II PK 6/10

Sygn. akt II PK 6/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Edmunda K.

przeciwko Publicznemu Liceum Ogólnokształcącemu Nr [...] w O.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 24 września 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O.

do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O., po stwierdzeniu

braku podstaw do rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z

26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (KN), wyrokiem z 10 kwietnia 2009 r.

przywrócił powoda Edmunda K. do pracy w pozwanym Publicznym Liceum

Ogólnokształcącym Nr [...] w O.. Ustalił, że powód został zatrudniony w pozwanym

Liceum w 1989 r. i uczył zasadniczo historii zgodnie z posiadanym wykształceniem.

W 1996 r. uzyskał mianowanie. W maju 2005 r. pozwany wypowiedział mu

stosunek pracy wskazując na zmianę planu nauczania. Prawomocnym wyrokiem z

29 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w O. (V Pa 235/06) przywrócił powoda do pracy,

przyjmując, że nie doszło do zmian o jakich mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Po

sporze o wynagrodzenie za gotowość do pracy strony 29 października 2007 r.

zawarły ugodę przed Sądem Rejonowym w O. (IVP …), w której pozwany

zobowiązał się do zatrudnienia powoda zgodnie z wyrokiem w sprawie V Pa …/06 i

na okres nieprzekraczający trzech miesięcy pracodawca mógł zobowiązać powoda

do wykonywania zastępstw za innych nauczycieli. W 2008 r. powód wystąpił z

pozwem o nakazanie zatrudnienia go na stanowisku nauczyciela historii zgodnie z

ugodą. Powództwo to zostało oddalone. Pismem z 5 czerwca 2008 r. pozwany

ponownie rozwiązał z powodem stosunek pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 i

ust. 5 KN. Jako przyczynę wskazano zmiany organizacyjne, polegające na zmianie

planu nauczania w roku szkolnym 2008/2009, uniemożliwiające dalsze zatrudnienie

powoda w pełnym wymiarze godzin na stanowisku nauczyciela. W tej sprawie Sąd

Rejonowy ustalił, że liczba oddziałów klasowych w latach 2004 -2009 w Liceum nie

uległa zmianie. Po analizie arkusza organizacyjnego i faktycznego przydziału

godzin lekcyjnych na rok szkolny 2008/2009, a ponadto po ocenie sytuacji

dotyczącej zatrudnienia innych nauczycieli Sąd Rejonowy stwierdził, że nie spełniła

się żadna z przesłanek wymienionych w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Nie doszło do

zmniejszenia liczby oddziałów (nie zmieniła się liczba oddziałów w latach 2004-

2009), ani liczba godzin historii, wiedzy o społeczeństwie oraz podstaw

przedsiębiorczości. Nie było zmiany planów nauczania. Potwierdzał to również

wyrok w poprzedniej sprawie przywracającej powoda do pracy (z 29 grudnia 2006

3

r., sygn. akt V Pa 235/06). W porównaniu do roku 2005/2006 również w roku

szkolnym 2008/2009 liczba godzin lekcyjnych wskazanych przedmiotów nie

zmieniła się. Natomiast wadliwa była „polityka kadrowa", jako że zatrudniono

kolejnego nauczyciela historii i wiedzy o społeczeństwie, nie rozważając możliwości

powrotu powoda do pracy. Ponadto nieprawidłowy i całkowicie dowolny był także

wybór powoda do zwolnienia, gdyż inny nauczyciel był młodszy wiekiem i stażem

oraz stopniem awansu zawodowego. Powód nie może ponosić dalszych

negatywnych konsekwencji pierwotnego, niezgodnego z prawem rozwiązania

stosunku pracy w 2005 r. Powód jest nauczycielem mianowanym i jego

zatrudnienie może ulec zmianie w przypadkach określonych w ustawie (art. 20 i

art. 23 KN). Uzasadniało to przywrócenie powoda do pracy i zasądzenie

wynagrodzenia na czas pozostawania bez pracy stosownie do art. 57 k.p. (uchwała

Sądu Najwyższego z 25 października 1995 r., I PZP 30/95, OSNP 1996 nr 10, poz.

