III CZP 1/10

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 13 lipca 2010 r., III CZP 1/10

Sędzia SN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Dariusz Dończyk

Sędzia SN Iwona Koper

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Lech Walentynowicz

Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 lipca

2010 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka, po

rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Praw

Obywatelskich we wniosku z dnia 6 stycznia 2010 r.:

"Czy kognicją sądu w postępowaniu określonym w art. 108 ust. 7 ustawy z

dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z

2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) objęte są spory co do warunków, na jakich ma być

zawarta umowa, o której mowa w art. 211

ust. 1 tej ustawy oraz czy dopuszczalność

tego postępowania uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania wskazanego w

art. 108 ust. 5 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych postępowania

przed Komisją Prawa Autorskiego?"

podjął uchwałę:

Sporem związanym z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1

ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych

(jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.), jest także spór dotyczący

treści umowy. Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach związanych z

zawarciem takiej umowy uzależniona jest od wyczerpania postępowania przed

Komisją Prawa Autorskiego, określonego w art. 108 ust. 5 ustawy.

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o podjęcie uchwały mającej na celu

rozstrzygnięcie występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżności co do

wykładni art. 108 ust. 5 i 7 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i

prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.; dalej –

"Pr.aut.")., wyrażających się w pytaniu przytoczonym na wstępie. Rzecznik wskazał,

że początkowo w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie wyrażano pogląd, iż

w przypadku sporów związanych z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust.

1 Pr.aut., tj. umowy pomiędzy operatorem sieci kablowej a właściwą organizacją

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi o reemisję w sieciach kablowych

utworów nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych, art. 108

ust. 5 Pr.aut. wprowadza czasową (przejściową) niedopuszczalność drogi sądowej.

Stanowisko to implikuje wąską wykładnię pojęcia „spory związane z zawarciem

umowy” (art. 211

ust. 2 Pr.aut.) i przyjęcie, że obejmuje ono jedynie spory dotyczące

obowiązku zawarcia umowy (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia

2005 r., II CK 41/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 126 i z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK

42/05, nie publ. oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2006 r., II CSK

59/05, nie publ. i z dnia 14 marca 2006 r., III CSK 143/05, OSNC 2006, nr 12, poz.

206). Ta linia orzecznictwa została zakwestionowana w wyroku z dnia 3 stycznia

2007 r., IV CSK 303/06 ("Palestra" 2007, nr 5-6, s. 291), w którym Sąd Najwyższy

stwierdził, że zakresem kognicji Komisji Prawa Autorskiego objęte są również spory

dotyczące treści umowy. Stanowisko to zostało podtrzymane w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP 107/07 (OSNC 2009, nr 1, poz. 18).

W wyroku z dnia 3 styczna 2007 r., IV CSK 303/06, został także przełamany

dotychczasowy kierunek orzecznictwa w kwestii niedopuszczalności drogi sądowej

przed wyczerpaniem postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego. Sąd

Najwyższy uznał, że czasowa niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi tylko

wtedy, gdy strony – lub jedna z nich – wystąpią o rozstrzygnięcie sporu do Komisji

Prawa Autorskiego. Już jednak w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP

107/07, Sąd Najwyższy powrócił do wcześniej wyrażonego poglądu i stwierdził, że

wykładnia językowa i funkcjonalna art. 108 ust. 5 Pr.aut. nakazuje przyjąć, iż droga

sądowa jest dopuszczalna dopiero po wyczerpaniu postępowania przed Komisją

Prawa Autorskiego.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił ponadto uwagę na brak w doktrynie

prawa autorskiego jednolitego stanowiska co do wykładni określenia „spory

związane z zawarciem umowy”, użytego w art. 211

ust. 2 i art. 108 ust. 5 Pr.aut.,

oraz obligatoryjności wyczerpania postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego

w celu umożliwienia zainicjowania postępowania sądowego w sprawach

dotyczących tych sporów. Przywołał także krytyczne wypowiedzi części

przedstawicieli doktryny co do wyrażonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego

poglądu o czasowej niedopuszczalności drogi sądowej w przypadku sporów

związanych z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut. i szerokiej

kognicji sądu w tych sprawach. Opowiedział się za takim rozumieniem przepisów

budzących wątpliwości, zgodnie z którym w postępowaniu prowadzonym na skutek

powództwa na podstawie art. 108 ust. 7 Pr.aut. sąd rozstrzyga nie tylko spory

dotyczące obowiązku zawarcia umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., ale

także jej treści, a droga sądowa w tych sprawach otwiera się po wyczerpaniu

postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego określonego w art. 108 ust. 5 tej

ustawy.

