I UK 36/10

Wyrok z dnia 2 czerwca 2010 r.

I UK 36/10

Poseł otrzymujący uposażenie nie spełnia warunków nabycia prawa do

wcześniejszej emerytury określonej w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Przewodniczący SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca

2010 r. sprawy z odwołania Antoniego S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w S. o prawo do emerytury, na skutek skargi kasacyjnej ubez-

pieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 września 2009 r.

[...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z 19 sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S.

odmówił ubezpieczonemu Antoniemu S. prawa do emerytury na podstawie art. 29

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, wskazując, że ubezpieczony w okresie ostatnich 24 miesięcy przed

zgłoszeniem wniosku o emeryturę nie pozostawał w stosunku pracy przez okres co

najmniej 6 miesięcy. Nie rozpatrywano okresu pracy ubezpieczonego w gospodar-

stwie rolnym, gdyż nie wpłynęłoby to na ocenę uprawnień do emerytury. W odwoła-

niu od decyzji ubezpieczony wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do świadcze-

nia, podniósł, że w okresie od 19 października 2005 r. do 4 listopada 2007 r. spra-

wował mandat posła na Sejm RP V Kadencji. Okres ten jest traktowany jako stosu-

nek pracy (art. 27 i art. 28 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora).

2

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z 2 lutego 2009 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu eme-

ryturę od 8 maja 2008 r. Sąd ustalił, że ubezpieczony urodzony 1 czerwca 1946 r.

udowodnił 28 lat i 14 dni okresów składkowych, 7 lat, 6 miesięcy i 24 dni okresów

nieskładkowych oraz okres ubezpieczenia rolniczego w wymiarze 5 lat, 9 miesięcy

oraz 6 dni. Łącznie 41 lat, 4 miesiące oraz 14 dni okresów składkowych, nieskładko-

wych i uzupełniających. Ostatnim okresem ubezpieczenia był okres sprawowania

mandatu posła na Sejm RP.

Sąd pierwszej instancji uznał, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury

na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353

ze zm.). Ukończył 60 lat i udowodnił 35-letni okres ubezpieczenia. Okres sprawowa-

nia mandatu posła na Sejm RP potraktowano jako okres zatrudnienia pracownicze-

go. Sąd Okręgowy wskazał, że art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykony-

waniu mandatu posła i senatora (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2199 ze

zm.) stanowi, iż okres pobierania uposażenia przez posła i senatora jest traktowany

jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu pracy, od którego

zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnienia szczególne,

uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub zakładzie pracy.

Zgodnie z art. 27 tej ustawy uposażenie oraz dodatki posła i senatora są traktowane

jako wynagrodzenie ze stosunku pracy. W związku z tym stosunek prawny łączący

posła z Sejmem RP ma charakter stosunku pracowniczego. Stwierdzono, że skoro

poseł na Sejm RP jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, to w sprawie ma

zastosowanie art. 29 ustawy emeryturach i rentach z FUS.

Apelację od wyroku złożył organ rentowy, zaskarżając go w całości. Zarzuco-

no naruszenie art. 29 ustawy o emeryturach rentach z FUS. Podniesiono, że ubez-

pieczony z tytułu pobierania uposażenia i dodatków do uposażenia jako poseł nie

jest pracownikiem, a okres sprawowania przez niego mandatu nie jest okresem

ubezpieczenia pracowniczego.

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 22 września 2009 r.: 1) zmienił za-

skarżony wyrok w zakresie ustalenia prawa do emerytury od 8 maja 2008 r. do 30

listopada 2008 r. i oddalił w tej części odwołanie, 2) odnośnie prawa do emerytury od

1 grudnia 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie.

3

W uzasadnieniu podkreślono, że w sprawie sporną kwestią było ustalenie, czy

wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że zgodnie

z art. 27 i art. 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora okres spra-

wowania przez ubezpieczonego mandatu odpowiada stosunkowi pracy w rozumieniu

art. 29 ustawy emerytalnej i podlega zaliczeniu do okresów zatrudnienia przy ustala-

niu uprawnień emerytalnych. Organ rentowy zaliczył więc prawidłowo ten okres do

okresów zatrudnienia. Nieuzasadniony jest jednak pogląd, aby okres sprawowania

przez ubezpieczonego mandatu uznać za okres podlegania ubezpieczeniu pracow-

niczemu.