139).

W apelacji pozwany zarzucił naruszenie: 1) art. 20 ust. 1 pkt 2 KN wobec

przyjęcia, że nie wystąpiły zmiany planu nauczania uniemożliwiające dalsze

zatrudnienie powoda w pełnym wymiarze zajęć; 2) art. 39 ustawy z 7 września

1991 r. o systemie oświaty przez uniemożliwienie dyrektorowi kreowania polityki

kadrowej szkoły, ingerowanie Sądu w dobór nauczyciela do zwolnienia, które nie

jest dowolne i dyskryminujące; 3) art. 223 k.p.c. przez dowolną ocenę dowodów, w

szczególności kwestionowanie słuszności podejmowanych przez dyrektora szkoły

decyzji kadrowych, wskazanie pracownika, którego w ocenie Sądu należało zwolnić

w miejsce powoda, uznanie , że powód posiada kwalifikacje do nauczania WoS.

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z 24 września 2009 r. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda 7.339,98 zł

tytułem odszkodowania a dalej idące powództwo oddalił. Ocenił, że apelacja jest w

części zasadna, „ale nie z przyczyn wskazanych w podniesionych zarzutach". Nie

naruszono art. 233 k.p.c. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty

naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 2 KN oraz art. 39 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z 7

września 1991 r. o systemie oświaty. Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem

mianowanym zostało uregulowane w Karcie Nauczyciela w sposób całościowy i

wyczerpujący, nie zostały w niej natomiast uregulowane konsekwencje rozwiązania

4

stosunku pracy z nauczycielem z naruszeniem prawa. Jedynie na podstawie

przepisów Kodeksu pracy można „skonstruować" konsekwencje niezgodnego z

prawem działania pracodawcy, które doprowadziło do rozwiązania

nauczycielskiego stosunku pracy z mianowania. Sąd Okręgowy stwierdził, iż

podziela „ocenę Sądu I instancji, że podana powodowi przyczyna wypowiedzenia,

tj. zmiany organizacyjne w szkole, polegające na zmianie planu nauczania w roku

szkolnym 2008/2009, uniemożliwiające dalsze zatrudnienie powoda w pełnym

wymiarze godzin przez pozwanego na stanowisku nauczyciela „była dostatecznie

skonkretyzowana ale pozorna". Zasadnie w tym zakresie Sąd I instancji uznał, że

doraźna potrzeba zastępowania powoda w okresie, gdy toczył z pozwanym spór

pracowniczy (w sprawach V Pa …/06 i IV Pm …/08) nie stanowiła zmian

organizacyjnych z art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Nie doszło wówczas u pozwanego do

zmniejszenia liczby oddziałów lub zmian planu nauczania. Pozwany zatrudniając

nowego nauczyciela powinien liczyć się z powrotem powoda do pracy po

rozstrzygnięciu Sądu. Jednakże zdaniem Sądu Okręgowego, należało przychylić

się do stanowiska apelującego wskazującego „na szczególny i niekwestionowany w

sprawie krytycyzm powoda - tak w stosunku do dyrektora jak i pozostałych

zatrudnionych u pozwanego nauczycieli historii, a wyrażany w szeregu

zgromadzonych w sprawie pism - jako przesłanki niemożliwości dalszego jego

zatrudnienia" w pozwanym Liceum. Zachodzą zatem podstawy do uznania, że

przywrócenie do pracy jest niecelowe (art. 45 § 2 k.p.), ze względu na istniejący i

poważny konflikt pomiędzy nim a pracodawcą. Na dzień orzekania konflikt ten

niewątpliwie istnieje. Znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Jego tło

sprowadza się do licznych zarzutów powoda pod adresem dyrektora placówki oraz

zatrudnionych w niej nauczycieli historii odnośnie ich kompetencji i postaw

patriotycznych. Konflikt ten przybrał znaczne rozmiary, zaś stanowisko wyrażane w

