I CSK 476/09

Sygn. akt I CSK 476/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSA Jan Futro

w sprawie z powództwa H. K.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „R.”

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 czerwca

2010 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 26 marca 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną i odstępuje od obciążenia powódki

kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

W pozwie z dnia 17 sierpnia 2007 r. powódka wniosła o uchylenie uchwały

nr 44/2007 zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej „R.” z dnia 10 lipca 2007 r.

w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali w nieruchomości

dwunastobudynkowej przy ul. […] oraz garaży: […] w W. W jego uzasadnieniu

podniosła, że przyjęty w uchwale dwunastobudynkowy zespół narusza przepisy

zawarte w art. 42 ust 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm., dalej:

„u.s.m.) i narusza interes prawny spółdzielców zamieszkałych w niewyodrębnionej

nieruchomości przy ul. S. 4 w W.

Dodatkowo, w piśmie z dnia 17 marca 2008 r. podniosła, że uchwała

oczywiście narusza jej interes, przez nieuzasadnione pozbawienie jej prawa

własności mieszkania, na którego realizację oczekuje już siedem lat.

Wyrokiem z dnia 9 maja 2008 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo H. K.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „R.”, tj. uchylił uchwałę nr 44/2007 zarządu tej

Spółdzielni z dnia 10 lipca 2007 r.

Sąd ten ustalił, że w dniu 20 lutego 2007 r. Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej

przedstawił projekt uchwały w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności

lokali w nieruchomości dwunastobudynkowej, który zakładał, że zostanie utworzona

w tym celu jedna nieruchomość, obejmująca 12 budynków.

W związku z powyższym projektem powódka, posiadająca spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr 52 przy ul. S. 4 zgłosiła wniosek o

wyodrębnienie nieruchomości jednobudynkowych.

Pismem z dnia 12 lipca 2007 r. zarząd spółdzielni poinformował powódkę

o negatywnym rozpatrzeniu jej wniosku. Odmowę utworzenia nieruchomości

jednobudynkowych uzasadniono koniecznością ponownego wykonania map

geodezyjnych bez możliwości uzyskania zwrotu kosztów z Urzędu Wojewódzkiego.

Dnia 10 lipca 2007 r. podjęta została uchwała nr 44/2007 w sprawie

określenia odrębnej własności lokali w nieruchomości dwunastobudynkowej przy

ul. N. 3, N. 5, N. 7, P. 4a i 4b, S. 4, Ż.. 51 oraz garaży: […]. Zgodnie z uchwałą

3

działka ew. nr 16/1 o pow. 28 103 m2

wraz z opisanymi w niej budynkami miała

tworzyć jedną nieruchomość. O podjęciu uchwały członkowie spółdzielni zostali

powiadomieni poprzez zamieszczenie w dniu 25 lipca 2007 r. ogłoszenia.

Sąd Okręgowy wskazał, że przepis art. 42 ust. 3 pkt 1 u.s.m., stanowi, że

nieruchomość wielobudynkowa może być utworzona tylko wtedy, gdy budynki są

posadowione w sposób uniemożliwiający ich rozdzielenie, lub działka, na której

posadowiony jest budynek pozbawiona jest dostępu do drogi publicznej lub

wewnętrznej. Zasadą jest więc utworzenie nieruchomości jednobudynkowej,

stanowiącej przedmiot odrębnej własności lokali mieszkalnych i garaży, a ciężar

udowodnienia faktu, że zaistniały przeszkody uniemożliwiające realizację

powyższego wymagania spoczywał na pozwanej Spółdzielni, co nie zostało przez

nią wykazane. Podniósł ponadto, że złożona do akt sprawy mapa z oznaczonymi

na niej budynkami, nie stanowi podstawy uznania, że brak jest możliwości ich

rozdzielenia.

