II UK 76/10

Sygn. akt II UK 76/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z wniosku J. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 22 października 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych na rzecz wnioskodawcy kwotę 120 (sto

dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wnioskodawca J. R. domagał się od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

przyznania prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na pracę w szczególnych

warunkach. Decyzją z dnia 26 września 2008 r. ZUS odmówił żądaniu

wnioskodawcy.

Rozpatrujący sprawę na skutek odwołania Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 9

lutego 2009 r., zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy emeryturę od

dnia 8 sierpnia 2008 r. Podstawę tego orzeczenia stanowiły następujące ustalenia

faktyczne.

Wnioskodawca reprezentuje się ogólnym stażem ubezpieczeniowym w

wymiarze 33 lat, 4 miesięcy i 38 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Pomijając okresy zatrudnienia, co do których nie istniał spór o ich kwalifikację,

ubezpieczony od 24 listopada 1989 r. do 31 lipca 1991 r. pozostawał w zatrudnieniu

na podstawie umowy na czas nieokreślony z Agencją L. Przez część tego czasu

przebywał na kontrakcie zagranicznym (od 28 listopada 1989 r. od 13 czerwca

1990 r.), za okres ten odprowadzone były składki na ubezpieczenie społeczne.

Następnie, w okresie od 1990 r. z przerwami do 1997 r. a także później, z

przerwami w okresie 1998 r. – 2005 r. wnioskodawca przebywał na kontraktach

zagranicznych (za pośrednictwem I.-M. Sp. z o.o.) w ramach których wykonywał

pracę stale i w pełnym wymiarze w warunkach szczególnych. Okresy te zostały

zaliczone przez ZUS jedynie do ogólnego stażu pracy, skutkiem czego ZUS ustalił

wnioskodawcy jednie 14 lat, 1 miesiąc i 26 dni okresów pracy w warunkach

szczególnych.

Dokonując oceny prawnej tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy

nie zgodził się ze stanowiskiem ZUS, który kwestionował dopuszczalność

zaliczenia do pracy w szczególnych warunkach okresów po 1990 r. Wprawdzie ze

świadectw pracy wynikało, że I.-M. Sp. z o.o. nie odprowadzało za ubezpieczonego

składek ubezpieczeniowych, czynił to jednak on sam. Sąd uznał jednak te prace za

prace w warunkach szczególnych. Nie istniały bowiem, zdaniem Sądu, podstawy

do zakwalifikowania ich jedynie jako okresów pracy liczonych do ogólnego stażu

pracy. Ponieważ ubezpieczony wykazał, że praca wykonywana była w pełnym

3

wymiarze czasu pracy i stale w warunkach szczególnych, nabył on prawo do

wcześniejszej emerytury.

Wyrokiem z dnia 22 października 2009 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

ZUS od tego orzeczenia. Akceptując ocenę prawną i ustalenia faktyczne Sądu

Okręgowego, Sąd Apelacyjny wskazał dodatkowe argumenty przemawiające za

prawidłowością rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 16 października

1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz.U. Nr 106 poz. 457 ze zm.) i art. 28

wcześniejszej ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz.U. Nr 75, poz.

446 ze zm.) okresy pracy obywateli polskich za granicą na podstawie umów z

pracodawcami zagranicznymi traktowane są jak okresy zatrudnienia w Polsce w

zakresie uprawnień pracowniczych oraz przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym. Z

uwagi na treść tych uregulowań nie ma znaczenia treść umów zawartych przez

wnioskodawcę z armatorami zagranicznymi, przepisy te nakazują owe okresy

traktować jak zatrudnienie pracownicze.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik ZUS zarzucając mu

naruszenie art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych przez przyjęcie, że ubezpieczony nabył prawo do emerytury a także

naruszenie § 1 – 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zm.) przez

bezpodstawne uznanie, że ubezpieczony legitymuje się 15 letnim stażem pracy w

warunkach szczególnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych podstaw.