tym zakresie przez powoda jest bardzo krytyczne, tak wobec przełożonych jak i

wobec innych pracowników, w szczególności pozostałych nauczycieli historii. Co

prawda genezy konfliktu można by upatrywać w wypowiedzeniu powodowi umowy

o pracę już w 2005 r., jednakże obecnie konflikt ten jest podtrzymywany głównie

przez powoda w postaci licznych pism, zaś jego rozmiary świadczą o niecelowości

przywrócenia powoda do pracy u pozwanego pomimo tego, że złożone powodowi

5

wypowiedzenie było nienależycie uzasadnione (przyczyna pozorna). Z tych

przyczyn Sąd nie uwzględnił żądania przywrócenia do pracy i zasądził

odszkodowanie na podstawie art. 45 § 2 k.p.

Skarga kasacyjna powoda zarzuciła naruszenie przepisów prawa

procesowego i materialnego. W zakresie pierwszych: 1) art. 328 § 2 k.p.c. w

związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. poprzez przyjęcie przez Sąd II instancji

z jednej strony, że Sąd I instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie

dowodowe, właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, a tym samym

Sąd II instancji podzielił i uznał za swoje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

I instancji, z drugiej strony natomiast dokonanie przez Sąd II instancji własnych

ustaleń faktycznych dotyczących konfliktu pomiędzy pracownikiem a pracodawcą,

co nie było przedmiotem ustaleń Sądu I instancji, jak również nie było

przeprowadzone postępowanie dowodowe w tym zakresie przez Sąd II instancji; 2)

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez poczynienie przez Sąd II

instancji nowych ustaleń faktycznych dotyczących konfliktu pomiędzy powodem a

pozwanym oraz ustalenie, iż powód wyraża krytyczne stanowisko pod adresem

dyrektora placówki oraz zatrudnionych w niej nauczycieli historii, co uzasadnia

zastosowanie art. 45 § 2 k.p. i zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania w

miejsce przywrócenia go do pracy, bez przeprowadzenia postępowania

dowodowego w tym zakresie; 3) art. 382 k.p.c. poprzez bezpodstawne

nieuzupełnienie przez Sąd II instancji postępowania dowodowego w zakresie

istnienia konfliktu pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, a orzeczenie na tej

podstawie niecelowości przywrócenia powoda do pracy u pozwanego pomimo tego,

że złożone powodowi wypowiedzenie było nienależycie uzasadnione; 4) art. 382

k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wybiórczą ocenę materiału

dowodowego zgromadzonego w sprawie i uznanie przez Sąd II instancji istnienia

konfliktu między pracownikiem a pracodawcą oraz współpracownikami, a nadto, że

konflikt ten jest poważny i zawiniony przez powoda, co uniemożliwia dalsze jego

zatrudnienie, jedynie na podstawie pism powoda zgromadzonych w sprawie. Zarzut

naruszenia prawa materialnego odniesiono do art. 45 § 2 k.p. poprzez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niesłusznym uznaniu

roszczenia powoda o przywrócenie do pracy za niecelowe ze względu na istniejący

6

i poważany konflikt pomiędzy nim a pracodawcą, który uniemożliwia dalsze

zatrudnienia powoda w pozwanym Liceum, pomimo istnienia szeregu odmiennych

przesłanek oraz braku przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym

zakresie. We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na zagadnienie

prawne - Czy sąd odwoławczy może na podstawie art. 45 § 2 k.p. orzec o

odszkodowaniu bez przeprowadzania postępowania dowodowego w zakresie

istnienia konfliktu pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, który to konflikt stanowi

podstawę do uznania, iż dalsze zatrudnienie pracownika jest niemożliwe lub

niecelowe - oraz na potrzebę wykładni art. 45 § 2 k.p. Skarżący wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i przywrócenie powoda do pracy z prawem do

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy lub o jego uchylenie i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej uzasadniają jej wniosek o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarga zarzuca, że zastosowanie art. 45 § 2 k.p. było nieprawidłowo ze

względu na przesłanki procesowe i materialnie.

