III CSK 308/09

Sygn. akt III CSK 308/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa J. K. i K. K.

przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad w

W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) w zakresie oddalenia apelacji w

części dotyczącej odsetek ustawowych zasądzonych od kwoty 1.960.358,28 zł

(jeden milion dziewięćset sześćdziesiąt tysięcy trzysta pięćdziesiąt osiem złotych

i dwadzieścia osiem groszy) za okres od dnia 24 września 2004 r. do dnia 19

grudnia 2008 r. i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie J. K. i K. K. wnieśli o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa –

Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w K. kwoty 2.094.094 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem odszkodowania za szkodę

obejmującą zmniejszenie wartości budynków będących własnością powodów oraz

koszty naprawy tych budynków uszkodzonych wskutek działań, za które pozwany

ponosi odpowiedzialność.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w K. zasądził od pozwanego

na rzecz powodów kwotę 1.960.358,28 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 września

2004 r. oraz oddalił powództwo w pozostałej części.

Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją Wojewody X. z dnia 12 maja 1998 r., nr RP.II-

(...)/98 została ustalona lokalizacja autostrady A-4 dla odcinka od ulicy K. do węzła

„W.(...)”. Wyznaczony pas autostrady przechodził m.in. przez działki oznaczone nr

(…)/21, (…)/22 i (…)/23, których współwłaścicielami byli powodowie. W pasie zabudowy

autostrady i drogi dojazdowej do autostrady zlokalizowany był częściowo na działce

powodów nr (…)/22, a częściowo na działkach Skarbu Państwa budynek

administracyjno-handlowy, który należało wyburzyć. Budynek ten znajdował się w

odległości 10 metrów od zespolonych ze sobą budynków salonu samochodowego, hali

serwisowej i myjni samochodów na działce powodów nr (…)/21. W dniu 15 lipca 1999 r.

Wojewoda X. wydał decyzję zezwalającą Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad na

niezwłoczne zajęcie części działki powodów nr (…)/3 jako niezbędnej do wykonania

robót budowlanych. W tym samym dniu Wojewoda wydał również decyzję dotyczącą

działki nr (…)/11 stanowiącej własność P. K.. Decyzjom nadano rygor natychmiastowej

wykonalności. W dniu 24 stycznia 2001 r. oraz 27 sierpnia 2002 r. Wojewoda X. wydał

decyzje o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności zabudowanej

nieruchomości położonej w K., oznaczonej nr działki (…)/22 oraz działki nr (…)/23,

stanowiących współwłasność powodów. W dniu 4 lipca 2001 r. Agencja Budowy i

Eksploatacji Autostrad w obecności przedstawicieli Urzędu Wojewódzkiego, Inwestora,

Wykonawców, Nadzoru oraz Policji, wobec odmowy dobrowolnego wydania przez

powodów nieruchomości: działki nr (…)/11, części działki (…)/3 oraz działek nr (…)/7 i nr

(…)/5, na których miały być prowadzone roboty drogowe, przeprowadziła fizyczne

zajęcie tych nieruchomości. W tym samym dniu rozpoczęto prace wyburzenia budynku

3

handlowego. Roboty te wykonywała Spółka Akcyjna S.(...) z siedzibą w W. Wyburzany

budynek połączony był z budynkiem salonu samochodowego żelbetowymi ławami

fundamentowymi. Na skutek prowadzonych robót doszło do uszkodzenia budynku

salonu samochodowego i hali serwisowej oraz ich otoczenia. Minimalny koszt prac

koniecznych do przywrócenia prawidłowego funkcjonowania budynków i ich

zabezpieczenia wynosi 871.998,28 zł brutto. Wskutek uszkodzeń wartość budynku

salonu samochodowego i hali serwisowej uległa zmniejszeniu o 20%. Wartość salonu

samochodowego uległa trwałemu zmniejszeniu o 330.700 zł, natomiast wartość hali

serwisowej o 757.660 zł.

