I UK 1/10

Sygn. akt I UK 1/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania Ryszarda C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. z udziałem

zainteresowanej: „N. G." Spółki z o. o. w likwidacji w K.

o ustalenie istnienia ubezpieczenia społecznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 czerwca 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 grudnia

2008 r. oddalił odwołanie Ryszarda C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo-

łecznych Oddziału w K. z dnia 14 lutego 2008 r. stwierdzającej, że nie podlega on

ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i

wypadkowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w „N. G." Spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością w K. w okresie od 9 października 2006 r. do 9

listopada 2006 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca Ryszard C. w dniu 7 października

2006 r. zawarł umowę o pracę na czas nieokreślony z „N. G." Spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością w K. Został on zatrudniony na stanowisku pracownika

budowlanego, jako dzień rozpoczęcia pracy wskazano 9 października 2006 r. W

wykonaniu tej umowy wnioskodawca świadczył pracę na terenie Belgii, pracując

jako murarz i pomocnik przy budowie budynku mieszkalnego. Pracował on do dnia

9 listopada 2006 r. i otrzymał w dniu 14 listopada 2006 r. świadectwo pracy

potwierdzające wskazany okres zatrudnienia. Natomiast „N. G." Spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością prowadziła na terenie Polski wyłącznie działalność

administracyjną, zajmując się wysyłaniem pracowników do pracy podejmowanej za

granicą.

Sąd Okręgowy powołał się na przepisy rozporządzenia Rady (EWG) Nr

1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów

zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób

prowadzących działalność na własny rachunek oraz ich rodzin przemieszczających

się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L. 71.149.2 – dalej nazywane rozporządzeniem nr

1408/71) i podzielił stanowisko organu rentowego, że wnioskodawca w spornym

okresie zatrudnienia w Belgii winien podlegać belgijskiemu ustawodawstwu w

zakresie systemu ubezpieczeń społecznych. Nie zostały bowiem spełnione

przesłanki z art. 14 ust. 1 lit. a powołanego wyżej rozporządzenia wyłączające

zasadę lex loci laboris wyrażoną w jego art. 13.

Sąd pierwszej instancji przywołał orzecznictwo Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości (dalej ETS) dotyczace wykładni wspomnianych przepisów, a także

decyzję Komisji Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia Społecznego

3

Pracowników Migrujących nr 181 z dnia 13 grudnia 2000 r., regulującą

szczegółowe zasady stosowania art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. W

wyniku ich analizy ocenił, że wobec wnioskodawcy zatrudnionego przez „N. G."

Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością nie zostały spełnione przesłanki

zastosowania przywileju przewidzianego w omawianym art. 14 rozporządzenia nr

1408/71 i nie podlega on polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych. „N. G."

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Polsce prowadziła bowiem jedynie

działalność administracyjną i zajmowała się wyłącznie wysyłaniem pracowników do

pracy za granicą

Apelację od powyższego wyroku wniósł Ryszard C., zarzucając mu

naruszenie przepisów postępowania z tego względu, że Sąd pierwszej instancji nie

przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego celem wyjaśnienia

okoliczności sprawy.

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 24

czerwca 2009 r. uwzglednił apelację i zmienił zaskarzony wyrok oraz poprzedającą

go decyzję organu rentowego, stwierdzając, że Ryszard C. z tytułu zatrudnienia w

„N. G." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w K. podlegał

ubezpieczeniom społecznym w okresie od 9 października 2006 r. do 9 listopada

2006 r.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji wskazał, że w prawie wspólnotowym

