II CSK 619/09

Sygn. akt II CSK 619/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa K. W.

przeciwko (…) Korporacji Spółdzielczej w C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę

3.600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2009 r. oddalił apelację pozwanej

Spółdzielni od wyroku Sądu Okręgowego w P., na podstawie którego zasądzona została

od strony pozwanej na rzecz powoda kwota 545 135,67 zł z ustawowymi odsetkami

tytułem zwrotu nadobowiązkowych udziałów członkowskich, jakie powód wpłacił poza

wymaganym przez statut jednym udziałem obowiązkowym.

Według dokonanych ustaleń spółka „K.(...)” nabyła od byłych członków pozwanej

Spółdzielni, przysługujące im z tytułu niewypłaconych udziałów, wierzytelności w łącznej

kwocie 688 685,67 zł, które powód nabył od tej Spółki na podstawie umowy odnowienia

zobowiązania. Nabytą wierzytelność powód wniósł – na podstawie ustnego

porozumienia zawartego z zarządem strony pozwanej - na fundusz udziałów

ponadobowiązkowych. Z przekazanej wierzytelności, po dokonaniu stosownych

rozliczeń, kwota 604 635,67 zł zaksięgowana została w dokumentacji strony pozwanej

na fundusz udziałów ponadobowiązkowych powoda. Po wypłaceniu powodowi kilku

kwot z tytułu częściowego zwrotu udziałów członkowskich i innych należności powód

posiadał na dzień 31 grudnia 2003 r. wierzytelności z tytułu udziałów

ponadobowiązkowych na kwotę 544 635,67 zł oraz jeden udział obowiązkowy na kwotę

500 zł, co łącznie stanowiło kwotę zasadzoną przez Sąd Okręgowy.

Sąd Apelacyjny uznał, że skoro powód uzyskał – jak wynika z ustaleń – „ustną

akceptację zarządu na zaliczenie jego wierzytelności wobec spółdzielni na udziały

ponadobowiązkowe”, to należało przyjąć, że na skutek zgodnych oświadczeń woli stron

dokonał ważnej i skutecznej, bowiem niewymagającej formy pisemnej pod rygorem

nieważności, wpłaty na udziały ponadobowiązkowe. Żądanie zwrotu tych wpłat powód –

jako były członek, wykluczony ze Spółdzielni w dniu 20 marca 2005 r. - zgłosił po

zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za rok 2005. Powództwo jest więc zasadne i

podlegało uwzględnieniu na podstawie art. 26 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. –

Prawo spółdzielcze, dalej jako: „Pr. spółdz.” (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz.

1848 ze zm.).

Skarga kasacyjna strony pozwanej oparta została na podstawie naruszenia art.

16 § 1 i 2 oraz art. 17 § 2 Pr. spółdz. przez uznanie, że zarówno do zadeklarowanie

przez członka spółdzielni udziałów ponadobowiązkowych, jak i do ich zaakceptowania

3

przez spółdzielnię nie jest wymagana forma pisemna pod rygorem nieważności, a

ponadto, że ustnej akceptacji może dokonać jeden z członków zarządu spółdzielni.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota sprawy sprowadza się do kwestii, czy stosownie do art. 16 § 1 i 2 Prawa

spółdzielczego deklarowanie przez członka dodatkowych (ponadobowiązkowych)

udziałów wymaga pod rygorem nieważności zachowania formy pisemnej. Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1997 r., II CKN 88/97 (OSNC 1997, nr 11, poz. 174)

uznał, że deklarowanie nadobowiązkowych udziałów członkowskich nie wymaga

zachowania formy pisemnej. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną pozwanej Spółdzielni nie znalazł argumentów prowadzących do poglądu

przeciwnego, prezentowanego przez skarżącą. Bez wątpienia sankcją nieważności jest

dotknięte - co wynika wprost z art. 16 § 1 Pr. spółdz. - niezachowanie formy pisemnej

deklaracji przystąpienia przez zainteresowaną osobę do spółdzielni, a w treści tego

oświadczenia woli - zobowiązania do wniesienia na warunkach oznaczonych w statucie

określonej liczby udziałów. W przypadku deklarowania przez osobę już będącą

członkiem spółdzielni dodatkowych (ponadobowiązkowych) udziałów również

wymagana jest forma pisemna (art. 16 § 2 Pr. spółdz.), jednak jej niezachowanie nie

zostało zagrożone sankcją nieważności. Przyjąć zatem należy, że forma pisemna

oświadczenia woli przewidziana w tym przepisie zastrzeżona została wyłącznie dla

celów dowodowych (ad probationem). W konsekwencji przyjąć należy, że wniesienie

przez członka do spółdzielni dodatkowych udziałów wcześniej zadeklarowanych w

formie ustnego porozumienia z właściwym organem spółdzielni jest w pełni skuteczne.

