III SK 3/10

Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r.

III SK 3/10

Obowiązek poinformowania abonenta o prawie do wypowiedzenia

umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania na rzecz przedsiębiorcy tele-

komunikacyjnego jest jednym z obowiązków informacyjnych, o których mowa

w art. 209 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne

(Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r.

sprawy z odwołania Polskiej Telefonii Cyfrowej Spółka z o.o. w W. od decyzji Preze-

sa Urzędu Komunikacji Elektronicznej o nałożeniu kary pieniężnej, na skutek skargi

kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6

maja 2009 r. [...]

o d d a l i ł skargę

U z a s a d n i e n i e

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 25

czerwca 2007 r. [...]) nałożył na Polską Telefonię Cyfrową Sp. z o.o. w W. (powódka)

na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomuni-

kacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm., dalej jako Prawo telekomunikacyjne) karę

pieniężną w wysokości 2.000.000 zł z tytułu niewypełnienia zaleceń pokontrolnych z

dnia 12 lutego 2007 r. oraz 6 kwietnia 2007 r. poprzez niepoinformowanie abonentów

o prawie odstąpienia od umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych w wyniku

dokonanych przez powódkę zmian w Regulaminie świadczenia usług telekomunika-

cyjnych.

Po przeprowadzeniu kontroli w 2006 r., Prezes Urzędu wydał 12 lutego 2007 r.

zalecenia pokontrolne, w których wezwał powódkę do usunięcia różnych nieprawi-

2

dłowości, w tym: 1) naruszenie art. 60 pkt 6 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez

nieprawidłowe określenie w Regulaminie trybu postępowania reklamacyjnego; 2) art.

106 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez brak informacji, że w przypadku

braku odpowiedzi w ciągu 30 dni uważa się, że reklamacja została uwzględniona; 3)

brak określenia obowiązku potwierdzenia przyjęcie reklamacji; 4) brak informacji o

tym, że udzielona odpowiedź wyczerpuje drogę postępowania reklamacyjnego. Po-

wódka uznała zasadność zaleceń, wprowadziła stosowne zmiany do regulaminu i

jednocześnie przyjęła, że wprowadzenie tych zmian nie oznacza przyznania abo-

nentom prawa do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty na rzecz powódki

odszkodowania. W zaleceniach pokontrolnych z 6 kwietnia 2007 r. Prezes Urzędu

wezwał powódkę do usunięcia nieprawidłowości polegających na naruszeniu art. 59

ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego poprzez niepowiadomienie abonentów o zmianie

regulaminu z odpowiednim wyprzedzeniem oraz o prawie wypowiedzenia umowy

bez konieczności zapłaty odszkodowania. Po ustaleniu, że powódka nie wykonała

powyższego zalecenia, Prezes Urzędu wydał powołaną na wstępie decyzję nakła-

dającą karę pieniężną, którą powódka zaskarżyła odwołaniem.

Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Sąd

Okręgowy) wyrokiem z 20 maja 2008 r. [...] oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy wyja-

śnił, że we wzorcu umowy, jakim jest regulamin, stosowany od października 2003 r.

przez powódkę, nie było odpowiednich informacji o trybie rozpatrywania roszczeń

reklamacyjnych. Po wprowadzeniu stosownych zmian do regulaminu powódka po-

wiadomiła abonentów o jego zmianie, ale nie poinformowała ich o prawie wypowie-

dzenia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych bez konieczności zapłaty

na rzecz przedsiębiorcy telekomunikacyjnego stosownego odszkodowania. Brak ta-

kiej informacji wyczerpywał zdaniem Sądu Okręgowego przesłanki art. 209 ust. 1 pkt

4 w związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r. [...] oddalił ape-

lację powódki. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości, że art. 59 ust. 2

Prawa telekomunikacyjnego nakładał na dostawcę publicznie dostępnych usług tele-

komunikacyjnych obowiązek informacyjny, którego naruszenie stanowi podstawę do

nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyj-

nego. Regulamin świadczenia usług jest obok umowy kolejnym czynnikiem kształtu-

jącym następstwa prawne czynności prawnej. Obowiązek informacyjny, o którym

mowa w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, powstaje w razie wprowadzenia

3

przez dostawcę usług telekomunikacyjnych zmian we wzorcu umowy. Porównując

treść odpowiednich postanowień regulaminu z 2003 r. i z 2007 r. Sąd Apelacyjny

orzekł, że regulamin z 2007 r. zawiera nowe postanowienia w porównaniu do regu-

laminu z 2003 r. Dlatego przyjął, że doszło do zmiany regulaminu w rozumieniu art.