Niewątpliwie zaskarżony wyrok w pewnym stopniu mógł zaskoczyć obie

strony; pozwaną być może dlatego, że generalnie nie zostały uwzględnione zarzuty

jej apelacji, a mimo to doszło do zmiany wyroku i oddalenia roszczenia o

przywrócenie do pracy, natomiast powoda dlatego, że pozwana w sprawie nie

zarzucała, iż powód nie może być przywrócony do pracy ze względu na konflikt i

nie wnioskowała o zastosowanie art. 45 § 2 k.p. Sąd Okręgowy orzekł na tej

podstawie reformatoryjnie i w miejsce przywrócenia do pracy zasądził

odszkodowanie.

Oczywiście zastosowanie przepisu art. 45 § 2 k.p. jest możliwe dopiero przez

Sąd drugiej instancji i nawet bez wniosku pracodawcy. Co do zasady także w

sprawie o przywrócenie do pracy nauczyciela mianowanego zwolnionego na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 KN - art. 91c ust. 1 KN i art. 5 k.p. (zob. wyroki Sądu

7

Najwyższego z 16 kwietnia 2003 r., I PK 91/02, Pr. Pracy 2003/12/35 i podobnie z 1

lutego 2000 r., I PKN 496/98, OSNP 2001 nr 12, poz. 410).

Skarga na pierwszym miejscu stawia kwestie procesowe. W istocie w

zaskarżonym wyroku za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto istnienie konfliktu

powoda z pracodawcą na chwilę orzekania, który nie był objęty przedmiotem

sprawy (postępowania). Przepis art. 382 k.p.c. jest naruszony, gdy sąd drugiej

instancji ustala stan faktyczny inny niż sąd pierwszej instancji i bez

przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego. Każda sprawa cywilna (art.

1 k.p.c.) ma swój przedmiot, który w pierwszej kolejności określa wszczynający

postępowanie sądowe (powód - art. 187 § 1 k.p.c.), a dalej - w przypadku sporu -

strona przeciwna (pozwana) przedstawia dlaczego żądanie nie powinno zostać

uwzględnione (art. 207 § 1 k.p.c., art. 210 k.p.c.).

W sprawach pracowniczych na tle rozwiązania stosunku pracy przedmiot

sporu wyznacza podstawa faktyczna i prawna rozwiązania stosunku pracy (art. 30

§ 4 k.p.). Przedmiot sprawy wyznaczała więc przyczyna rozwiązania zatrudnienia z

nauczycielem mianowanym określona w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Konflikt powoda z

pracodawcą nie był stawiany pierwotnie ani w toku sprawy jako podstawa

rozwiązania zatrudnienia powoda. Nie jest zasadne stanowisko zaskarżonego

wyroku, iż podana przyczyna rozwiązania stosunku pracy była „pozorna”. Sąd I

instancji po drobiazgowej analizie stwierdził jedynie, iż stan faktyczny nie

potwierdza spełnienia przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Apelacja pozwanej i

zarzut naruszenia tego przepisu wcale nie potwierdzają, iżby pozwana podaną

przyczynę rozwiązania stosunku pracy traktowała jako „pozorną" (fikcyjną). To, że

w warstwie faktycznej (brak zmian organizacyjnych, liczby oddziałów, planu

nauczania) nie spełnia się podstawa rozwiązania stosunku pracy z art. 20 ust. 1 pkt

2 KN, nie oznacza, że podana przyczyna jest „pozorna".

Determinowany podstawą (przyczyną) rozwiązania zatrudnienia przedmiot

sprawy wyznaczał też zakres postępowania dowodowego oraz określał które

dowody były istotne (art. 227 k.p.c.) i konieczne dla dostatecznego wyjaśnienia

sprawy w spornym zakresie (art. 217 § 2 k.p.c.). Taka sama ocena odnosi się do

stosowania klauzul generalnych z art. 45 § 2 k.p., które również składają się na

przedmiot sprawy - nawet jeżeli pracodawca nie wnioskuje o zastosowanie tego

8

przepisu. Warunkiem zastosowania art. 45 § 2 k.p., jest uprzednie ustalenie faktów