W ten sposób wniesione udziały uprawniają bądź do dodatkowej dla członka dywidendy

(zysk bilansowy spółdzielni) bądź mogą służyć pokryciu strat bilansowych spółdzielni na

ogólnych zasadach przewidzianych w Prawie spółdzielczym i w statucie spółdzielni.

Przepis art. 21 Prawa spółdzielczego różnicuje pod pewnym względem status

prawny udziałów obligatoryjnych oraz udziałów ponadobowiązkowych. Dotyczy to

jednak wyłącznie prawnych możliwości skutecznego żądania ze strony członka zwrotu

wpłat na oba wspomniane rodzaje udziałów. W przypadku udziałów obligatoryjnych

bezskuteczne, a więc prawnie wyłączone jest żądanie ich zwrotu w czasie trwania

członkostwa w spółdzielni. W przypadku wpłat wniesionych na udziały

ponadobowiązkowe członek może w czasie trwania członkostwa żądać ich zwrotu,

jednak w jednym, jak i w drugim przypadku wypłata udziałów (wpłat na nie wniesionych)

może nastąpić dopiero po zatwierdzeniu przez najwyższy organ spółdzielni

4

sprawozdania finansowego: w przypadku udziałów obligatoryjnych – za rok

obrachunkowy, w którym członkostwo ustało, natomiast w przypadku udziałów

ponadobowiązkowych - za rok, w którym członek wystąpił z żądaniem wypłaty. Wynika

to z wyraźnego brzmienia art. 21 i art. 26 § 1 Prawa spółdzielczego.

Wobec tego, że skarga kasacyjna nie została oparta na podstawie przewidzianej

w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., Sąd Najwyższy dokonanymi w sprawie ustaleniami był

związany (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Z ustaleń tych wynika, że spełnione zostały wszystkie

wspomniane warunki dotyczące zawartego przez powoda z zarządem pozwanej

Spółdzielni porozumienia odnośnie udziałów ponadobowiązkowych, a także warunki

dotyczące terminu zgłoszenia i wypłaty takich udziałów.

Z tych względów skargę opartą na podstawie naruszenia art. 16 § 1 i 2 oraz art.

17 § 2 Pr. spółdz. przez uznanie, że zarówno do zadeklarowanie przez członka

spółdzielni udziałów ponadobowiązkowych, jak i do ich zaakceptowania przez

spółdzielnię nie jest wymagana forma pisemna pod rygorem nieważności – uznać

należało jako niezasadną. Zarzut naruszenia art. 17 § 2 Pr. spółdz. także przez uznanie,

że ustnej akceptacji deklaracji złożonej przez powoda mógł dokonać jeden z członków

zarządu Spółdzielni, nie mógł być skuteczny, bowiem z ustaleń dokonanych w sprawie,

nie wynika, że deklaracja powoda zaakceptowana została tylko przez jednego członka

Spółdzielni. Sąd pierwszej instancji w tym zakresie ustalił, że miało miejsce „ustne

porozumienie powoda z zarządem pozwanej”. Sąd drugiej instancji takie ustalenie

przyjął za własne. Ustalenia te nie zostały skutecznie zakwestionowane w postępowaniu

przed tymi Sądami, i jak wspomniano, w skardze kasacyjnej nie powołano zarzutów

natury procesowej. W takiej sytuacji opieranie skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia

prawa materialnego, przy założeniu, że inny był stan faktyczny sprawy, niż ustalony

przez oba orzekające Sądy, nie mogło odnieść skutku.

Z przytoczonych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 39814

oraz art. 98 § 1 i

2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).