Prokurator Generalny wyraził pogląd, że kognicją sądu w postępowaniu

przewidzianym w art. 108 ust. 7 Pr.aut. są objęte spory dotyczące warunków, na

jakich ma być zawarta umowa, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., i że

dopuszczalność drogi sądowej w tych sprawach jest uzależniona od uprzedniego

ich rozstrzygnięcia przez Komisję Prawa Autorskiego (art. 108 ust. 5 Pr.aut.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Z ujęcia zagadnienia sformułowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich

wynika, że wątpliwości budzą dwie kwestie: czy kognicją sądu w postępowaniu

określonym w art. 108 ust. 7 Pr.aut. objęte są spory co do treści umowy, o której

mowa w art. 211

ust. 1 tej ustawy, oraz czy dopuszczalność tego postępowania, tj.

postępowania przed sądem, określonego w art. 108 ust. 7 Pr.aut., uzależniona jest

od uprzedniego wyczerpania postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego,

przewidzianego w art. 108 ust. 5 Pr.aut.

Jest oczywiste, że zakres postępowania sądowego przewidzianego w art. 108

ust. 7 Pr.aut. jest taki sam jak postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego,

którego dotyczy art. 108 ust. 5 Pr.aut., rozstrzyga zatem o nim wykładnia pojęcia

„spory związane z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut.”,

użytego w art. 211

ust. 2 i art. 108 ust. 5 i w Pr.aut.

Rozstrzygnięcie drugiej kwestii – tak jak została ona postawiona – nie budzi

wątpliwości. Strona może być niezadowolona z rozstrzygnięcia Komisji Prawa

Autorskiego tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie takie zapadnie, może zaś ono

zapaść jedynie w wyniku postępowania przed Komisją, przewidzianego w art. 108

ust. 5 Pr.aut. Skorzystanie z drogi sądowej wskazanej w art. 108 ust. 7 Pr.aut.

możliwe jest więc tylko po uprzednim wykorzystaniu drogi postępowania przed

Komisją Prawa Autorskiego, o której stanowi art. 108 ust. 5 Pr.aut. Rzeczywistą

wątpliwością, która wystąpiła na tle rozbieżnych stanowisk zajętych przez Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CSK 303/06 i w postanowieniu z

dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP 107/07, jest wątpliwość co do tego, czy dla

rozstrzygnięcia sporów związanych z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., droga sądowa otwiera się dopiero po wyczerpaniu drogi

postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego, przewidzianego w art. 108 ust. 5

Pr.aut. – i to na warunkach określonych w art. 108 ust. 7 tej ustawy – czy też

przysługuje także w razie nieskorzystania z postępowania przed Komisją Prawa

Autorskiego, przewidzianego w art. 108 ust. 5 Pr.aut., i strony mogą wprost

domagać się od sądu rozstrzygnięcia wymienionych sporów.

II. Przepis art. 211

ust. 1 Pr.aut. przewiduje obowiązek uzyskania przez

operatorów sieci kablowych licencji umownej na reemisję w sieci kablowej utworów

nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych. Wynika z niego

dla operatorów sieci kablowych, których zakres działania obejmuje taką reemisję –

co jest regułą – obowiązek zawarcia odpowiedniej umowy z właściwą organizacją

zbiorowego zarządzania. Obowiązkowi temu odpowiada obowiązek organizacji

zbiorowego zarządzania zawarcia takiej umowy, chyba że jej zawarciu sprzeciwiają

się ważne powody (art. 106 ust. 2 Pr.aut.). Spory pomiędzy stronami związane z

zawarciem umowy mogą uniemożliwiać uzyskanie zgody co do jej postanowień i

powodować, że nie dojdzie do zawarcia umowy, co ze zrozumiałych względów

może godzić w interesy obu stron. Drogą, która w przypadku sporów związanych z

zawarciem umowy daje możliwość jej zawarcia, jest według art. 211

ust. 2 Pr.aut.

poddanie tych sporów rozstrzygnięciu przez Komisję Prawa Autorskiego, a ściślej –

przez zespół orzekający tej Komisji, określony w art. 108 ust. 5 Pr.aut. Stosownie

do art. 108 ust. 7 Pr.aut., strona niezadowolona z rozstrzygnięcia Komisji może w

terminie 14 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia wnieść powództwo do

właściwego sądu okręgowego.