W ocenie Sądu Okręgowego, powodowie wykazali przesłanki odpowiedzialności

odszkodowawczej Skarbu Państwa. Pozwany ponosi odpowiedzialność za szkodę

doznaną przez powodów na podstawie art. 417 § 1 k.c. – w brzmieniu obowiązującym

do 1 września 2004 r. – w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Sprawcą uszkodzeń

budynków należących do powodów byli wykonawcy robót drogowych, którzy powinni

być traktowani jako funkcjonariusze państwowi, gdyż działali na zlecenie organu władzy

administracji. Zgodnie bowiem z art. 7 ustawy z dnia 27 października 1994 r. o

autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym (j.t.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256,

poz. 2571), obowiązującym w dacie inwestycji, Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad

przygotowywała i koordynowała budowę i eksploatację autostrad w zakresie określonym

ustawą, a więc realizowała zadania publiczne w zakresie budowy autostrad. Zdarzeniem

powodującym szkodę było prowadzenie w lipcu 2001 r. na zlecenie i pod nadzorem

pracowników Agencji prac wyburzeniowych pawilonu handlowego niezgodnie z

zasadami sztuki budowlanej, według niewłaściwej technologii prowadzenia prac, bez

uzyskania pozwolenia na rozbiórkę względnie zgłoszenia rozbiórki właściwemu

organowi, zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t.: Dz. U. z

2006 r. Nr 156, poz. 1118).

Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad w W. odpowiada jako statio fisci

Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną powodom, na podstawie przepisów ustawy z

dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów

administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 25, poz. 253 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 6 pkt 1 tej ustawy z

dniem 31 marca 2002 r. uległ zniesieniu centralny organ administracji rządowej –

Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad, której zadania, na podstawie art. 4 ust. 2

ustawy, zostały przejęte przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Ponadto

4

według z art. 70 ust. 1 ustawy zobowiązania Agencji Budowy Dróg i Autostrad obciążają

Skarb Państwa – Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad.

Szkodą jest zmniejszenie się o 1.088.360 zł wartości budynku salonu

samochodowego i hali serwisowej wskutek uszkodzeń związanych z działaniami

podjętymi przez osoby działające na zlecenie Agencji oraz koszty w kwocie 871.998,28

zł na przywrócenie budynków i ich otoczenia do normalnej eksploatacji. Odsetki

ustawowe Sąd zasądził na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. od daty

doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej.

Wyrokiem z dnia 22 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego od

wyroku Sądu Okręgowego w K., uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu

pierwszej instancji. W zakresie oceny prawnej Sąd odwoławczy przyjął, że podstawę

odpowiedzialności odszkodowawczej Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad, która

była państwową osobą prawną, stanowił obowiązujący w chwili wyrządzenia szkody art.

420 k.c. Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany popadł w opóźnienie z zapłatą

odszkodowania od chwili doręczenia mu odpisu pozwu. Ponadto pozwany nie

zaoferował żadnych dowodów na okoliczność, że zasądzenie odsetek od chwili

poprzedzającej ustalenie wysokości szkody może doprowadzić do bezpodstawnego

wzbogacenia poszkodowanego wierzyciela.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego w części oddalającej apelację pozwanego od

wyroku Sądu Okręgowego w K., zasądzającego na rzecz powodów odsetki ustawowe

od kwoty 1.960.358,28 zł od dnia 24 września 2004 r. do dnia wydania wyroku (19

grudnia 2008 r.), skargę kasacyjną wniósł pozwany, który oparł ją na podstawie

naruszenia prawa materialnego: art. 455 k.c. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c. przez niewłaściwe

zastosowanie polegające na ustaleniu szkody i określeniu jej wysokości na dzień

wydania wyroku, a jednocześnie zasądzeniu odsetek od tak ustalonego odszkodowania

począwszy od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu. Pozwany wniósł o uchylenie

wyroku w zaskarżonej części oraz zmianę wyroku Sądu Okręgowego w K. i zasądzenie

na rzecz powodów odsetek od kwoty 1.960.358,28 zł od dnia wydania wyroku do dnia

zapłaty, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą daty, od której powodowie jako poszkodowani

mogą żądać odsetek za opóźnienie w zapłacie odszkodowania, gdy jego wysokość

została ustalana przez Sąd według cen obowiązujących w chwili wyrokowania.

