II CSK 3/10

Wyrok z dnia 8 lipca 2010 r., II CSK 3/10

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdza niezgodność z

Konstytucją braku określonej regulacji prawnej w kwestionowanym przepisie,

nie powoduje utraty mocy obowiązującej tego przepisu.

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny M. i Bogumiła M. przeciwko K.

Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. o nakazanie złożenia oświadczenia woli, po

rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lipca 2010 r.

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z

dnia 17 czerwca 2009 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Henryka M. i Bogumił M. domagali się zobowiązania Spółdzielni

Mieszkaniowej "P." w K. do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie ustanowienia

na ich rzecz odrębnej własności lokalu mieszkalnego nr 21 położonego w budynku

przy ul. H.K. nr 6B w K. wraz z prawami związanymi i przeniesienia jego własności.

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 10 marca 2009 r. nakazał

pozwanej złożenie oświadczenia woli o treści opisanej w sentencji wyroku. Ustalił,

że w dniu 30 marca 2004 r. strony zawarły umowę ustanowienia spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego nr 21 położonego w K. przy ul. H.K. nr

6B. Wkład mieszkaniowy stanowił 23,73% wartości rynkowej lokalu, który

powodowie objęli w wyniku zamiany. Poprzednia osoba mająca prawo lokatorskie

do tego lokalu zgromadziła wkład mieszkaniowy związany z prawem do lokalu w

wysokości 37,38% jego wartości rynkowej. Powodowie, zgodnie z umową, spłacili

zadłużenie tej osoby wobec Spółdzielni. Dnia 13 maja 2002 r. została podjęta

uchwała w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali znajdujących

się na nieruchomości położonej przy ul. H.K. nr 6B w K. W dniu 27 lipca 2007 r.

powodowie wnieśli o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu

mieszkalnego w prawo odrębnej własności. Spółdzielnia odmówiła przeniesienia

własności lokalu ze względu na zadłużenie powodów. W dniu 18 czerwca 2008 r.,

po uregulowaniu zaległości, powodowie ponowili wniosek o przekształcenie prawa

lokatorskiego w prawo odrębnej własności. Spółdzielnia zawiadomiła ich, że

zawarcie umowy przeniesienia własności lokalu będzie możliwe po dokonaniu przez

nich wpłaty w wysokości różnicy między wymaganym wkładem mieszkaniowym a

wniesionym przez powodów wkładem mieszkaniowym. Powodowie w dniu 24 lipca

2008 r. uiścili na konto Spółdzielni kwotę 61,92 zł stanowiącą spłatę nominalnej

kwoty umorzenia kredytu w części przypadającej na ich lokal.

Sąd Okręgowy uznał, że powodowie spełnili przesłanki przewidziane w art. 12

ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn.

tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm. – dalej: "u.s.m."). W ocenie tego

Sądu, żądanie Spółdzielni wyrównania wkładu mieszkaniowego nie ma

uzasadnienia prawnego. Wskazał, że Spółdzielnia nie uwzględniła spłaty

zadłużenia dokonanej przez powodów, w związku z czym wnieśli oni wkład

mieszkaniowy w wysokości zgromadzonej przez poprzedniego członka stanowiącej

37,38% wartości rynkowej lokalu. Sąd Okręgowy zauważył, że art. 12 ust. 1 u.s.m.

został uznany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2008 r., P

16/08 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 181), za niezgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w związku z

art. 21 ust. 2 Konstytucji, w zakresie określonym w tym wyroku, jednakże Sąd

zastosował ten przepis, uznając, iż odroczenie terminu utraty jego mocy

obowiązującej oznacza, że do chwili wskazanej w sentencji wyroku przepis ten

obowiązuje, jeżeli wcześniej nie zostanie uchylony. Zdaniem Sądu Okręgowego,

powodowie wykazali bezczynność Spółdzielni przy rozpoznawaniu wniosku przez

nakładanie na nich pozaustawowych obowiązków i bezpodstawną odmowę

zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu.

Pozwana zarzuciła w apelacji naruszenie art. 8, 21 i 64 Konstytucji, art. 12 i

491

u.s.m., art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 6 k.c. oraz art.

328 § 2 k.p.c., a ponadto, bez wskazania naruszonego przepisu, sprzeczność

istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. oddalił

apelację, podzielając ustalenia i wnioski poczynione przez Sąd Okręgowy. Nie

uwzględnił w związku z tym zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co

obszernie uzasadnił.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 8, art. 21 i art. 64 Konstytucji, uznał,

że skoro Trybunał Konstytucyjny określił, zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, inny

termin utraty mocy obowiązującej art. 12 ust. 1 u.s.m., to przed upływem tego

terminu zakwestionowany przepis stanowi obowiązujące prawo, jeżeli wcześniej nie

zostanie uchylony przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, także

to rozstrzygnięcie jest nie tylko ostateczne, ale ma także moc powszechnie

obowiązującą. Sąd Apelacyjny odwołał się w związku z tym do stanowiska zajętego

przez Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CZP 16/09 (OSNC

2010, nr 1, poz. 6) i z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CZP 17/09 (OSNC 2010, nr 1,

poz. 7). Sąd Apelacyjny podzielił też stanowisko Sądu Okręgowego, że w

okolicznościach niniejszej sprawy została spełniona przesłanka bezczynności

spółdzielni w rozumieniu art. 491

u.s.m.