pozwalających na zastosowanie normy prawnej, czyli iż przywrócenie do pracy jest

niemożliwe lub niecelowe, w tym przypadku ze względu na konflikt pracownika z

pracodawcą. Wskazana sprawa cywilna (art. 1 k.p.c.) na gruncie art. 45 k.p. jest w

pewien sposób ograniczona, gdyż tu to prawodawca ukształtował roszczenia

pracownicze i zarazem redukuje je w sytuacjach szczególnych tylko do

odszkodowania. Pracodawca może nie wnioskować o zastosowanie przepisu art.

45 § 2 k.p., zwłaszcza gdy uważa, że powództwo nie jest zasadne i powinno być

oddalone. Inaczej może być w sytuacji, gdy doszło do wyraźnego naruszenia prawa

o rozwiązaniu stosunku pracy i wówczas pracodawca może zarzucać że

przywrócenie do pracy jest niemożliwe lub niecelowe. Jeżeli Sąd przewiduje

zastosowanie art. 45 § 2 k.p., to przedmiotem sprawy stają się również ustalenia i

oceny dotyczące niemożliwości lub niecelowości uwzględnienia żądania

przywrócenia do pracy. W pierwszej kolejności stanowisko w tym względzie

powinny zająć same strony. Powód właśnie dlatego, że to rozwiązanie wyklucza

przywrócenie do pracy, a pracodawca dlatego, że to on - a nie Sąd – powinien

wpierw wyjaśnić i wykazać dlaczego uwzględnienie żądania przywrócenia do pracy

jest niemożliwe lub niecelowe. Uzasadnia to stwierdzenie, że o możliwości

zastosowania art. 45 § 2 k.p. sąd każdorazowo powinien uprzedzić strony, nawet

jeżeli ustawa tego wyraźnie nie przewiduje (to również nie zakazuje). W każdym

razie staje się to przedmiotem sprawy i z reguły wywołuje rozbieżne stanowiska, co

tym bardziej wymaga przeprowadzenia ustaleń i ocen, tak jak w zakresie głównego

przedmiotu sprawy, gdyż dopiero nieuzasadnione lub naruszające prawo

wypowiedzenie (rozwiązanie stosunku pracy) uzasadnia zastosowanie art. 45 § 2

k.p.

Na tym tle skarga zasadnie zarzuca naruszenie z art. 382 k.p.c., zgodnie z

którym sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego

w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. W tej

sprawie w postępowaniu apelacyjnym Sąd drugiej instancji nie przeprowadził

żadnego postępowania dowodowego (protokół rozprawy apelacyjnej). Jeżeli więc

Sąd drugiej instancji ustalił, że istnieje konflikt decydujący o niecelowości dalszego

zatrudniania powoda, to rozstrzygnięcie to podjęto bez postępowania dowodnego,

9

które co do zasady przeprowadza się na rozprawie i przed sądem orzekającym -

art. 224 i 235 k.p.c. Przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu

dowodów i udzielaniu głosu stronom (art. 224 k.p.c.). Sąd I instancji nie ustalił

konfliktu powoda z pracodawcą, który w ogóle nie był wskazywany jako element

(przedmiotu) sprawy. Składała się nań tylko przyczyna rozwiązania stosunku leżąca

po stronie pracodawcy, który nie twierdził i nie zarzucał, że przywrócenie jest

niecelowe ze względu na konflikt.