5

Odnośnie do tego zagadnienia w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane są

trzy stanowiska. Według pierwszego z nich, podobnie jak przyjął to Sąd Apelacyjny,

zobowiązany do naprawienia szkody popada w opóźnienie, ze skutkami wynikającymi z

art. 481 § 1 k.c., od dnia wezwania go przez poszkodowanego do zapłaty

odszkodowania bez względu na to z jakiej daty ceny są podstawą ustalenia wysokości

odszkodowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2004 r., I CK 83/04, Mon.

Prawn. z 2004 r., nr 16, str. 726). Uzasadnieniem takiego stanowiska jest przyjęcie, że

obecnie funkcja odszkodowawcza odsetek przeważa nad ich funkcją waloryzacyjną.

Zasądzenie odsetek od daty wyrokowania prowadzi w istocie do ich umorzenia za okres

przed datą wyroku co jest nieuzasadnionym uprzywilejowaniem dłużnika.

Według drugiego, dominującego zapatrywania, jeżeli wysokość odszkodowania

jest ustalona na podstawie cen z daty wyrokowania albo innej daty, to również od tych

dat należą się wierzycielowi odsetki (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 31

stycznia 1994 r., III CZP 183/93, OSNC z 1994 r., nr 7-8, poz. 155 oraz z dnia 6

września 1994 r., III CZP 105/94, OSNC z 1995 r., nr 2, poz. 26, wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 20 lutego 2000 r., II CKN 725/98, OSNC z 2000 r., nr 9, poz. 158, z

dnia 27 marca 2001 r., IV CKN 297/00, Lex nr 52405, z dnia 8 maja 2003 r., II CKN

66/01, Lex nr 121712, z dnia 21 listopada 2003 r., II CK239/02, Lex nr 479364, z dnia 4

lutego 2005 r., I CK 569/04, Lex nr 284141 oraz z dnia 9 maja 2008 r., III CSK 17/08,

Lex nr 424385). Od daty, stanowiącej podstawę ustalenia wysokości odszkodowania –

zasadniczo od chwili wyrokowania przez sąd – staje się wymagalne odszkodowanie i z

tą też chwilą dłużnik popada w stan opóźnienia w jego zapłacie. Uzasadnieniem tego

stanowiska jest to, że wyrok ustalający odszkodowanie według cen z chwili wyrokowania

bądź innej daty, ma charakter kształtujący. W konsekwencji dopiero od chwili określenia

wysokości odszkodowania przez sąd możliwe jest obarczenie dłużnika negatywnymi

skutkami prawnymi wynikającymi z art. 481 § 1 k.c. za spełnienie tak określonego

świadczenia z opóźnieniem. Data wymagalności roszczenia odszkodowawczego nie jest

tożsama z datą popadnięcia dłużnika w stan opóźnienia w zapłacie odszkodowania (por.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., III CSK 17/08). Ponadto

zachodzi zbieżność funkcji kompensacyjnej – wynikającej z art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz art.

363 § 2 k.c. – której celem jest zapewnienie poszkodowanemu pełnego odszkodowania

poprzez waloryzację jego wysokości, co powinno zapewnić poszkodowanemu

naprawienie w pełni doznanej szkody. Zasądzenie odszkodowania wraz z odsetkami za

czas opóźnienia nie może powodować wzbogacenia się poszkodowanego kosztem

6

osoby odpowiedzialnej za naprawienie szkody, do czego mogłoby dojść gdyby

poszkodowany otrzymał nie tylko odszkodowanie wyrównujące mu doznaną szkodę, ale

również dodatkową korzyść w postaci wysokich odsetek ustawowych.