Argumentacja skarżącego sprowadza się do twierdzenia, że ponieważ

ubezpieczony nie wykazał istnienia statusu pracowniczego w zatrudnieniu u

pracodawców zagranicznych, nie ma możliwości nabycia prawa do emerytury z

tytułu pracy w warunkach szczególnych. Twierdzenie to wymaga jednak wnikliwej

oceny, albowiem organ rentowy zupełnie odmiennie uzasadniał odmowę

przyznania prawa do emerytury w decyzji oraz w odpowiedzi na odwołanie

4

ubezpieczonego. Wskazywano mianowicie, że jednostka kierująca ubezpieczonego

nie opłacała za niego składek na ubezpieczenie społeczne oraz, że pracodawca

delegujący nie wystawił powodowi świadectwa pracy w warunkach szczególnych.

Dopiero w apelacji postawiono ubezpieczonemu zarzut, że nie udowodnił statusu

pracowniczego. Można zatem odnieść wrażenie, że organem rentowym w

ferowaniu decyzji nie powodowały racje merytoryczne.

W sprawie nie budziło wątpliwości, że zatrudnienie ubezpieczonego

spełniało kryterium stałości i pełnego zakresu, wynikające z § 2 ust. 1

Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Organ zarzuca jedynie, że

uprawnienie do przejścia na wcześniejszą emeryturę na podstawie art. 32 ustawy

emerytalnej w zw. z § 1 wymienionego Rozporządzenia przysługuje wyłącznie

pracownikom. W takim samym kierunku zmierza Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

wyroku z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. II UK 328/09, niepubl. wskazując na

możliwość kwestionowania prawa do wcześniejszej emerytury przez podważenie

statusu pracowniczego. Wypada jednak zweryfikować, czy w przypadku pracy

świadczonej za granicą w istocie konieczne jest potwierdzenie takiego statusu

przez pracownika. W innym wyroku - z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. II UK 5/10 -

Sąd Najwyższy wskazuje na specyfikę zatrudnienia marynarzy jako zatrudnienia

typowo pracowniczego. Zdaniem Sądu Najwyższego jedynie w przypadkach, w

których z okoliczności sprawy wynika, że praca była wykonywana nieodpłatnie lub

w braku pracowniczego podporządkowania możliwe byłoby kwestionowanie prawa

do wcześniejszej emerytury. W niniejszej sprawie, podobnie jak w sprawie II UK

5/10 organ rentowy okoliczności tego rodzaju nie dowodził i nie zostały one

uwzględnione w ramach ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wyroku. Nie

ma zatem możliwości weryfikacji tego rodzaju twierdzeń na etapie postępowania

kasacyjnego.

Niezależnie od tego trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd

Apelacyjny odwołuje się do treści art. 46 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o

zatrudnieniu i bezrobociu. Norma ta w ust. 1 stanowi, że – o ile umowy

międzynarodowe nie stanowią inaczej – okresy zatrudnienia obywateli polskich u

pracodawców zagranicznych na podstawie umów z tymi pracodawcami traktuje się

jak okresy zatrudnienia na obszarze polski w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu

5

emerytalnym pracowników i ich rodzin o ubezpieczeniu społecznym i rodzinnym

oraz świadczeniach pieniężnych z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych pod warunkiem, co wynika z ust. 2 tego przepisu, opłacania składek

na ubezpieczenie społeczne w określonej wysokości. Ustawa ta obowiązywała do

dnia 31 grudnia 1995 r.

Nie budzi zatem wątpliwości, że zatrudnienie do tej daty należy traktować jak

zatrudnienie pracownicze na potrzeby regulacji emerytalno-rentowych, w tym jako

pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. W istocie zatem

można postawić tezę, że pod rządami ustawy z dnia 16 października 1991 r. o

zatrudnieniu i bezrobociu niezależnie od podstawy zatrudnienia w podmiocie

zagranicznym, ubezpieczonego, nawet dobrowolnie, należało traktować jak

pracownika. Skoro wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym

charakterze, ma on prawo do emerytury z tego tytułu. Ponieważ w przypadku

ubezpieczonego okresy zatrudnienia przypadające do 31 grudnia 1995 r. a zatem

pod rządami ustawy z dnia 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu

uzupełniają do wymaganego stażu 15 lat, Sąd Najwyższy nie rozważa zasad

zaliczania pracy za granicą na potrzeby emerytalne na podstawie przepisów

późniejszych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.