jako regułę przyjęto, że system zabezpieczenia społecznego, który ma

zastosowanie do osób, które z przyczyn związanych z pracą przenoszą się z

jednego państwa członkowskiego do drugiego, jest na ogół systemem państwa

nowego zatrudnienia. Jednakże istota wszystkich regulacji wspólnotowych, w tym i

omawianego rozporządzenia, ma celu maksymalne wspieranie swobodnego

przepływu pracowników i w konsekwencji umożliwienia pracownikom,

przedsiębiorcom (pracodawcom) i instytucjom uniknięcia niepotrzebnych i

kosztownych komplikacji administracyjnych, co znajduje wyraz w wyjątkach od tej

zasady. Podstawowy wyjątek polega na możliwości pozostania w systemie

zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, w którym przedsiębiorstwo

prowadzi zwykle działalność (zwanego państwem wysyłającym) we wszystkich

przypadkach, gdy pracownik jest wysyłany przez to przedsiębiorstwo do innego

4

państwa członkowskiego (zwanego państwem zatrudnienia) na ustalony z góry

okres i pod pewnymi warunkami.

Przywołując treść art 14 rozporządzenia nr 1408/71 oraz decyzję Komisji

Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia Społecznego Pracowników Migrujących

nr 181 z dnia 13 grudnia 2000 r., Sąd Apelacyjny wskazał, że oddelegowanie

polega na utrzymaniu stosunku zależności pracownika wobec przedsiębiorstwa

wysyłającego podczas trwania całego okresu oddelegowania oraz faktu, że praca

jest wykonywana na rzecz i w interesie tego przedsiębiorstwa. Innymi słowy,

niezbędne cechy oddelegowania są spełnione, gdy podczas całego okresu

oddelegowania istnieje i jest zachowany bezpośredni związek między

przedsiębiorstwem delegującym, a oddelegowanym pracownikiem.

Analizując stan faktyczny, Sąd drugiej instancji doszedł do wniosku, że

Ryszard C. w ramach spornego zatrudnienia oddelegowany do pracy w Belgii był

pracownikiem delegowanym w rozumieniu art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71,

wskazując, iż cały proces rekrutacji apelującego odbywał się w Polsce i był

prowadzony przez „N. G." Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, w tym

również za pośrednictwem Biura Pośrednictwa Pracy „P. B."; umowę o pracę z

wnioskodawcą zawarła ta spółka, jako strona (pracodawca), a z belgijskimi

przedsiębiorcami nie łączyły go żadne umowy, bowiem przez cały czas podlegał

wyłącznie „N. G." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i z nią rozliczał się z

czasu pracy. Wreszcie wypłaty wynagrodzeń dokonywała również ta Spółka i tylko

ona decydowała o ewentualnym kontynuowaniu zatrudnienia bądź jego przerwaniu.

Odnosząc się do kolejnego warunku zastosowania wyjątku z art. 14 ust. 1

rozporządzenia nr 1408/71, zgodnie z którym przedsiębiorstwo pracy tymczasowej,

które przekazuje czasowo pracowników z jednego państwa członkowskiego do

dyspozycji przedsiębiorstwom mającym siedzibę w innym państwie członkowskim,

ma zwykle wykonywać swą działalność w tym pierwszym państwie, Sąd Apelacyjny

stwierdził, że ustalenie tego aspektu winno nastąpić za pomocą, nie jednego, a

szeregu obiektywnych elementów. W tym kontekście wskazał: miejsce siedziby

przedsiębiorstwa delegującego i jego administracji; miejsce rekrutacji pracowników;

miejsce, w którym zawierana jest większość umów z pracownikami, a także

klientami; prawo, któremu podlegają umowy zawarte przez przedsiębiorstwo

5

wysyłające z jego pracownikami i klientami; obrót osiągany przez przedsiębiorstwo

wysyłające w państwie członkowskim siedziby i państwie członkowskim

zatrudnienia; czas prowadzenia działalności w państwie siedziby. W świetle tych

kryteriów Sąd drugiej instancji uznał, że „N. G." Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością prowadziła znaczną działalność w Polsce, a pracownicy, w tym

wnioskodawca, przez nią oddelegowani do pracy za granicą, podlegali ,zgodnie z

art. 14 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nr 1408/71, polskiemu systemowi

zabezpieczenia społecznego.