Wykładnia językowa użytego w art. 211

ust. 2 i art. 108 ust. 5 Pr.aut.

określenia „spory związane z zawarciem umowy”, w którym nie ma wskazania

źródła, rodzaju lub charakteru sporu, świadczy o tym, że chodzi w nim o wszelkie

spory mogące powstać między stronami ze względu na mającą być zawartą

umowę. Jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2007 r., III

CZP 107/07, gdy kwestia dotyczy zawarcia umowy, konieczne jest uwzględnienie

obu jej elementów – podmiotowego i przedmiotowego; oznacza to, że wchodzą one

w zakres pojęcia sporu związanego z zawarciem umowy jako obejmujące zarówno

spór co do podmiotów, jak i co do przedmiotu umowy. Sporami związanymi z

zawarciem umowy mogą więc być spory co do obowiązku zawarcia umowy, jak i

treści umowy (warunków na jakich ma być ona zawarta). Przedmiotem sporu może

być w szczególności sposób ustalenia i wysokość wynagrodzenia, co należy do

istotnych elementów umowy, mających dla jej stron doniosłe znaczenie. Sporom co

do warunków zawarcia umowy sprzyja stan prawny powstały w wyniku wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 40/04 (OTK-A Zb.Urz.

2006, nr 1, poz. 5), stwierdzającego niezgodność art. 108 ust. 3 Pr.aut. z

Konstytucją, brak bowiem trybu zatwierdzania tabel wynagrodzeń za korzystanie z

utworów lub artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem powoduje,

że niezatwierdzone tabele nie wywierają – mającego istotny wpływ na treść umowy

– skutku przewidzianego w art. 109 Pr.aut.

Wynik wykładni językowej jest zgodny z wykładnią funkcjonalną art. 211

ust. 2 i

art. 108 ust. 5 Pr.aut., która uwzględnia – na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CSK 303/06, do którego przychylił się Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP 107/07 – brzmienie i

cel dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich nr 93/83 z dnia 27 września 1993 r. w

sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw

pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji

drogą kablową (Dz.U. UE. L. 1993 r. Nr 248, s. 15 ze zm. – dalej: „dyrektywa Rady

WE nr 93/93”). Podzielając zgłaszane w literaturze zastrzeżenia co do sposobu

implementacji tej dyrektywy do prawa polskiego, łatwo dostrzec, że jej celem jest

stworzenie regulacji ułatwiających rozwiązywanie sporów w trakcie negocjacji, w

tym dotyczących wysokości wynagrodzenia, przy czym w świetle jej postanowień

nie ma podstaw do różnicowania zakresu spraw powierzonych mediatorom i tych,

które powierzono organom właściwym do rozstrzygania sporów. Jak wskazuje się w

literaturze, dyrektywa ma na celu zapewnienie odpowiedniego wyważenia interesów

twórców utworów i specyficznych ich użytkowników, jakimi są operatorzy sieci

kablowych, istotą bowiem reemisji kablowej jest masowe wykorzystywanie utworów,

do których podmiotom pochodzącym z wielu krajów prawo autorskie przyznaje

ochronę. Powoduje to istotne problemy z ustaleniem statusu prawnego utworów

reemitowanych, znajdujących się w licznych programach krajowych i zagranicznych

organizacji radiowych i telewizyjnych. Z tego powodu prawodawca europejski

wprowadził instytucję obowiązkowego pośrednictwa organizacji zbiorowego

zarządzania w odniesieniu do reemisji kablowej. W konsekwencji, w negocjacjach

dotyczących umów w przedmiocie reemisji kablowej partnerem operatorów są

organizacje zbiorowego zarządzania, które ze względu na pozycję monopolistyczną

mogą narzucać warunki umowy. Z tego względu w dyrektywie postulowane są

mechanizmy umożliwiające rozwiązywanie konfliktów między stronami

negocjującymi zawarcie umowy i mające na celu zapobieganie nadużywaniu przez

organizacje zbiorowego zarządzania pozycji monopolistycznej. Konieczność

uwzględnienia przy wykładni określenia „spory związane z zawarciem umowy, o

której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut.” wskazanych założeń dyrektywy pozwala na

przyjęcie, że obejmuje ono spory co do treści umowy.