Według trzeciego stanowiska, w rozważanym wypadku zachodzi konieczność

zastosowania mechanizmu korygującego. Ustalenie wysokości odszkodowania według

cen z daty wyrokowania nie może bowiem pozbawić poszkodowanego ani odsetek

ustawowych od daty wymagalności odszkodowania wyrażonego sumą pieniężną

ustaloną według cen z tej daty, ani odsetek ustawowych od przyznanego

odszkodowania od daty jego zasądzenia (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 19 marca 1998 r., III CZP 72/97, OSNC z 1998 r., nr 9, poz. 133). W

konsekwencji – jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2003 r.,

II CK 146/02 (Lex nr 82271) – w przypadku dochodzenia przez poszkodowanego

odszkodowania za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym należy wyróżnić trzy

terminy: datę wymagalności roszczenia (art. 455 k.c.), datę właściwą dla ustalenia

wysokości odszkodowania (art. 363 § 2 k.c.) oraz datę, od której należą się

wierzycielowi odsetki (art. 481 § 1 k.c.).

W ocenie Sądu Najwyższego, w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną,

zobowiązanie sprawcy szkody do naprawienia wyrządzonej szkody powstaje i staje się

wymagalne z chwilą jej wyrządzenia. Tak ogólnie ujęte zobowiązanie może przybrać

formę świadczenia zobowiązanego polegającego na przywróceniu stanu poprzedniego

(restytucji naturalnej) albo świadczenia pieniężnego w postaci odszkodowania. Zgodnie

bowiem z art. 363 § 1 k.c., naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru

poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego bądź przez zapłatę

odpowiedniej sumy pieniężnej. Uczynienie zadość obowiązkowi naprawienia szkody

przez osobę odpowiedzialną za jej naprawienie wymaga więc dokonania przez

poszkodowanego wyboru formy naprawienia szkody i zakomunikowania tego, np.

poprzez wezwanie do zapłaty określonej kwoty odszkodowania, osobie zobowiązanej do

naprawienia szkody. W takim wypadku, zgodnie z art. 455 k.c., dłużnik (osoba

odpowiedzialna za naprawienie szkody) powinien niezwłocznie zapłacić

poszkodowanemu należne odszkodowanie. Ogólnie ujęte zobowiązanie do naprawienia

szkody jest więc ze swej istoty zobowiązaniem niepieniężnym. Przekształca się w

zobowiązanie pieniężne dopiero z chwilą wyboru przez poszkodowanego formy

naprawienia szkody poprzez zapłatę odszkodowania. Mimo że świadczenie

odszkodowawcze ma charakter świadczenia pieniężnego wykazuje pewne specyficzne

7

cechy w stosunku do świadczeń pieniężnych w ścisłym znaczeniu, tj. gdy przedmiotem

zobowiązania od chwili powstania jest suma pieniężna ściśle określona co do swej

wysokości. W stosunku do takiego zobowiązania pieniężnego ma zastosowanie zasada

nominalizmu określona w art. 3581

§ 1 k.c., według której spełnienie świadczenia

następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią

inaczej. Wyjątki dotyczą możliwości zastrzeżenia przez same strony mechanizmu

waloryzacyjnego (art. 3581

§ 2 k.c.) oraz dokonania sądowej waloryzacji takiego

świadczenia w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu

zobowiązania(art. 3581

§ 3 k.c.). Inaczej jest w przypadku świadczenia pieniężnego w

postaci obowiązku zapłaty odszkodowania. W stosunku do takiego zobowiązania ma

zastosowanie zasada zawarta w art. 363 § 2 k.c., według której jeżeli naprawienie

szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona

według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności

wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. Osoba zobowiązania

do naprawienia szkody powinna zapłacić poszkodowanemu należne mu odszkodowanie

– zgodnie z art. 455 k.c. – niezwłocznie po wezwaniu do jego zapłaty. Wysokość tego

odszkodowania powinna być wówczas ustalona według kryteriów zawartych w art. 363 §

2 k.c. W razie sporu sądowego dotyczącego odszkodowania norma zawarta w art. 363

§ 2 k.c. przy uwzględnieniu art. 316 k.p.c., oznacza, że wysokość odszkodowania

powinna zostać ustalona, co do zasady, według cen obowiązujących w chwili

wyrokowania sądu, chyba że szczególne okoliczności przemawiają za przyjęciem za

podstawę cen istniejących w innej chwili.