Organ rentowy zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną w całości, wnosząc o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez

przyjęcie dopuszczalności tzw. delegowania pracownika przez „N. G." Spółkę z

ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w trybie art. 14 ust. 1 lit. a

rozporządzenia nr 1408/71, tj. uznania, iż pracownik jest oddelegowany, gdy

przedsiębiorstwo prowadzące działalność w jednym państwie członkowskim, które

zatrudnia tego pracownika, wysyła go na terytorium innego państwa

członkowskiego w celu wykonywania pracy na rzecz innego przedsiębiorstwa (pod

warunkiem, że przewidywany czas pracy nie przekracza 12 miesięcy oraz że

pracownik nie został wysłany w zastępstwie innego pracownika), podczas gdy nie

zostały spełnione warunki umożliwiające delegowanie pracowników do pracy za

granicą, gdyż Spółka nie wykonuje na terenie Polski swojej zasadniczej

działalności, co spowodowało naruszenie: art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 13 pkt

1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - przez nieprawidłowe

przyjęcie, że osoba fizyczna, która nie jest pracownikiem na obszarze

Rzeczypospolitej Polskiej, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od dnia nawiązania stosunku pracy do

dnia jego ustania, decyzji nr 181 Komisji Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia

Społecznego z dnia 13 grudnia 2000 r. dotyczącej interpretacji art. 14 ust. 1, 14a

ust.1 i 14b ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1407/71 - przez pominięcie, iż przy ustalaniu

czy ma miejsce faktycznie oddelegowanie, należy brać pod uwagę okoliczność, czy

6

przedsiębiorstwo prowadzi w państwie wysyłającym „znaczącą część" działalności,

a także naruszenie przepisów postępowania - przez niewyjaśnienie wszystkich

okoliczności sprawy, co stanowi naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391

k.p.c., polegające na niedostatecznym wskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia, co utrudniało weryfikację

wydanego wyroku - przez brak odniesienia się do przesłanek warunkujących

przyjęcie istnienia „znaczącej działalności" w państwie wysyłającym.

W uzasadnieniu tych zarzutów skarżący wskazał, że przy ocenie istnienia

„znaczącej działalności" w państwie wysyłającym Sąd Apelacyjny nie odniósł się w

ogóle do uzasadnienia decyzji organu rentowego i pominął ustalenia organu

rentowego, w tym niezakwestionowane ustalenia inspektora kontroli Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, że „N. G." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w

K. nie osiągała w ogóle przychodów w Polsce w okresie od dnia 12 kwietnia 2006 r.

do dnia 30 czerwca 2007 r. ani nie zawarła żadnej umowy z polskim kontrahentem,

jej działalność dotyczyła Belgii i Holandii.

Ponadto skarżący zwrócił uwagę, iż Sąd Apelacyjny skupił się na zbadaniu

przesłanek istnienia stosunku pracy wnioskodawcy z „N. G." Spółką z ograniczoną

odpowiedzialnością w K. Tymczasem czym innym jest istnienie stosunku pracy, tj.

istnienie bezpośredniego związku pomiędzy pracownikiem oddelegowanym a

przedsiębiorstwem wysyłającym, a czym innym określenie systemu zabezpieczenia

społecznego. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy tego, że gdy polski

pracodawca wysyła polskiego pracownika do pracy za granicą, to rodzi się

konieczność określenia, jakiemu systemowi zabezpieczenia społecznego taka

osoba będzie podlegać, albowiem nie obowiązuje zasada stałego podlegania

obywatela polskiego systemowi ubezpieczenia społecznego w Polsce. Innymi

słowy, istnienie stosunku pracy między polskim pracodawcą i pracownikiem,

posiadającym obywatelstwo polskie, a wykonującym pracę za granicą

(oddelegowanie w ramach państw UE) określa jedynie, że mamy do czynienia z

pracownikiem migrującym, co rodzi konieczność ustalenia, jakiemu systemowi

ubezpieczeń społecznych będzie on podlegał (z uwzględnieniem zasad

wynikających z decyzji nr 181), zaś Sąd Apelacyjny orzekł niezgodnie z tymi

zasadami.