Ostatnim tytułem podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym było ubezpieczenie z tytułu sprawowania mandatu posła na podstawie art.

6 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo-

łecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Nabycie prawa do

emerytury na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustawo-

dawca przewidział jedynie dla osób, dla których przed zgłoszeniem wniosku o eme-

ryturę ostatnim tytułem ubezpieczenia było ubezpieczenie pracownicze z tytułu po-

zostawania w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych) przez okres co najmniej 6 miesięcy. W związku z tym niemożliwe było

ustalenie prawa do emerytury wnioskodawcy od 8 maja 2008 r. Bezspornie warunek

ten ubezpieczony spełnił dopiero 1 grudnia 2008 r., wykazując podleganie ubezpie-

czeniom z tytułu stosunku pracy w okresie od 1 czerwca 2008 r. do 31 grudnia 2008

r.

Wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną wyrok w części zmieniającej wyrok

Sądu Okręgowego w zakresie ustalenia prawa do emerytury od 8 maja 2008 r. do 30

listopada 2008 r. i oddalającej odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rento-

wego.

Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa materialnego,

tj.: art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 27 i 28 ust. 1

ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, przez ich błędną wykładnię pole-

gającą na uznaniu, że okres wykonywania mandatu posła w okresie podlegania

ubezpieczeniu społecznemu nie stanowi podstawy do przyjęcia spełnienia przesłanki

określonej jako pozostawanie w stosunku pracy przez okres 6 miesięcy w okresie 24

4

miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu (art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy o eme-

ryturach i rentach z FUS).

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano

na: 1) potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

w związku z art. 27 i 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, 2)

występujące w sprawie zagadnienie prawne, które polega na ustaleniu, czy sformu-

łowanie „pozostawali w stosunku pracy” odnosi się do osób, które pracownikami nie

są, lecz na mocy przepisów szczególnych mają w zakresie ubezpieczeń społecznych

status pracowników.

Wniesiono również o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt 1 i przeka-

zanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach, 2)

ewentualnie, w razie uznania, że zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywi-

ście uzasadniony, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wydanie orzeczenia co do

istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie ubezpieczonemu

prawa do emerytury od 8 maja 2008 r., 3) obciążenie organu rentowego kosztami

postępowania kasacyjnego w całości, w tym kosztami zastępstwa adwokackiego we-

dług norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw. Wniosko-

dawca, który sprawował mandat posła wystąpił o przyznanie prawa do tzw. wcze-

śniejszej emerytury w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu-

rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r.

Nr 153, poz. 1227 - dalej ustawa). Wnioskodawca spełniał warunek wieku oraz stażu.

Sporne było natomiast, czy spełnione zostały warunki określone w art. 29 ust. 2

ustawy. Zgodnie z ust. 2 art. 29 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysłu-

guje ubezpieczonym, którzy: 1) ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę,

byli pracownikami oraz 2) w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu

społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu pozostawali stosunku

pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę

są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy.

5

Uprawnienia parlamentarzystów są uregulowane w odrębnej ustawie. W

szczególności w sprawie niniejszej chodzi o przepisy art. 27 oraz 28 ust. 1 ustawy z

dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora. Jej art. 27 stanowi, że

uposażenie oraz dodatki, o których mowa w art. 26, są traktowane jako wynagrodze-

nie ze stosunku pracy. Natomiast zgodnie z jej art. 28 ust. 1 okres pobierania uposa-

żenia jest traktowany jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu

pracy, od którego zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnie-

nia szczególne, uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub za-

kładzie pracy.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia powyższych przepisów

prawa materialnego. Zdaniem skarżącego wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyj-

ny pozostaje w sprzeczności z celem ustawodawcy, którym było przyznanie posłom

uprawnień tożsamych z pracowniczymi. Należy stwierdzić, że z zestawienia wyżej

powołanych przepisów obu ustaw, nie wynika jednoznacznie jasno, czy posłowi przy-

sługuje prawo do emerytury z art. 29 ustawy. Wynika z tego, że w sprawie występuje

problem prawny, co uzasadniało przyjęcie jej do rozpoznania. Redakcja art. 29

ustawy, w brzmieniu przed 1 lipca 2004 r., budziła wiele wątpliwości interpretacyj-

nych związanych z określeniem warunku „ubezpieczeni będący pracownikami”. Pro-

blem ten był wielokrotnie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 r., I UK 108/08,

OSNP 2010 nr 9-10, poz. 121).