Art. 363 § 2 k.c. eksponuje zasadę kompensacyjnego charakteru

odpowiedzialności odszkodowawczej. Odszkodowanie powinno gwarantować

poszkodowanemu pełną rekompensatę za wyrządzoną szkodę. W typowych, stanach

faktycznych, zastosowanie art. 363 § 2 k.c. powoduje uwzględnienie każdego, a nie

tylko istotnego, spadku siły nabywczej pieniądza, jaki następuje pomiędzy datą

powstania szkody, wezwaniem osoby zobowiązanej do naprawienia szkody do zapłaty

odszkodowania czy datą doręczenia odpisu pozwu pozwanemu (sprawcy szkody) a datą

wyrokowania przez sąd o należnym poszkodowanemu odszkodowaniu.

Według art. 481 § 1 k.c., w razie opóźnienia w spełnieniu przez dłużnika

świadczenia pieniężnego wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby

nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem

8

okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Przepis ten dotyczy

świadczeń o charakterze pieniężnym, w tym również świadczenia odszkodowawczego.

Jego funkcją jest zagwarantowanie wierzycielowi wynagrodzenia za korzystanie z jego

pieniędzy przez dłużnika. W sytuacji, w której wysokość odsetek nie jest ustalona

między stronami należą się wierzycielowi, zgodnie z art. 481 § 2 k.c., odsetki ustawowe.

Uwzględniając wysokość tych odsetek (znacznie wyższych od stopy inflacji oraz

przeciętnych lokat bankowych), można przyjąć, że odsetki ustawowe gwarantują

wierzycielowi waloryzację spadku siły nabywczej pieniądza. Na wysokość ustalanych

odsetek ustawowych ma przede wszystkim wpływ to, że mają one pełnić także funkcję

stymulującą dłużnika do spełnienia świadczenia pieniężnego.

Przepis zawarty w art. 481 § 1 k.c. dotyczy sytuacji, w której na dłużniku ciąży

obowiązek spełnienia świadczenia pieniężnego określonego co do wysokości. Przyjęcie

istnienia stanu opóźnienia jest możliwe wówczas, gdy dłużnik nie spełnia w terminie

świadczenia pieniężnego określonego co do wysokości. Warunkiem istnienia stanu

opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego jest to, aby dłużnik znał treść

obowiązku, jaki ma spełnić (wysokość świadczenia pieniężnego) względnie czynniki,

które pozwalają ustalić wysokość tego świadczenia. Należy mieć bowiem na uwadze

treść art. 354 § 1 k.c., według którego dłużnik powinien wykonać zobowiązanie m.in.

zgodnie z jego treścią, co jest możliwe wówczas, gdy zna treść swego zobowiązania.

Tylko w takim przypadku dłużnik może ponosić negatywne konsekwencje prawne

wynikające z zaniechania wykonania tego obowiązku. Wskazane argumenty

uzasadniają wniosek, że osoba zobowiązania do naprawienia szkody, w sytuacji w

której wysokość odszkodowania jest ustalana na podstawie cen obowiązujących w

chwili wyrokowania, popada w stan opóźnienia w spełnieniu tak określonego

świadczenia najwcześniej od daty wyrokowania. W konsekwencji brak jest podstaw do

zasądzenia od osoby odpowiedzialnej za naprawienie szkody odsetek ustawowych za

opóźnienie od tak ustalonego odszkodowania od daty wcześniejszej niż data

wyrokowania, jeżeli w chwili tej ceny były wyższe od cen obowiązujących wcześniej, w

szczególności w chwili wezwania tej osoby do zapłaty odszkodowania. Zasądzenie

odsetek ustawowych od odszkodowania ustalonego według cen obowiązujących w

chwili wyrokowania za okres poprzedzający tę datę prowadziłoby do podwójnej

kompensacji tego samego uszczerbku majątkowego doznanego przez poszkodowanego

wskutek spadku siły nabywczej pieniądza, na dwóch podstawach prawnych - art. 481 §

1 i 2 k.c. oraz art. 363 § 2 k.c. Należy mieć również na uwadze, że art. 363 § 2 k.c.

