdanie pierwsze k.p.c. Okoliczność podnoszona w

skardze kasacyjnej, że zaskarżona decyzja organu rentowego została oparta na

orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS wydanym w sprawie ubezpieczonego

rozstrzygniętej wcześniejszą decyzją organu rentowego z dnia 27 lutego 2008 r.,

uchyloną następnie zaskarżoną decyzją, ma na celu podważenie prawidłowości

podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji, a zatem jako zarzut merytoryczny jest bez

znaczenia prawnego dla problemu dopuszczalności niniejszego odwołania.

Jest bezsporne, że w odwołaniu od decyzji z 18 kwietnia 2008 r., która

zapoczątkowała postępowanie sądowe w niniejszej sprawie, ubezpieczony zarzucił

w petitum odwołania decyzji błąd w ustaleniach faktycznych „z uwagi na datę

7

powstania niezdolności do pracy”. Ponownie wskazał, że nie zgadza się z decyzją

organu rentowego, ponieważ w okresie ponownego zatrudnienia nastąpiło

pogorszenie jego stanu zdrowia. Równie bezsporne jest, że ubezpieczony nie

wniósł sprzeciwu od powyższego orzeczenia orzecznika ZUS do komisji lekarskiej

ZUS.

Jedyną prawną kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem to, czy

odwołanie ubezpieczonego jest oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego

orzeczenia w rozumieniu art. 4779

§ 31

zdanie pierwsze in fine k.p.c. Zgodnie z

poglądem Sądu Najwyższego, wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia z dnia

15 marca 2006 r. II UZP 17/05 (OSNP 2006/15-16/245),: „Postępowanie przed

lekarzem orzecznikiem ma na celu ustalenie okoliczności związanych z

niezdolnością do pracy (niezdolnością do samodzielnej egzystencji). (…) Celem

postępowania przed lekarzem orzecznikiem jest nie tylko ustalenie stopnia

niezdolności do pracy, czy czasu trwania niezdolności, ale również daty jej

powstania. Jeżeli zatem lekarz orzecznik dokonuje tych ustaleń - co znajduje swoje

odzwierciedlenie w treści wydawanego przez niego orzeczenia - to również w

interesie wnioskodawcy leży, aby były one zgodne z faktami. (…). W tej sytuacji

istotą omawianego postępowania jest ustalenie faktów związanych z potocznie

rozumianą niezdolnością do pracy, jeśli więc wnioskodawca, wobec którego

wydano orzeczenie lekarskie, nie wnosi sprzeciwu, mimo że data powstania

niezdolności nie odpowiada rzeczywistej dacie jej powstania, to nie sposób przyjąć,

że dopuszczalne jest jej kwestionowanie dopiero w późniejszym postępowaniu

odwoławczym przed sądem.” Biorąc pod uwagę petitum odwołania i jego

uzasadnienie należy przyjąć, że odwołanie ubezpieczonego jest oparte wyłącznie

na zarzutach dotyczących orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 31 stycznia

2008 r., także w zakresie, w jakim w uzasadnieniu odwołania wskazano

pogorszenie się stanu zdrowia ubezpieczonego jako przesłankę nabycia prawa do

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ocena bowiem pogorszenia się

stanu zdrowia ubezpieczonego mieści się w ocenie niezdolności do pracy, a to

należy do lekarza orzecznika ( art. 14 ustawy). Jeżeli zatem w orzeczeniu lekarskim

z dnia 31 stycznia 2008 r., które stanowiło podstawę zaskarżonej decyzji organu

rentowego, lekarz orzecznik nie odniósł się do podniesionego przez

8

ubezpieczonego problemu pogorszenia się jego stanu zdrowia, to tym bardziej

konieczne i celowe było wykorzystanie przez ubezpieczonego przewidzianego w

ustawie trybu zaskarżania orzeczeń lekarza orzecznika ZUS do komisji lekarskiej

ZUS, pomijając to, że jest to obowiązek prawny każdego ubezpieczonego, który

kwestionuje nie tylko to, co zostało w orzeczeniu lekarskim stwierdzone, jego

zdaniem, nieprawidłowo, np. błędna data powstania stanu niezdolności do pracy,

ale także to, czego w tym orzeczeniu lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził, a co

mieści się w zakresie oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz innych ustaleń

wskazanych w art. 14, jak na przykład pogorszenie się stanu zdrowia

ubezpieczonego w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia lekarskiego.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.