7

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie decydujący jest art. 14 ust. 1a rozporządzenia nr

1408/71. Zgodnie z powoływanym przepisem pracownik najemny zatrudniony na

terytorium państwa członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w którym jest zwykle

zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania pracy na terytorium

innego państwa członkowskiego podlega nadal ustawodawstwu pierwszego

państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany okres wykonywania tej

pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że nie został on skierowany w miejsce

innej osoby, której okres skierowania upłynął. Przedmiotowa regulacja stanowi

wyjątek od generalnej reguły wynikającej z art. 13 ust. 2 rozporządzenia 1408/71,

zgodnie z którą pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa

członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje

na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub

pracodawca, który go zatrudnia, ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce

prowadzenia działalności na terytorium innego państwa członkowskiego (zasada

lex loci laboris).

Z powołanych przepisów wynika, że warunki delegowania dotyczą przede

wszystkim pracownika, od którego wymaga się, aby był on zwykle zatrudniony

przez przedsiębiorstwo, które skierowało go do pracy na terytorium innego państwa

członkowskiego. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS)

przesłanki te zostały skonkretyzowane, a sam Trybunał, w kontekście podobnych

spraw, odniósł się również do wymagań, jakie powinien spełniać pracodawca. Na

orzecznictwo ETS niewątpliwie wpływ miała decyzja nr 181 z dnia 13 grudnia 2000

r. Komisji Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia Społecznego. Zgodnie z art.

81a rozporządzenia 1408/71, zadaniem Komisji jest rozpatrywanie wszelkich spraw

administracyjnych lub dotyczących wykładni, wynikających z przepisów niniejszego

rozporządzenia oraz rozporządzeń późniejszych, jak i każdej umowy lub

uzgodnień, zawartych w ramach tych rozporządzeń. Powołana 1 stycznia 1959 r.

Komisja Administracyjna odgrywa szczególną rolę w prawie unijnym. Mimo że nie

należy ona do organów Unii Europejskiej, w szeregu rozporządzeń przekazuje jej

8

się szczególne kompetencje oraz powierza różnorodne zadania, również o

charakterze regulacyjnym. Co do związania sądów krajowych decyzjami Komisji

Administracyjnej, należy wskazać na art. 81a in fine rozporządzenia 1408/71, w

którym stwierdza się, że uprawnienia w zakresie wykładni są wykonywane bez

uszczerbku dla uprawnień władz, instytucji i osób zainteresowanych do korzystania

z procedur i sądownictwa przewidzianych przez ustawodawstwo Państw

Członkowskich przez niniejsze rozporządzenie i przez Traktat. Stąd też należy

przyjąć, że sądy nie są związane wykładnią proponowaną przez Komisję. Jednakże

konieczne jest uwzględnienie skutków, jakie wywiera orzecznictwo ETS na

orzecznictwo sądów krajowych oraz stosowanie i wykładnię prawa unijnego, które

ukształtowało określoną wykładnię art. 14 ust. 1a rozporządzenia 1408/71, zgodną

z interpretacją wynikającą z decyzji nr 181 Komisji Administracyjnej. Zgodnie z pkt