W wyniku apelacji pozwanej spółdzielni, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26

marca 2009 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Za

niedopuszczalne uznał badanie zgodności przedmiotowej uchwały z

unormowaniem zawartym w art. 42 ust. 3 pkt 1 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych. Ustosunkowując się do kwestii niezgodności uchwały z prawem

stwierdził, że w tym zakresie członek spółdzielni jest uprawniony do wytoczenia

powództwa o ustalenie nieważności uchwały, a nie o jej uchylenie oraz, że

odpowiedni zarzut powinien być sprecyzowany już w momencie zaskarżania

uchwały i odnosić się jedynie do sytuacji prawnej skarżącej. Skoro powódka

wniosła niewłaściwe powództwo tj. o uchylenie uchwały zamiast o ustalenie jej

nieważności, Sąd nie mógł z uwagi na art. 321 k.p.c. rozstrzygać tego rodzaju

sporu.

Od powyższego wyroku skarżąca wywiodła skargę kasacyjną opartą na obu

podstawach. W ramach pierwszej podstawy zarzuciła naruszenie art. 43 ust. 5

u.s.m. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W ramach naruszenia

przepisów postępowania zarzuciła naruszenie art. 321 §1 k.p.c., art. 233 k.p.c.

4

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. W konkluzji

wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

De lege lata skarga kasacyjna przysługuje od orzeczeń prawomocnych

i dlatego jej podstawą nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Unormowanie to jest wyrazem prymatu

w postępowaniu kasacyjnym interesu publicznego i z tego względu nawet

wykroczenie przez sąd drugiej instancji poza granice oceny dowodów nie daje

Sądowi Najwyższemu obecnie możliwości kontroli takich uchybień. Usuwa się więc

z pod kontroli kasacyjnej zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c.

Z kolei zarzuty naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. i art. 382 k.p.c. już z tego względu

nie mogły odnieść pożądanego przez skarżącą efektu, że w zasadzie nie zostały

uzasadnione.

Zgodnie zaś z art. 321 k.p.c. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu,

który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Zakaz orzekania ponad

żądanie, będący przejawem zasad dyspozycyjności i kontradyktoryjności, oznacza,

że o treści wyroku zarówno w sensie pozytywnym, jak i negatywnym decyduje

żądanie strony. Sąd nie może zasądzać czego innego od tego, czego żądał powód

(aliud), więcej niż żądał powód (super), ani na innej podstawie faktycznej niż

wskazana przez powoda. Zakaz orzekania ponad żądanie odnosi się zatem bądź

do samego żądania (petitum), bądź do jego podstawy faktycznej (causa petendi).

W przepisie art. 321 § 1 k.p.c. jest bowiem mowa o żądaniu w rozumieniu art. 187

§ 1 k.p.c., a w myśl tego przepisu obligatoryjną treść każdego pozwu stanowi

dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych

uzasadniających żądanie.

Przewidziane w tym przepisie związanie sądu żądaniem, poza wyjątkiem

zawartym w art. 4771

k.p.c., ma w procesie charakter bezwzględny i oznacza

przywrócenie, należytej rangi zasadzie dyspozycyjności (por. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 r., III CZP 80/07, niepubl., czy ostatnio

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 r.

dotychczas niepubl.). Wyrokowanie sądu ponad żądanie jest wyłączone we

5

wszystkich postępowaniach, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej,

a takiego brak zarówno w ustawie z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze

(tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, ze zm., dalej: „pr. sp.”), jak

i ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych.

Podstawą roszczenia określonego w art. 43 ust 5 u.s.m jest niezgodność

uchwały zarządu z prawem lub naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia osób

zainteresowanych. W toku całego procesu powódka żądała tylko uchylenia

przedmiotowej uchwały, a w istocie powództwo zostało oparte na jej sprzeczności

z prawem. Wprawdzie, w piśmie z dnia 17 marca 2008 odwołała się ogólnie do

naruszenia jej interesu prawnego, ale okoliczności faktyczne podniesione na jego

uzasadnienie były chybione. Dopiero bowiem podjęta uchwała daje możliwość

wyodrębnienia odrębnej własności lokalu powódki.

Niezgodność uchwały z prawem może polegać na naruszeniu prawa

materialnego lub wynikać z uchybień formalnych dotyczących warunków i trybu jej

podejmowania; te uchybienia uzasadniają wzruszenie uchwały tylko wtedy, gdy

miały lub mogły mieć wpływ na jej treść (por. odpowiednio wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 2004 r. I CK 78/04, MOP 2004, nr 15, s. 678; z dnia

8 lipca 2004, IV CK 543/03, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 132 i z dnia 16 października

2002 r. IV CKN 1351/00, OSNC 2004, nr 3, poz. 40).