59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego. Następnie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że

w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego nałożono na przedsiębiorcę obowiązek

informowania o każdej zmianie regulaminu, a zatem bez względu na jej okoliczności,

powody, charakter, zakres, czy też wpływ na prawa lub obowiązki abonenta. Sąd

Apelacyjny nie przyjął argumentu powódki, że pod pojęciem zmiany regulaminu nale-

ży rozumieć tylko zmianę o charakterze merytorycznym, ponieważ w przepisie wy-

raźnie przyznano konsumentom prawo do wypowiedzenia umowy w przypadku każ-

dej zmiany regulaminu. Sąd Apelacyjny uznał również, że nie ma potrzeby badania

zgodności art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego z art. 20 ust. 4 dyrektywy

2002/22, ponieważ dyrektywa dotyczy modyfikacji warunków umowy, a nie wzorca

umowy, a ponadto w dyrektywie przewidziano obowiązek informacyjny w przypadku

propozycji modyfikacji warunków umowy, bez względu na charakter, rodzaj i przy-

czyny przedstawienia propozycji takiej modyfikacji.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, zarzucając

naruszenie: 1) art. 233 i 328 § 2 k.p.c., poprzez przyjęcie tezy, zgodnie z którą regu-

lamin jako wzorzec umowny kształtuje treść stosunku prawnego poza konsensem

stron, przyjęcie, że przedstawione w apelacji rozważania powoda na temat hipote-

tycznych sytuacji, w których nie jest uzasadnione przyznanie abonentom uprawnienia

określonego w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego są bezprzedmiotowe, przy-

jęcie tezy o nieuprawnionym twierdzeniu powoda, że we wszystkich stosunkach obli-

gacyjnych ukształtowanych przy pomocy regulaminu obowiązywał tryb postępowania

reklamacyjnego określony w przepisach art. 106 Prawa telekomunikacyjnego oraz

rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie postę-

powania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja

usługi telekomunikacyjnej (Dz.U. Nr 226, poz. 2291), przyjęcie tezy o braku uzasad-

nienia dla zarzutu apelacyjnego naruszenia przepisów Konstytucji RP; 2) art. 59 ust.

2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez uznanie, że niezależnie od charakteru zmian

w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych abonentowi w każdym przy-

padku przysługuje uprawnienie określone w tym przepisie; 3) art. 209 ust. 1 pkt 4 w

związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez uznanie, że niezależnie

4

od charakteru zmian w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych po stro-

nie operatora powstaje obowiązek poinformowania abonenta o uprawnieniu okre-

ślonym w tym przepisie, a także poprzez uznanie, że skoro każda zmiana regulaminu

powoduje powstanie po stronie operatora obowiązku poinformowania abonenta o

prawie wypowiedzenia bez żadnych negatywnych konsekwencji umowy o świadcze-

nie usług telekomunikacyjnych, to na powodzie spoczywał taki obowiązek; 4) art. 56

k.c. w związku z art. 59 ust. 2 i 209 ust. 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez

uznanie, że umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych i regulamin świadcze-

nia usług telekomunikacyjnych kształtują treść stosunku zobowiązaniowego między

operatorem a abonentem w zakresie regulowanym przez bezwzględnie wiążące

przepisy prawa; 5) art. 10 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską w

związku z art. 20 ust. 4 dyrektywy 2002/22 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7

marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i praw użytkowników odnoszących się

do sieci i usług łączności elektronicznej (Dz.Urz. WE z 2002 r., L 108/51, dalej jako

dyrektywa 2002/22), poprzez niezastosowanie art. 20 ust. 4 dyrektywy 2002/22 do

wykładni art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego; 6) art. 2, 32 i 64 ust. 2 Konstytu-

cji RP, poprzez nieuwzględnienie wykładni przepisu art. 59 ust. 2 Prawa telekomuni-

kacyjnego zgodnej z Konstytucją RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powódki nie ma uzasadnionych podstaw, ponieważ zarzuty

składające się na jej podstawy nie odnoszą się do kwestii relewantnych dla przed-

miotu sporu w niniejszej sprawie, wyznaczonych przez treść decyzji Prezesa Urzędu

z dnia 25 czerwca 2007 r. o nałożeniu kary pieniężnej na powódkę na podstawie

przepisu art. 209 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego

oraz zakres odwołania. Podstawę nałożenia kary pieniężnej stanowiło naruszenie

przez powódkę określonych obowiązków informacyjnych. Rozstrzygnięcie o zasad-

ności odwołania, a także ewentualnych kolejnych środków zaskarżenia wnoszonych

od wyroków sądów pierwszej i drugiej instancji orzekających w niniejszej sprawie,

wymaga rozważenia dwóch kwestii: 1) czy powódka naruszyła obowiązek informa-

cyjny, o którym mowa w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego; 2) czy obowiązek

informacyjny wynikający z tego przepisu jest obowiązkiem, o którym mowa w art. 209

ust. 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego. Tymczasem zarzuty skargi kasacyjnej doty-

5

czą kwestii, która jest irrelewantna dla rozpoznania niniejszej sprawy przez Sąd dru-

giej instancji, a mianowicie tego, czy wprowadzone przez powódkę zmiany regulami-

nu świadczenia usług telekomunikacyjnych oznaczałoby powstanie po stronie abo-

nentów uprawnienia do wypowiedzenia umowy o świadczenie usług telekomunika-

cyjnych w trybie przewidzianym w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego. Kwestia

ta nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu

nakładającej karę pieniężną na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59

ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, ponieważ przedmiotem tej decyzji nie jest ewen-

tualne naruszenie prawa abonentów do wypowiedzenia umowy w trybie art. 59 ust. 2

Prawa telekomunikacyjnego, lecz niepowiadomienie abonentów o przysługującym im

z mocy prawa uprawnieniu.