W związku z zapatrywaniem wyrażonym w postanowieniach Sądu

Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK 41/05 i II CSK 42/05, należy

podkreślić, że zaprezentowane stanowisko jest wyrazem ścisłej wykładni

przepisów; jej wynik nie wykracza poza ich brzmienie. Inną kwestią jest, że wynik

ten ze względu na unormowanie zawarte w art. 108 ust. 5 Pr.aut. (a także w art. 211

ust. 2 Pr.aut.) wyklucza, poza wynikającą wprost z art. 108 ust. 7 Pr.aut., drogę

sądową w sprawach dotyczących sporów związanych z zawarciem umowy, o której

mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut.

Jakkolwiek należy zgodzić się z poglądem, że Komisja Prawa Autorskiego w

składzie rozpoznającym spory związane z zawarciem umowy, o której mowa w art.

211

ust. 1 Pr.aut., nie może być uznana za niezależnego mediatora w rozumieniu

dyrektywy Rady WE nr 93/83, to niewątpliwie jest organem pozasądowym

powołanym przez ustawę do rozstrzygania takich sporów w postępowaniu, do

którego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o

postępowaniu polubownym (art. 108 ust. 6 Pr.aut.). Wbrew zastrzeżeniom

podnoszonym w piśmiennictwie, nie można dopatrzyć się przeszkód

uniemożliwiających powierzenie temu organowi rozstrzygania sporów związanych z

zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., w pełnym zakresie, także

co do treści umowy.

Nikt nie kwestionuje, że do sądu w postępowaniu przewidzianym w art. 108

ust. 7 Pr.aut. – tak jak w postępowaniu przed Komisją Prawa Autorskiego,

określonym w art. 108 ust. 5 Pr.aut. – należy rozstrzyganie sporów dotyczących

obowiązku zawarcia umowy; dlatego, że operator twierdzi, iż nie jest operatorem

sieci kablowej lub że nie prowadzi działalności w zakresie reemisji w sieci kablowej

utworów nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych, albo

dlatego, że zarzuca, iż organizacja zbiorowego zarządzania nie jest organizacją

„właściwą” do zawarcia umowy (art. 211

ust. 1 Pr. aut) lub organizacja zbiorowego

zarządzania powołuje się na ważne powody sprzeciwiające się zawarciu umowy

(art. 106 ust. 2 Pr.aut.). Wątpliwość dotyczy sporów co do treści umowy (warunków,

na jakich umowa ma być zawarta), a w szczególności sporów co do sposobu

ustalenia i wysokości wynagrodzenia z tytułu korzystania z utworów w formie

reemisji kablowej. Jej rozstrzygnięcie zależy od wykładni użytego w art. 211

ust. 2 i

powtórzonego w art. 108 ust. 5 Pr.aut. określenia „spory związane z zawarciem

umowy”.

Przyjęcie, że kognicją sądu na podstawie art. 108 ust. 7 Pr.aut. nie są objęte

spory co do treści umowy nie tylko oznaczałoby wykładnię tego przepisu z

naruszeniem zasady lege non distinguente nec nostrum est distinguere, ale

powodowałoby dalsze wątpliwości. Można by wówczas utrzymywać, że strona

niezadowolona z rozstrzygnięcia Komisji Prawa Autorskiego co do ustalenia treści

umowy nie jest uprawniona do wniesienia powództwa do sądu na podstawie art.

108 ust. 7 Pr.aut. albo – mając takie uprawnienie – nigdy nie może z niego

skutecznie skorzystać. Nie wiadomo też, czy w razie zademonstrowania przez

stronę niezadowolenia z rozstrzygnięcia Komisji Prawa Autorskiego w formie

przewidzianej w art. 108 ust. 7 Pr.aut., rozstrzygnięcie to traciłoby moc.

Pogląd prezentowany w literaturze, że w postępowaniu sądowym określonym

w art. 108 ust. 7 Pr.aut. nie jest dopuszczalne rozstrzyganie o treści umowy, o której

mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., pomimo iż jest ono objęte zakresem postępowania

przed Komisją Prawa Autorskiego, przewidzianego w art. 108 ust. 5 Pr.aut., został

oparty na założeniu, iż przyjęcie takiej dopuszczalności godzi w fundamentalną

zasadę prawa cywilnego, jaką jest zasada autonomii woli stron. Pogląd ten pomija,

na co trafnie zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, że zasada ta może

zostać przełamana, ustawa bowiem może upoważnić sąd do ukształtowania treści

stosunku prawnego wiążącego strony (zob. np. art. 216 § 2, art. 3571

, 3581

§ 3, art.