W chwili obecnej należy przyjąć, że nowe brzmienie art. 29 ustawy uwzględnia

zasadniczy cel tego przepisu, jakim jest uprzywilejowanie wyłącznie pracowników -

osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pozostawania

w stosunku pracy. Związanie prawa do wcześniejszej emerytury z podleganiem jedy-

nie ubezpieczeniu pracowniczemu wynika też jednoznacznie z przepisu art. 29 ust. 3

ustawy. Zgodnie z nim spełnienia warunków, o których mowa w ust. 2, nie wymaga

się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany do nabycia prawa okres, podle-

gali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z ty-

tułu pozostawania w stosunku pracy.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że ustawa nie zawiera jednolitej

definicji „pracownika”. Jest jednak niewątpliwe, że zgodnie z art. 4 pkt 13 jest to

osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1

ustawy systemowej. Ustawa systemowa stanowi w art. 8, że za pracownika uważa

6

się osobę pozostającą w stosunku pracy. Należy również zauważyć, że zgodnie z

art. 6 tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają pracownicy

(ust.1 pkt 1) oraz - między innymi - wymienieni oddzielnie posłowie i senatorowie po-

bierający uposażenie. Wynika więc z tego jednoznacznie, że spełnieniem warunku

bycia pracownikiem, tak w rozumieniu ustawy systemowej jak i emerytalnej, jest po-

zostawanie w stosunku pracy i podleganie z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym.

W tym stanie rzeczy decydujące znaczenie ma definicja pracownika zawarta w art. 2

k.p. Zgodnie z nim pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o

pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Ścisłe definiowanie pracownika, w rozumieniu art. 29 ust. 2 ustawy, zostało już

wcześniej przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W powoływanym już wyroku I

UK 108/08 stwierdzono, że warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy spełnia

ten ubezpieczony, którego ostatnim tytułem ubezpieczenia przed zgłoszeniem wnio-

sku o emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy. Także w wyroku z dnia 10

lipca 2007 r., II UK 271/06 (OSNP 2008 nr 17-18, poz. 263) przyjęto, że adwokat nie

ma prawa do wcześniejszej emerytury z art. 29 ustawy. Stanowisko takie zostało też

wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., I UK 377/07 (LEX

nr 494100). Stwierdzono w nim, że wynikający z art. 29 ustawy w związku z jej art.

46 ust. 1 przywilej umożliwiający skorzystanie z uprawnień emerytalnych w niższym

wieku ma charakter wyjątkowej regulacji szczególnej, przez co nie poddaje się wy-

kładni rozszerzającej na inne niż pracownicy kategorie ubezpieczonych.

Orzeczenia te nie dotyczyły wprawdzie uprawnień parlamentarzystów jednak

przyjęta w nich interpretacja wyznacza kierunek linii orzeczniczej i znajduje zastoso-

wanie także do tej grupy ubezpieczonych. Należy więc stwierdzić, że poseł otrzymu-

jący uposażenie nie może być traktowany jako pracownik w rozumieniu art. 29

ustawy emerytalnej. Tym samym nie spełnia on obu warunków określonych w art. 29

ust. 2 tej ustawy. Należało więc uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, gdyż

nie zostały naruszone - wskazane w skardze - przepisy prawa materialnego. Reasu-

mując należy więc przyjąć, że w obecnym staniem prawnym poseł nie może nabyć

prawa do wcześniejszej emerytury jeżeli jego ostatnim tytułem ubezpieczenia nie

było ubezpieczenie pracownicze, zgodnie z warunkami wynikającymi z art. 29 ust. 2

pkt 1 i 2 ustawy emerytalnej.

Z powyższych względów, na podstawie art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w sen-

tencji wyroku.

7

========================================