1 tej decyzji, o oddelegowaniu można mówić wówczas, gdy, po pierwsze, praca

wykonywana jest na rachunek przedsiębiorstwa oddelegowującego oraz, po drugie,

gdy istnieje więź pracownicza. Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, to praca musi

być wykonywana dla przedsiębiorstwa oddelegowującego. Przesłankę tę należy z

reguły uznać za spełnioną wówczas, gdy w dalszym ciągu, mimo oddelegowania,

istnieje stosunek pracy pomiędzy pracownikiem oddelegowanym a

przedsiębiorstwem oddelegowującym. Co się tyczy zaś drugiej z nich, to konieczne

jest uwzględnienie okoliczności związanych z odpowiedzialnością z tytułu

postępowania kwalifikacyjnego, zawarcia umowy o pracę, ustania stosunku pracy,

uprawnienia do składania oświadczeń woli w przedmiocie obowiązków

wynikających ze stosunku pracy. Szczególny przypadek dotyczy sytuacji, w której

pracownik został zatrudniony przez pracodawcę wyłącznie w celu oddelegowania

do innego przedsiębiorstwa (pkt 3 decyzji nr 181). Wówczas poza istnieniem więzi

pracowniczej wymaga się, aby przedsiębiorstwo delegujące „zwykle” prowadziło

działalność na terenie państwa, z którego pracownik został oddelegowany. W

decyzji nr 181 stwierdza się przy tym, że chodzi o działalność godną odnotowania

w kraju delegującym. Dla ustalenia tej przesłanki należy wziąć pod uwagę miejsce

siedziby i administracji przedsiębiorstwa, liczbę osób zatrudnionych w administracji,

miejsce zatrudnienia wysyłanych pracowników, miejsce, w którym zawierana jest

większość umów o pracę, prawo, któremu podlegają zawierane umowy oraz obrót

9

osiągnięty w każdym państwie członkowskim. Jeżeli zatem przedsiębiorca

oddelegowujący, posiadający w określonym państwie członkowskim siedzibę,

wykonuje wyłącznie czynności administracyjne (kadry, księgowość), to wówczas

pracownik wysłany przez takie przedsiębiorstwo do innego państwa

członkowskiego nie może być uznany za pracownika oddelegowanego (pkt 3 lit. c

decyzji nr 181). Warunek, według którego przedsiębiorca oddelegowujący „zwykle”

(zasadniczo) prowadzi działalność na terytorium kraju oddelegowującego nie

oznacza, że w kraju oddelegowującym działalność przedsiębiorstwa musi mieć

charakter przeważający. Nie chodzi także o kryterium ilościowe, dotyczące

osiąganego obrotu. Wymagane jest przede wszystkim faktyczne prowadzenie

działalności w kraju oddelegowującym. Rozwiązanie przyjęte w decyzji nr 181,

odbiega od analogicznych uregulowań przyjętych w poprzedzających ją decyzjach

nr 113, 128 oraz 162. W ich treści wskazywano wyraźnie, że w przypadku

zatrudnienia pracowników w celu oddelegowania ich do innego państwa

członkowskiego, konieczne było, aby zainteresowane przedsiębiorstwo zwykle

prowadziło w państwie wysyłającym działalność, polegającą na oddawaniu

personelu do dyspozycji innych przedsiębiorców działających na terytorium

państwa wysyłającego. Wobec braku takiego rozwiązania w decyzji nr 181 istnieje

podstawa do przyjęcia, że przedmioty działalności (w kraju, z którego się deleguje

oraz w państwie docelowym) mogą być różne. Przedsiębiorca oddelegowujący

pracowników za granicę, może zatem na terytorium państwa wysyłającego

wykonywać zasadniczo inną działalność, aniżeli polegającą tylko na delegowaniu

pracowników. W decyzji nr 181 stwierdza się jednak wyraźnie, że przedsiębiorca,

który w państwie wysyłającym prowadzi wyłącznie działalność administracyjną nie

może skorzystać z art. 14 ust. 1a rozporządzenia nr 1408/71.

W wyroku Fitzwilliam (C-202/97, ECR 2000/2/I-00883) ETS stwierdził, że art.