Sytuację konfliktu należy uznać za stan faktyczny a nie prawny, stąd nie

wymagałaby dowodu, gdyby po wyraźnym zarzucie pracodawcy powód przyznał,

że ze względu na określone zdarzenia (fakty) konflikt jako przeszkoda przywrócenia

do pracy istnieje (art. 229 k.p.c.). W przeciwnym razie wymagane jest

postępowanie dowodowe i odbywa się ono przed sądem orzekającym (art. 235

k.p.c.). Postępowanie dowodowe ma tę cechę, że jest skonkretyzowane, wobec

konieczności wydania postanowienia o przeprowadzeniu dowodu oznaczającego

fakty podlegające stwierdzeniu oraz środek dowodowy (art. 236 k.p.c.). W ocenie

zaskarżonego wyroku ważne jest więc stwierdzenie, że postępowania dowodnego

nie prowadzi się po zamknięciu rozprawy (tylko wyjątkowo według art. 224 § 2

k.p.c. - co nie dotyczy tej sprawy).

Oczywiście Sąd Okręgowy podał w uzasadnieniu wyroku dlaczego stwierdził

konflikt. Rzecz jednak w tym, że użyte przez powoda słowa w pismach, w tym w

pismach procesowych nie są równoznaczne ze stwierdzeniem konfliktu jako

podstawy faktycznej wyroku, skoro w tym zakresie nie przeprowadzono

postępowania dowodowego na rozprawie. Nie chodzi tu tylko o brak postanowienia

o przeprowadzeniu dowodu na określony fakt (konflikt) zgodnie z art. 236 k.p.c., ale

o samą zasadę kontradyktoryjności, zgodnie z którą to strona wpierw formułuje

zarzut, na który przedstawia twierdzenia i dowody. Kontradyktoryjność oznacza

również, że każda stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń

strony przeciwnej, dotyczących okoliczności faktycznych (art. 210 k.p.c., art. 391 §

1 k.p.c.). Czym innym jest więc materiał procesowy i czym innym jest materiał

dowodowy. Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pisma powoda

(wymienione karty sprawy) temporalnie łączą się z postępowaniem przed Sądem

pierwszej instancji, jednak wówczas nie było zarzutu konfliktu. Pozwany nie zarzucił

10

też wyraźnie konfliktu (nie użył nawet takiego słowa) w apelacji. Jeżeli więc Sąd

Okręgowy uznał, że znaczenie miała argumentacja apelacji o treści, że „Każde

pismo kierowane przez powoda do Sądu jest obrażające dyrektora szkoły jako

przełożonego i funkcjonariusza samorządowego, co też jest wyrazem podstawy

etycznej powoda i stylu jego bycia zawodowego. Podobnie w pismach procesowych

powód dyskwalifikuje i pomawia innych nauczycieli historii (...), którzy swoją pracą

przyczynili się do podnoszenia prestiżu szkoły”, to przed zastosowaniem art. 45 § 2

k.p. winien rozważyć istotne kwestie z udziałem stron, a więc z uwzględnieniem

zasady kontradyktoryjności i koniecznego postępowania dowodowego,

wyjaśniającego co najmniej dostatecznie sporne okoliczności (art. 210, art. 217, art.

235, art. 236 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.)

Skarga kasacyjna zasadnie więc podważa, że zgodnie z regułami

procesowymi nie ustalono konfliktu i dlatego nie było podstaw do stosowania art. 45

§ 2 k.p. oraz wydania orzeczenia reformatoryjnego. Dalej jednak skarga jest

niekonsekwentna, gdyż wymaga od Sądu Najwyższego aby zweryfikował, czy

ocena samego konfliktu przez Sąd II instancji była prawidłowa. Granicę

postępowania dowodowego stanowi dwuinstancyjne postępowanie przed sądami

powszechnymi pierwszej i drugiej instancji. Skoro nie można przyjąć, iż ustalono

konflikt jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zgodnie z wskazaną procedurą, to

tym samym nie można oceniać zarzutu skargi czy zasadnie zastosowano art. 45 §

2 k.p., a w szczególności czy konflikt był zawiniony przez powoda, czy wynikał i

pozostawał w związku z procesem lub poprzednimi sprawami sądowymi. W

rozpoznaniu skargi Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.), o ile

zarzuty procesowe skargi nie podważyły ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku.