Unormowanie zawarte w art. 43 u.s.m. stanowi lex specialis w stosunku do

ogólnych zasad zaskarżania uchwał w Prawie spółdzielczym, chociażby z tego

względu, że przewiduje zaskarżenie uchwały zarządu oraz ustanawia

trzydziestodniowy termin prawa materialnego (zawity) do jej zaskarżenia także

w wypadku, gdy podstawą powództwa jest jej sprzeczność z prawem. Po

nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 122,

poz. 1024), która weszła w życie dnia 22 lipca 2005 r., w przypadku sprzeczności

uchwały walnego zgromadzenia z ustawą Prawo spółdzielcze przewiduje ogólną

sankcję nieważności uchwały (art. 42 § 2 pr. sp.). W tym wypadku, właściwe jest

więc tylko powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały oparte na art. 189 k.p.c.

Powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia przysługuje wtedy, gdy

6

opiera się na sprzeczności uchwały z postanowieniami statutu, bądź dobrymi

obyczajami lub gdy godzi w interesy spółdzielni albo miała na celu pokrzywdzenie

członka (art. 42 § 3 pr. sp.).

Skoro art. 43 u.s.m. dopuszcza na zasadzie wyjątku możliwość zaskarżenia

do sądu uchwały zarządu spółdzielni, to nie może być interpretowany

rozszerzająco. Z tego względu w judykaturze wyrażono pogląd, z odwołaniem się

do wykładni językowej art. 43 ust 5 zd. 2 u.s.m., że w razie sprzeczności uchwały

z prawem osoba zainteresowana może wystąpić tylko z powództwem

o stwierdzenie nieważności uchwały; nie przysługuje jej natomiast roszczenie o jej

uchylenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2008 r., V CSK 33/08

(OSNC-ZD 2009, nr 2, poz. 51). Inna wykładnia naruszałaby nie tylko brzmienie

przepisu, ale pozostawałaby w sprzeczności z argumentem natury systemowej

wynikającym z unormowań zawartych w art. 42 § 2 i 3 pr. sp., choć niewątpliwie na

gruncie omawianego unormowania nie występuje typowa sankcja bezwzględnej

nieważności, skoro można zaskarżyć omawianą uchwałę zarządu spółdzielni do

sądu w terminie zawitym 30 dni. Sięganie w tym wypadku do rozwiązań zawartych

w kodeksie spółek handlowych, odnoszących się do uchwał organów spółek

kapitałowych, nie znajduje więc wystarczających argumentów jurydycznych. Z tych

względów chybiony był zarzut obrazy art. 321 k.p.c.

Przystępując do oceny zasadności podstawy naruszenia prawa materialnego

należy zauważyć, że zarzut dopuszczalności wywodzenia naruszenia interesu

prawnego spółdzielcy z faktu niezgodności uchwały z prawem, mógłby być

uzasadniony dopiero wtedy, gdyby sporna uchwała została podjęta niezgodnie

z prawem. Tymczasem w literaturze oraz judykaturze (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2001 r. IV CKN 256/00 niepubl., z dnia 28 lipca

2005 r. V CK 26/05 niepubl., oraz z dnia 21 maja 2004 r. V CK 443/03 niepubl.),

dominuje pogląd, że uchwały w istocie są specyficznymi czynnościami prawnymi.

Z tego względu ma zastosowanie do nich stan prawny z chwili ich podejmowania.

Według art. 42 ust 3 pkt 1 u.s.m. w brzmieniu obowiązującym w dniu 10 lipca

2007 r. uchwały zarządu spółdzielni w sprawie określenia przedmiotu odrębnej

własności lokali mogły obejmować działkę zabudowaną wieloma budynkami bez

ograniczenia. Nowy stan prawny na który nietrafnie powołała się skarżąca

7

wprowadzony został ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U.

Nr 125, poz. 873) obowiązywał dopiero od dnia 31 lipca 2007 r.

Wbrew więc stanowisku powódki, podobnie jak Sądu pierwszej instancji, nie

było podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona uchwała była niezgodna z prawem

w rozumieniu art. 43 ust 5 u.s.m.

Z tych względów skarga kasacyjna uległa oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).

md