735 § 2, art. 7581

§ 3, art. 836 k.c.). Takim przepisem jest też art. 108 ust. 7 w

związku z ust. 5 tego artykułu i art. 211

ust. 2 Pr.aut., wyrażający normę prawa

materialnego, zgodnie z którą sąd – w sytuacji przewidzianej tym przepisem – jest

uprawniony do rozstrzygania sporów pomiędzy operatorami sieci kablowych i

właściwymi organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w

przedmiocie treści umowy dotyczącej reemisji w sieciach kablowych utworów

nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych. Okoliczność, że

inne przepisy dopuszczające ingerencję organów administracji publicznej w zakres

wolności kontraktowej stron przez kształtowanie w sposób władczy treści

stosunków umownych (zob. art. 7 i nast. ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo

energetyczne, jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm. oraz art. 27 i nast.

ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne, Dz.U. Nr 171, poz. 1800

ze zm.) są bardziej rozbudowane i szczegółowo określają ramy takiej ingerencji,

świadczy tylko o zastosowaniu przez ustawodawcę niejednolitej metody regulacji i

powoduje, że należy krytycznie ocenić regulację zawartą w ustawie z dnia 4 lutego

1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Odnosząc się do kwestii procesowej należy zwrócić uwagę, że spór związany

z zawarciem umowy jest sporem z zakresu prawa cywilnego. Żądanie zmierzające

do rozstrzygnięcia takiego sporu przez ustalenie treści umowy, jest niewątpliwie – w

ramach klasycznego trójpodziału powództw na powództwa o zasądzenie

świadczenia, o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa i o

ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa – powództwem o ukształtowanie

stosunku prawnego. Jak jednolicie przyjmuje się w doktrynie prawa postępowania

cywilnego, powództwo takie jest dopuszczalne tylko na podstawie upoważnienia

ustawowego, przy czym źródłem powództwa mogą być zarówno przepisy prawa

materialnego jak i przepisy procesowe. Przepisem dopuszczającym powództwo

zmierzające do rozstrzygnięcia sporów związanych z zawarciem umowy, o której

mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut. – tak co do obowiązku zawarcia umowy, jak i co do

jej treści – jest, jak wskazano, art. 108 ust. 7 w związku z ust. 5 tego artykułu i art.

211

ust. 2 Pr.aut.

Zarówno brzmienie wchodzących w grę przepisów, jak i ich wykładnia

funkcjonalna uzasadniają przyjęcie, że kognicją sądu w postępowaniu określonym

w art. 108 ust. 7 Pr.aut., obok sporów co do obowiązku zawarcia umowy, o której

mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., objęte są także spory co do treści tej umowy, a w

szczególności co do sposobu ustalenia i wysokości wynagrodzenia. Stanowisko to

wspiera brak możliwości domagania się rozstrzygnięcia przez sąd wymienionych

sporów na innej drodze niż przewidziana w art. 108 ust. 7 Pr.aut. Należy przy tym

podkreślić, że dyrektywa Rady WE nr 93/83 nie wymaga wyłączenia możliwości

rozpoznania tych sporów przez sąd, jeżeli droga taka jest przewidziana w porządku

krajowym.

III. Sprawa, w której ma być rozstrzygnięty spór związany z zawarciem każdej

umowy, w tym także umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., jest sprawą

cywilną (sprawą ze stosunków z zakresu prawa cywilnego w rozumieniu art. 1

k.p.c.). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 2 § 1 in principio k.p.c., do rozpoznania

takiej sprawy właściwa jest droga sądowa, chyba że należy ona do właściwości

sądu szczególnego (art. 2 § 1 in fine), lub przepisem szczególnym przekazana

została do właściwości innego organu (art. 2 § 3). Sformułowanie art. 108 ust. 5 w

związku z art. 211

ust. 2 Pr.aut. jest charakterystyczne dla przepisu, który sprawę

cywilną przekazuje do właściwości innego organu, w tym przypadku do właściwości

Komisji Prawa Autorskiego, a z art. 108 ust. 7 jednoznacznie wynika, że droga

sądowa w takiej sprawie otwiera się – tylko w sytuacji określonej w tym przepisie –

po wyczerpaniu postępowania przed Komisją. Jak zauważył Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP 107/07, formuła zastosowana w art.

108 ust. 7 Pr.aut. ściśle odpowiada brzmieniu art. 160 § 5 k.p.a., w czasie

obowiązywania którego nie było wątpliwości, że w sprawach o odszkodowanie,

których dotyczył ten przepis, droga sądowa była czasowo niedopuszczalna.

