III SK 5/10

Sygn. akt III SK 5/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Piotra B.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 października 2009 r.,

1. oddala skargę,

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 270

(dwieście siedemdziesiąt) zł. tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki decyzją z dnia 22 kwietnia 2008 r.,

wydaną w wyniku uchylenia przez Sąd Okręgowy– Sąd Ochrony Konkurencji i

Konsumentów decyzji Prezesa Urzędu z 7 sierpnia 2006 r., orzekł, że Piotr B.

(powód) prowadzący działalność pod nazwą Stacja Paliw Płynnych naruszył

warunek 2.2.3. koncesji Prezesa Urzędu na obrót paliwami ciekłymi w ten sposób,

że wprowadził do obrotu poprzez stację paliw mieszcząca się w miejscowości W.

olej napędowy o jakości niezgodnej z przepisami rozporządzenia Ministra

Gospodarki i Pracy z 16 sierpnia 2004 r. w sprawie wymagań jakościowych dla

paliw ciekłych (Dz. U. z 2004 r., nr 192, poz. 1969) oraz wymierzył na podstawie

art. 56 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne

(jednolity tekst: Dz. U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm., dalej jako Prawo

energetyczne) karę pieniężną w wysokości 75.000 zł, co stanowi 2,07% przychodu

z działalności koncesjonowanej osiągniętego w roku 2007 r.

Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem. Zaprzeczył, iż by

wielokrotnie i celowo wprowadzał do obrotu paliwo nie posiadające parametrów

jakościowych i że w ogóle wprowadzał do obrotu paliwo bez zapewnienia

prawidłowego nadzoru. Twierdził, że wobec przypisania mu ponoszenia ryzyka

gospodarczego dopuszczania do obrotu paliwa niezgodnego z obowiązującymi

przepisami, Prezes Urzędu winien przeprowadzić kontrolę u dostawcy paliw.

Kwestionował nałożenie kary pieniężnej, gdy nie wykazano jego winy. Na

okoliczność braku winy powołał się a to ,że otrzymał od dostawcy certyfikat wraz z

paliwem potwierdzający fakt spełnienia wymogów jakościowych. Wskazywał, że nie

ma możliwości weryfikowania zawartości siarki w dostarczonym paliwie, a każda

dostawa natychmiast wprowadzana jest do zbiornika i przeznaczona do sprzedaży.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r., oddalił odwołanie

powoda, uznając że w świetle przeprowadzonego przez Prezesa Urzędu

postępowania dowodowego nie ulega wątpliwości, że powód wprowadził do obrotu

3

paliwo o niewłaściwej jakości. Powód otrzymując koncesję przyjął na siebie

zobowiązanie, że będzie spełniał warunki koncesji, w tym dotyczące jakości

wprowadzonego do obrotu paliwa. Dlatego powinien tak zorganizować przyjęcia

dostaw paliw, aby wykluczyć możliwość naruszenia warunków koncesji, w

szczególności pobierając stosowne próbki paliwa do kontroli przed przyjęciem

paliwa do zbiornika. Ponieważ powód nie podjął żadnych czynności w celu

sprawdzenia jakości przyjmowanego paliwa, nie można przyjąć, że wprowadzenie

do obrotu paliwa niewłaściwej jakości nie było przez niego zawinione.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 października 2009 r. oddalił apelację

powoda. Dokumentacja zebrana na etapie postępowania administracyjnego oraz

przed sądem pierwszej instancji dowodzi zarzucanych powodowi naruszeń. W

zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej, Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko Sądu Okręgowego, że powód nie dołożył należytej staranności celem

wyeliminowania ryzyka wprowadzenia do obrotu paliwa o niewłaściwych

parametrach jakościowych. W przypadku gdy przedsiębiorca przy odbiorze paliwa

poprzestanie na sprawdzeniu certyfikatu jakości paliwa i uznając na jego

podstawie, że paliwo spełnia określone normą warunki jakościowe dopuści tak

odebrane paliwo do obrotu, bierze na siebie skutki ewentualnego stwierdzenia, że

towar jest niezgodny z normą.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skarga kasacyjną w całości,

zarzucając naruszenie art. 355 § 2 k.c. polegające na błędnej wykładni

sformułowania należyta staranność w odniesieniu do przedsiębiorcy trudniącego

się obrotem paliwami w zakresie jego obowiązku sprawdzenia jakości paliwa

wprowadzanego do obrotu. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości oraz uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł o jej

oddaleni i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

4

Skarga kasacyjna powoda nie ma uzasadnionej podstawy.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w

dotychczasowym orzecznictwie, powołanym między innymi w uzasadnieniu wyroku

Sądu Apelacyjnego oraz odpowiedzi Prezesa Urzędu na skargę kasacyjną powoda,

że odpowiedzialność z tytułu naruszenia obowiązków wynikających z przepisów

Prawa energetycznego lub innych ustaw, sankcjonowana karą pieniężną nakładaną

przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 56 ust. 1 Prawa energetycznego, ma

charakter odpowiedzialności obiektywnej. Nie jest konieczne wykazanie umyślnej

albo nieumyślnej winy ukaranego podmiotu (wyrok SN z 5 listopada 2008 r., sygn.