Przepis art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, w brzmieniu znajdującym

zastosowanie w niniejszej sprawie, jest jasny - przedsiębiorca telekomunikacyjny o

statusie dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych ma obowiązek

poinformowania abonenta - przy okazji informowania o każdej zmianie treści regula-

minu - o prawie do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania

na rzecz przedsiębiorcy telekomunikacyjnego. Ustawodawca nie zróżnicował przy

tym okoliczności, w których dochodzi do zmiany treści regulaminu. Sąd Najwyższy w

obecnym składzie dostrzega podniesione w skardze kasacyjnej argumenty odnoszą-

ce się do nieracjonalności przyznania abonentowi prawa do wypowiedzenia umowy

w przypadku każdej, jakiejkolwiek zmiany treści regulaminu. Jednakże, jak wskazano

powyżej, nie wpływa to na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego

w niniejszej sprawie. Należy odróżnić, wynikający z niebudzącego wątpliwości inter-

pretacyjnych przepisu art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, obowiązek poinfor-

mowania abonentów o możliwości wypowiedzenia umowy od oceny, czy abonentowi

przysługiwało prawo do wypowiedzenia umowy, ze względu na powody zmian regu-

laminu, jak i zakres wprowadzonych zmian. Przepis art. 59 ust. 2 Prawa telekomuni-

kacyjnego nakładał na przedsiębiorców telekomunikacyjnych mających status do-

stawców publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych obowiązek przekazania

abonentom stosownej informacji o przysługującym im uprawnieniu. Jeżeli adresat

obowiązku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego uważał, że wprowadzane

zmiany regulaminu nie powinny - ze względów przedstawionych w skardze kasacyj-

nej powódki - prowadzić do przyznania abonentowi prawa do jednostronnego zakoń-

czenia stosunku prawnego, bez możliwości zrekompensowania drugiej stronie

6

umowy kosztów z tytułu ulg udzielonych abonentowi w zamian za zawarcie umowy

na czas określony, mógł zawrzeć stosowne stanowisko w tym samym lub odrębnym

piśmie adresowanym do abonenta. W przypadku wypowiedzenia umowy o świad-

czenie usług telekomunikacyjnych na podstawie art. 59 ust. 2 Prawa telekomunika-

cyjnego - ze względu na wprowadzenie zmian, które według przedsiębiorcy teleko-

munikacyjnego nie zmieniały dotychczasowego rozkładu praw i obowiązków stron

stosunku prawnego, przedsiębiorca ten mógł w postępowaniu sądowym przeciwko

takiemu abonentowi podnosić kwestię niezgodności art. 59 ust. 2 Prawa telekomuni-

kacyjnego z Konstytucją RP lub prawem Unii Europejskiej, w zakresie w jakim prze-

pis ten przyznaje abonentowi prawo do wypowiedzenia umowy bez konieczności za-

płaty przewidzianego w niej odszkodowania. Natomiast przedsiębiorcy telekomunika-

cyjnemu nie przysługuje, przy wykonywaniu ustawowego obowiązku informacyjnego,

uprawienie do arbitralnego decydowania, w jakich przypadkach zmiana regulaminu

nie oznacza nabycia przez abonenta prawa do wypowiedzenia umowy bez koniecz-

ności zapłaty na rzecz dostawcy usług stosownego odszkodowania. Z powyższego

wynika, że Sąd Apelacyjny nie naruszył art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego

przyjmując, że w stanie prawnym w niniejszej sprawie każda zmiana regulaminu

powodowała powstanie po stronie przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, o którym

mowa w tym przepisie, obowiązek poinformowania abonenta o prawie wypowiedze-

nia bez żadnych negatywnych konsekwencji umowy o świadczenie usług telekomu-

nikacyjnych.

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 209 ust. 1 pkt 4 Prawa tele-

komunikacyjnego. Obowiązki informacyjne w rozumieniu tego przepisu, to wynika-

jące z przepisów ustawy i wiążące przedsiębiorcę telekomunikacyjnego powinności

powiadomienia użytkownika końcowego o określonych okolicznościach, zdarzeniach

lub czynnościach przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, wpływających na proces po-

dejmowania decyzji o zawarciu umowy z przedsiębiorcą telekomunikacyjnym, wybór

odpowiedniej dla użytkownika końcowego umowy lub należyte wykonywanie zawar-

tej umowy. Konieczność respektowania obowiązków informacyjnych, wzmocniona

sankcją z art. 209 ust. 1 pkt 4 ustawy, służy urzeczywistnieniu prawa konsumenta do

informacji na etapie przedkontraktowym, samego zawierania umowy, a także jej

wykonywania. Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie nie ulega zaś wąt-

pliwości, że jednym z obowiązków informacyjnych, do których odnosi się art. 209 ust.

7

1 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego, jest obowiązek wymieniony w art. 59 Prawa te-

lekomunikacyjnego (wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2010 r., III SK 1/10).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================