Pozwana w skardze kasacyjnej zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w

całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8, 21, 64 i 190

Konstytucji, art. 12 i 491

u.s.m. oraz art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c., a także

przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. i art. 6 k.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c., a

ponadto, bez wskazania naruszonego przepisu, sprzeczność istotnych ustaleń z

treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2008 r., P 16/08, stwierdził

niezgodność art. 12 ust. 1 u.s.m. z art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 21 ust. 2

Konstytucji, ale w zakresie, w jakim przepis ten zobowiązuje spółdzielnię do

zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu po dokonaniu przez członka

spółdzielni wyłącznie spłat, o których mowa w punktach 1-3 tego przepisu.

Jednocześnie odroczył o 12 miesięcy utratę mocy obowiązującej

zakwestionowanego przepisu.

Należy w związku z tym podkreślić, że – po pierwsze – wyrok Trybunału

Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym (częściowym); niezgodność art. 12

ust. 1 u.s.m. z Konstytucją polega na tym, że przepis ten nakłada na członka

spółdzielni obowiązek dokonania wyłącznie spłat określonych w punktach 1-3 tego

przepisu. Nie jest zatem sprzeczna z Konstytucją regulacja obowiązująca w dniu

orzekania przez Trybunał Konstytucyjny, ale brak regulacji dalej idącej, tj.

nakładającej na członka spółdzielni jeszcze inne obowiązki. Wyrok w rozważanej

części ma zatem postać tzw. wyroku prawotwórczego, który charakteryzuje się tym,

że nie kwestionuje zgodności z Konstytucją konkretnego przepisu ustawy, ale

zmierza do wypełnienia istniejącej, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, luki w

prawie. Wspomniany wyrok nie powoduje utraty mocy obowiązującej

zakwestionowanego przepisu, ale sprawia jedynie, że ustawodawca powinien

dokonać stosownej nowelizacji tego przepisu. W konsekwencji taki wyrok nie

stanowi podstawy wznowienia postępowania przewidzianej w art. 4011

k.p.c. (zob.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2009 r., III

PZP 2/09, OSNC 2010, nr 7-8, poz. 97 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CO 37/09, OSNC 2010, nr 12, poz. 166).

Oznacza to – po drugie – że nie można skutecznie odroczyć utraty mocy

obowiązującej zakwestionowanego przepisu, jeżeli sentencja wyroku

stwierdzającego niezgodność tego przepisu z Konstytucją została tak

sformułowana, iż nie powoduje utraty jego mocy obowiązującej. Rozważania

dotyczące utraty mocy obowiązującej art. 12 ust. 1 u.s.m. są jednak obecnie

bezprzedmiotowe, gdyż na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 223, poz. 1779), która weszła w życie dnia 30 grudnia 2009 r., a więc w

dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień wskazany w sentencji omawianego

wyroku, przepis ten otrzymał nowe brzmienie, w istocie nieróżniące się od

poprzedniego brzmienia. W tej sytuacji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty

naruszenia art. 12 i 491

u.s.m. oraz art. 64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c., zmierzające do

wykazania, że przepisy te nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, należy

ocenić jako oznaczające wyłącznie nietrafną polemikę ze stanowiskiem Sądu

Apelacyjnego.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest niedopuszczalny jako prowadzący do

kwestionowania ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Niedopuszczalny jest również zarzut naruszenia art. 6 k.c., który został

zamieszczony w skardze kasacyjnej w kontekście oceny dowodów, a nie rozkładu

ciężaru dowodu.

Artykuł 328 § 2 k.p.c. może wypełniać podstawę kasacyjną określoną w art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. tylko wyjątkowo, gdy z powodu istotnych braków w

uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1997 r., I PKN 97/97, OSNAPUS

1998, nr 4, poz. 121, z dnia 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000, nr 5,

poz. 100 oraz z dnia 25 października 2000 r., IV CKN 142/00, nie publ.). Naruszenie

art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej

wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie ma wszystkich koniecznych

elementów lub zawiera braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147705, nie publ.). Taka sytuacja w

niniejszej sprawie nie wystąpiła, a tym samym postawiony w skardze kasacyjnej

zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jest nieuzasadniony.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.