W tej sprawie zarzuty skargi uczyniły to skutecznie. Konsekwentnie nie można więc

dalej rozważać, tak jak chce skarżący, czy i dlaczego był konflikt oraz czy

uzasadniał rozwiązanie stosunku pracy, czyja była wina, w szczególności „czy

pisma powoda mogą być rozpatrywane jako swoistego rodzaju reakcja obronna w

stosunku do działań i zachowań dyrektora pozwanej placówki, dokonane pod

wypływem emocji, w poczuciu pokrzywdzenia ze względu na gorsze traktowanie

jego osoby w porównaniu z innymi pracownikami". Nie można też rozważać czy

11

konfliktu nie było, a jeżeli był, to czy była to sytuacja szczególna wynikająca z

kolejnego rozwiązania z powodem stosunku pracy. Z tych też przyczyn nie był

zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c., niezależnie od tego, że

bezpośrednio dotyczy oceny dowodów i ustaleń stanu faktycznego i dlatego

przyjmuje się, że ze względu na ograniczenie z art. 3983

§ 3 k.p.c. nie może być

podstawą zarzutu skargi kasacyjnej. Podobnie co do art. 328 § 2 k.p.c., gdyż

uzasadnienie sporządza się po wyroku, stąd naruszenie tego przepisu z tej

przyczyny generalnie nie ma wpływu na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku ma też wymagane przez art. 328 § 2 k.p.c.

elementy, inną natomiast rzeczą jest trafność wyroku. Innymi słowy skarga

przysługuje od wyroku, a nie od uzasadnienia, stanowi o tym art. 3981

§ 1 k.p.c.

(pośrednio potwierdza to również przepis art. 39814

k.p.c.).

Nieuprawnione byłoby więc podejmowanie się jakiejkolwiek kwalifikacji

prawnej. W odniesieniu do konfliktu jako przyczyny rozwiązania stosunku pracy

orzecznictwo już nieraz zajmowało stanowisko i strony same to dostrzegają

odwołując się do różnych wyroków Sądu Najwyższego. Mimo to wydaje się

uprawnionym stwierdzenie, że nawet na gruncie umowy o pracę konflikt musi być

na tyle istotny iżby można było przyjąć, że przywrócenie do pracy jest niemożliwe

lub niecelowe. Stosowanie prawa zależy też od indywidualnej sytuacji i okoliczności

danej sprawie, wszak punktem wyjścia są tu klauzule generalne z art. 45 § 2 k.p.,

dlatego wpierw znaczenie powinno mieć prawo materialne. Zastosowanie klauzuli

generalnej do ustalonego stanu faktycznego nie powinno pomijać, że ustawodawca

preferuje daną instytucję gdy szczegółowo ją reguluje. Chodziłoby tu więc o

enumeratywnie określone podstawy rozwiązania (ustania) stosunku pracy

nauczyciela mianowanego. W związku z tym jawiłaby się również kwestia, czy

dotychczasowe orzecznictwo i przedstawiana w nim kwalifikacja konfliktu na

gruncie umownych stosunków pracy mogą być w prosty sposób przenoszone do

oceny roszczeń nauczycieli zatrudnianych na podstawie mianowania, skoro

rozwiązanie z nimi zatrudnienia nie jest oparte tylko na „zasadności”

wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. W przeciwnym razie

odrębna podstawa zatrudnienia (mianowanie) traciłaby na znaczeniu. Może to

przemawiać za innym (odpowiednio rozważonym) stosowaniem rozwiązania z art.

12

45 § 2 k.p. do ich sytuacji, tak aby uwzględniać silniejszą ochronę zatrudnienia

wynikającą z mianowania.

Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek skargi o orzeczenie co do istoty

sprawy, gdyż skargę oparto przede wszystkim na podstawie naruszenia przepisów

postępowania (art. 39816

k.p.c.).

Skargi nie rozpoznano na rozprawie (art. 39811

§ 1 k.p.c.), albowiem

przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienie prawne

nie stanowiło istotnego zagadnienia prawnego z art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c., lecz

sprowadzało się tylko do zwykłej wykładni prawa, dlatego skarga została

rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Z powyższych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39815

§

1 k.p.c.

/tp/