9

pozwala na ustalenie wysokości odszkodowania także według cen obowiązujących w

innej chwili niż data ustalania jego wysokości (chwilę wyrokowania), np. według cen

obowiązujących w chwili wezwania osoby odpowiedzialnej za naprawienie szkody do

zapłaty odszkodowania. W takim przypadku poszkodowany może domagać się na

podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. odsetek od tak ustalonego odszkodowania za okres,

liczony od chwili gdy zgodnie z art. 455 k.c. dłużnik powinien był spełnić świadczenie

odszkodowawcze po wezwaniu go do jego zapłaty. Poszkodowany może domagać się,

aby właśnie według tej metody sąd określił wysokość należnego mu odszkodowania i

zasądził należne odsetki za opóźnienie w jego zapłacie. Zgłaszając w pozwie żądanie

zapłaty określonego co do wysokości odszkodowania wraz z odsetkami od chwili

doręczenia odpisu pozwu, powód dał wyraz temu, że żąda odsetek za opóźnienie w

zapłacie przez pozwanego odszkodowania w wysokości należnej właśnie na chwilę

doręczenia odpisu pozwu pozwanemu. Brak jest jednak podstaw do uwzględnienia

żądania zapłaty odsetek za opóźnienie w zapłacie tak określonego odszkodowania za

okres poprzedzający datę wyrokowania, gdy wysokość odszkodowania zasądzonego

według tej daty nie jest niższa od odszkodowania należnego poszkodowanemu w chwili

wezwania do jego zapłaty wraz z odsetkami liczonymi do chwili wyrokowania (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 524/08, OSNC Zb. Dod. 2009 r. D,

poz. 106).

Uwzględniając powyższe należy uznać za uzasadniony zarzut naruszenia przez

Sąd Apelacyjny art. 455 k.c. przez przyjęcie, że wymagalność roszczenia o zapłatę

świadczenia odszkodowawczego w wysokości ustalonej w wyroku Sądu Okręgowego

nastąpiła z chwilą doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, gdy podstawą ustalenia

wysokości odszkodowania były ceny obowiązujące w chwili wyrokowania przez Sąd

Okręgowy. Takie stanowisko błędnie utożsamia datę wymagalności roszczenia

odszkodowawczego, ustaloną według art. 455 k.c., z datą wymagalności świadczenia

odszkodowawczego ustalonego przy uwzględnieniu cen obowiązujących po tej dacie, w

chwili wyrokowania.

Zasadny był także zarzut naruszenia art. 481 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że z

chwilą doręczenia odpisu pozwu pozwany popadł w stan opóźnienia z zapłatą

odszkodowania w wysokości ustalonej wyrokiem Sądu Okręgowego, a w konsekwencji

był zobowiązany do zapłaty od tej chwili odsetek ustawowych od tak ustalonego

odszkodowania. Sąd Apelacyjny nie zwrócił także uwagi na to, że w pozwie powodowie

domagali się odszkodowania jedynie za spadek wartości ich budynków uszkodzonych

10

podczas prac rozbiórkowych. W uzasadnieniu żądania powodowie w ogóle nie ujęli

kosztów przeprowadzonych przez siebie prac remontowych albo koniecznych do

wykonania robót w celu przywrócenia możliwości korzystania z uszkodzonych

budynków. Takie żądanie – stanowiące w istocie zmianę podstawy faktycznej

powództwa – powodowie zgłosili dopiero po sporządzeniu w sprawie opinii przez

biegłych. Z tej również przyczyny nie było podstaw do przyjęcia, że pozwany popadł w

stan opóźnienia w zapłacie tej części odszkodowania od chwili doręczenia mu odpisu

pozwu.

Ponieważ skarga kasacyjna została oparta na uzasadnionej podstawie Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39815

k.p.c. uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał

sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu

pozostawiając temu Sądowi, na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821

k.p.c.,

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.