14 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, w wersji skodyfikowanej rozporządzeniem nr

2001/83, powinien być interpretowany w ten sposób, że w celu skorzystania z

przywileju przyznanego przez ten przepis (który, ustanawiając odstępstwo od

reguły, zgodnie z którą osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego,

na którego terytorium jest zatrudniona, zezwala przedsiębiorstwu, w którym jest ona

zwykle zatrudniona, na utrzymywanie rejestracji tej osoby w systemie

10

zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, na którego terytorium

przedsiębiorstwo ma siedzibę) przedsiębiorstwo pracy tymczasowej, które

przekazuje czasowo pracowników z jednego państwa członkowskiego do

dyspozycji przedsiębiorstwom mającym siedzibę w innym państwie członkowskim,

musi zwykle wykonywać swą działalność w tym pierwszym państwie. Warunek ten

jest spełniony, jeżeli przedsiębiorstwo stale wykonuje znaczącą działalność w

państwie, w którym ma siedzibę. Z kolei w orzeczeniu w sprawie Plum (C-404/98,

ECR 2000/11A/I-09379) wyraźnie podkreślono, że zastosowanie art. 14 ust. 1a

rozporządzenia 1408/71 nie dotyczy pracowników przedsiębiorstwa z siedzibą w

jednym państwie członkowskim (wysyłanych do pracy na terytorium innego

państwa członkowskiego), w którym, poza czysto wewnętrznymi działaniami

zarządzającymi, to przedsiębiorstwo prowadzi całą swoją działalność. Zgodnie

bowiem z art. 13 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1408/71, pracownicy tacy podlegają

ustawodawstwu dotyczącemu zabezpieczenia społecznego państwa

członkowskiego, na którego terytorium rzeczywiście pracują. Pracownik

przedsiębiorstwa, które wyłącznie zajmuje się działalnością polegającą na

wysyłaniu pracowników do innych państw, i które w państwie wysyłającym

wykonuje wyłącznie czynności administracyjne, podlega zatem ubezpieczeniu

społecznemu państwa, w którym pracuje.

Regulacje rozporządzeń oczekujących na wejście w życie od 1 maja 2010 r.

potwierdzają dotychczasowe rozumienie aktualnie obowiązujących unormowań

odnoszących się do omawianego zagadnienia. Chodzi tutaj o rozporządzenie

Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w

sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1 –

dalej nazywanego rozporządzeniem 883/2004) oraz rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące

wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.09.284.1 – dalej nazywanego

rozporządzeniem 987/2009). Zgodnie z art. 12 ust. 1 pierwszego z powołanych

rozporządzeń osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w

państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie tam prowadzi swą

działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa

11

członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega

ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że

przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest

wysłana, by zastąpić inną osobę. Możliwość zastosowania wyjątku od zasady lex

loci laboris został zatem przewidziany wyłącznie w przypadku pracodawcy, który

normalnie prowadzi swoją działalność w państwie członkowskim, z którego

pracownik jest delegowany. W art. 14 ust. 2 rozporządzenia 987/2009

skonkretyzowano, że przedmiotowe sformułowanie odnosi się do pracodawcy

zazwyczaj prowadzącego znaczną część działalności, innej niż działalność

związana z samym zarządzeniem wewnętrznym, na terytorium państwa

członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę, z uwzględnieniem wszystkich

kryteriów charakteryzujących działalność prowadzoną przez dane przedsiębiorstwo.

Odnośne kryteria muszą zostać dopasowane do specyficznych cech każdego

pracodawcy i do rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności.

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy - w oparciu o dokonane

ustalenia faktyczne - uznać należy, że praca Ryszarda C. wykonywana była na

rachunek przedsiębiorstwa oddelegowującego „N. G.” Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością oraz że istniała także więź pracownicza między

przedsiębiorstwem delegującym a pracownikiem oddelegowanym. Sam skarżący

również okoliczności tej nie kwestionuje. Jak wskazano wyżej, nie jest to

wystarczające kryterium dla ustalenia, że ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom

społecznym w Polsce.