akt III SK 6/08 i powołane tam orzecznictwo). Jednakże nie oznacza to, że nie

istnieje możliwość ograniczenia lub wyłączenia przedmiotowej odpowiedzialności.

Sprzeciwia się temu przyjęta w wyroku SN z 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SK

1/10 reguła, zgodnie z którą w sprawach z odwołania od decyzji regulatora rynku (w

niniejszej sprawie Prezesa Urzędu) nakładających kary pieniężne z tytułu

naruszenia obowiązków wynikających z mocy ustawy lub decyzji, należy zapewnić

przedsiębiorcom wyższy poziom sądowej ochrony praw. Zobowiązuje do tego

Rzeczpospolitą Polską konieczność zapewnienia w krajowym porządku prawnym

skuteczności postanowieniom Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Obywatela (Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze

zm., dalej jako EKPC). Z utrwalonego już orzecznictwa Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka (dalej jako ETPC) wynika, że dolegliwe kary pieniężne nakładane

na przedsiębiorców przez organy administracji mają charakter sankcji karnych w

rozumieniu przepisów EKPC (wyrok ETPC z 24 września 1997 r. w sprawie

18996/91 Garyfallou ABBE p. Grecji, LEX nr 79585; decyzja ETPC z 23 marca

2000 r. w sprawie 36706/97 Ioannis Haralambidis, Y. Haralambidis-Liberpa Ltd p.

Grecji, LEX nr 520369).

Sąd Najwyższy podtrzymuje wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie

stanowisko, zgodnie z którym kary pieniężne nakładane przez organy regulacji

rynku nie mają charakteru sankcji karnych. Jednakże mając na względzie

przedstawione powyżej zapatrywania Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

przyjmuje, że w zakresie w jakim dochodzi do wymierzenia przedsiębiorcy kary

5

pieniężnej, zasady sądowej weryfikacji prawidłowości orzeczenia organu regulacji w

tym zakresie, powinny odpowiadać wymogom analogicznym do tych, jakie

obowiązują sąd orzekający w sprawie karnej. Powoduje to, że sprawa z odwołania

od decyzji Prezesa Urzędu nakładającej karę pieniężną na przedsiębiorcę

energetycznego powinna zostać rozpoznana z uwzględnieniem standardów

ochrony praw oskarżonego obowiązujących w postępowaniu karnym. W niniejszej

sprawie oznacza to, że wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd Najwyższy w

wyroku z 5 listopada 2008 r., sygn. akt III SK 6/08, przedsiębiorstwo energetyczne

może uniknąć kary, gdy wykaże że obiektywne okoliczności danej sprawy

uniemożliwiają mu przypisanie naruszenia przepisów ustawy z uwagi na podjęte

działania o charakterze ostrożnościowo-prewencyjnym. Do takich okoliczności

należy wprowadzanie do obrotu paliwa pochodzącego od renomowanego

dostawcy, którego zgodność z obowiązującymi w tym zakresie normami potwierdza

dodatkowo stosowny certyfikat.

Powyższe nie wpływa na zasadność niniejszej skargi kasacyjnej, ponieważ

powód podniósł jedynie zarzut naruszenia przepisu art. 355 § 2 k.c., nawiązując do

art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego wyłącznie we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnieniu. Przepis art. 355 § 2 k.c.

odnosi się do należytej staranności w stosunkach umownych. Nie znajduje

zastosowania w sprawie przeciwko Prezesowi Urzędu o nałożenie kary pieniężnej z

tytułu naruszeń przepisów odnoszących się do warunków wykonywania działalności

koncesjonowanej. Związanie przepisami prawa materialnego powołanymi w

skardze kasacyjnej, uniemożliwia zaś Sądowi Najwyższemu w niniejszym składzie

uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej, ze względu na ewentualne naruszenie

art. 56 ust. 1 pkt 12 Prawa energetycznego, skoro zarzut naruszenia tego przepisu

nie został przez skarżącego podniesiony w podstawach skargi.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.