Zgodnie z poglądem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia

24 stycznia 2006 r., SK 40/04, Komisja Prawa Autorskiego jest organem władzy

działającym tak jak organ administracji publicznej, uprawnionym do władczego

rozstrzygania w zakresie przyznanych jej kompetencji. Ze względu na skład,

Komisja jest organem mającym kwalifikacje do rozstrzygania sporów związanych z

zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut. Rozstrzyganiu tych

sporów przez Komisję sprzyja ograniczony rygoryzm procesowy, gdyż odpowiednie

zastosowanie w tym postępowaniu mają przepisy kodeksu postępowania cywilnego

o postępowaniu przed sądem polubownym (art. 108 ust. 6 Pr.aut.), a ewentualne

błędy zaistniałe w rozstrzygnięciu Komisji mogą być usunięte przez sąd. Droga

postępowania przed sądem nie jest definitywnie zamknięta, a spór może być

rozpoznany na nowo. Możliwość wykorzystywania drogi postępowania przed

Komisją Prawa Autorskiego dla odwleczenia rozstrzygnięcia sporu jest argumentem

przeciwko praktyce stosowania prawa, a nie przeciwko samemu prawu.

Okoliczność, że Komisja Prawa Autorskiego nie spełnia warunków wymaganych od

mediatora i że poddanie rozstrzygania sporów Komisji nie odpowiada warunkowi

zapewnienia przy ich rozstrzyganiu odpowiedniego mechanizmu mediacji, czego

wymaga dyrektywa Rady WE nr 93/93 jest bez znaczenia w tym sensie, iż

przyjęcie, że postępowanie przed Komisją nie ogranicza drogi sądowej (czasowo jej

nie wyłącza) także nie oznaczałoby spełnienia postulatu zapewnienia odpowiedniej

mediacji.

W konsekwencji należy stwierdzić, że w drodze wykładni obowiązujących

przepisów nie ma podstawy do przyjęcia, iż pozwalają one na rozstrzyganie przez

sąd – poza drogą przewidzianą w art. 108 ust. 7 Pr.aut. – sporów związanych z

zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut. Dopuszczalność drogi

sądowej w tych sprawach uzależniona jest od wyczerpania drogi postępowania

przed Komisją Prawa Autorskiego, określonej w art. 108 ust. 5 Pr.aut.

IV. Zmiana niektórych przepisów będących przedmiotem wykładni dokonanej

na użytek podjętej uchwały, objęta została rządowym projektem ustawy o zmianie

ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw

(Sejm VI kadencji, druk nr 1628). Wynikiem tej inicjatywy stała się ustawa z dnia 8

lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 152, poz. 1016).

Wejście ustawy w życie spowoduje, że stosownie do jej art. 3 ust. 3 wykładnia

prawa dokonana w uchwale będzie miała zastosowanie jedynie do spraw

wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Trzeba

zauważyć, że w nowym stanie prawnym do zadań Komisji Prawa Autorskiego w

kształcie nadanym jej przez ustawę nadal będzie należało m.in. rozstrzyganie

sporów związanych z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut.

(nowy art. 1101

ust. 2 pkt 3 Pr.aut.), przy czym w tym wypadku stosuje się przepisy

nowego art. 11018

Pr.aut. (zmieniony art. 211

ust. 2 Pr.aut.), według którego

rozstrzyganie wymienionych sporów przez Komisję Prawa Autorskiego polega na

rozpatrywaniu ich w drodze dobrowolnego postępowania mediacyjnego, do którego

stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o mediacji.

Projekt ustawy, który co do zasady nie naruszał dotychczasowego systemu

rozstrzygania sporów związanych z zawarciem umowy, o której mowa w art. 211

ust. 1 Pr.aut., przewidywał jedynie, że niepoddanie sporu pod rozstrzygnięcie

Komisji Prawa Autorskiego nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa do

sądu, co według uzasadnienia projektu nie miało dotyczyć sytuacji, w której jedna

ze stron sporu wniosła o jego rozstrzygnięcie przez Komisję. Okoliczność ta

świadczy, że także w ocenie twórców projektowanej zmiany, w obowiązującym

stanie prawnym dopuszczalność drogi sądowej jest uzależniona od wyczerpania

postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego. Przyjęta w uchwalonej ustawie

zmiana koncepcji rozstrzygania wymienionych sporów spowodowała, że

projektowany przepis nie znalazł się w uchwalonej ustawie.