Rozważenia wymaga też kwestia równie ważna dla prawidłowego osądzenia

sprawy, a mianowicie, czy „N. G.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

wykonywała znaczącą działalność na terytorium Polski. O tym zaś decyduje szereg

przywołanych wyżej okoliczności, w tym także najistotniejsza okoliczność, a

mianowicie czy działalność spółki na terenie Polski ograniczała się do czynności

wyłącznie administracyjnych, zarządczych i związana była wyłącznie z rekrutacją

pracowników do pracy za granicą. Z motywów zaskarżonego wyroku nie wynika w

jednoznaczny sposób czy Sąd drugiej instancji w tym zakresie bazował na

ustaleniach Sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że Spółka prowadziła na

terenie Polski wyłącznie działalność administracyjną, zajmując się wysyłaniem

12

pracowników do pracy podejmowanej za granicą (nie dając wiary zeznaniom

świadka Grzegorza G., z których wynikało, że Spółka zatrudniała pracowników

zarówno na terenie kraju jak i za granicą, bowiem wśród personelu zatrudnionego

w kraju wskazał on jedynie pracowników administracyjnych), czy też dokonał w tym

zakresie odmiennych ustaleń. Nie wynika również z ustaleń Sądu pierwszej

instancji, że Spółka udostępniała swoich pracowników również podmiotom w

Polsce, a takie (nieuprawnione) stwierdzenie znalazło się w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku: ”Tymczasem przedmiotem działalności „N. G.” sp. z o.o. nie

było tylko udostępnianie pracowników, czego zresztą - jak wynika z ustaleń Sądu

pierwszej instancji – nie czyniła tylko dla podmiotów zagranicznych, ale także w

Polsce”. Ponadto Sąd Apelacyjny stwierdził, że „sama okoliczność posiadania

przez „N. G.” sp. z o.o. w Polsce tylko pracowników administracyjnych” nie może

być rozstrzygająca w kwestii ustalenia kryterium znaczącej działalności w państwie

wysyłającym, „pomijając już fakt, iż z zeznań świadka Grzegorza G. (k 28-29) oraz

akt rentowych wynika, że spółka ta prowadziła działalność także na terenie kraju”.

Sąd Apelacyjny potwierdził też, że Spółka dokonywała rekrutacji pracowników

(delegowanych później do pracy w innym państwie) oraz wykonywała obsługę firmy

(administracja i kadry), „co w całości odbywało się w kraju”. Nie wiadomo zatem

czy, wskazując na wykonywanie działalności w kraju, Sąd Apelacyjny miał na myśli

tę administracyjną, wewnętrzną i zarządczą działalność (co oznaczałoby brak

możliwości zastosowania art. 14 ust. 1a rozporządzeniem 1408/71), czy też jakąś

inną aktywność, co z kolei oznaczałoby odstąpienie od podstawy faktycznej wyroku

Sądu pierwszej instancji. Należy przy tym podkreślić, że jeśli sąd drugiej instancji

dokonuje odmiennych ustaleń niż sąd pierwszej instancji, szczególnie w kwestii

zasadniczej, decydującej o rozstrzygnięciu sprawy, to ustalenia te winny zostać

przedstawione w uzasadnieniu wyroku w sposób odpowiadający regułom

wynikającym z treści art. 328 § 2 k.p.c. Sąd ma obowiązek przytoczenia faktów,

które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których

innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Uznać zatem należy, że podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku jest

niewystarczająca do prawidłowej subsumcji normy prawa materialnego. Nie jest

bowiem możliwe prawidłowe zastosowanie prawa materialnego bez zgodnego z

13

prawem procesowym ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. między

innymi wyrok Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., I PK 164/05, Monitor Prawa

Pracy 2006 nr 10, s. 541). W takiej sytuacji uzasadniony jest zarzut naruszenia

prawa materialnego, a w tym przypadku naruszenia art. 14 ust. 1a rozporządzenia

nr 1408/71. Tym samym uzasadniony jest także podnoszony w skardze zarzut

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., gdyż przedstawione w

zaskarżonym wyroku motywy rozstrzygnięcia nie pozwalają na przeprowadzenie

kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.