IV CSK 24/10

Wyrok z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK 24/10

Każdy członek spółdzielni mieszkaniowej ma interes prawny we

wniesieniu powództwa o stwierdzenie niezgodności z prawem uchwały

walnego zgromadzenia.

Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący)

Sędzia SN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Sędzia SN Bogumiła Ustjanicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zbigniewa P. i Kceni P. przeciwko

Spółdzielni Mieszkaniowej "R." w T. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 lipca 2010 r. skargi kasacyjnej strony

pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2009 r.

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

W pozwie skierowanym przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "R." w T.

powodowie wnieśli o stwierdzenie nieważności uchwały walnego zgromadzenia

członków pozwanej z dnia 26 kwietnia 2008 r. w sprawie uchwalenia zasad i

wysokości wynagrodzeń dla członków rady nadzorczej pozwanej. Wyrokiem z dnia

3 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Toruniu oddalił powództwo ze względu na brak

sprzeczności zaskarżonej uchwały z przepisami prawa, tj. z art. 8-3 ust. 9-13

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 116 ze zm. – dalej: "u.s.m."), odmawiając także

uznania sprzeczności uchwały z postanowieniami statutu pozwanej Spółdzielni ze

skutkiem nieważności tej uchwały, ponieważ, zdaniem Sądu, postanowienia statutu

nie są przepisami prawa w rozumieniu art. 42 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r.

– Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.).

Sąd pierwszej instancji ustalił, że walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni

zwołano na dni 21-26 kwietnia 2008 r., z podzieleniem go na sześć części, o czym

członkowie Spółdzielni zostali powiadomieni, a powodowie znaleźli się w szóstej

części. Na 21 dni przed zgromadzeniem pozwana wyłożyła w swojej siedzibie

projekt uchwały dotyczącej podwyżki wynagrodzenia dla członków rady nadzorczej,

nie wskazując wysokości proponowanej zmiany. Do projektu można było zgłaszać

wnioski najpóźniej na trzy dni przed rozpoczęciem pierwszej części zgromadzenia.

Po podliczeniu głosów okazało się, że uchwała została podjęta z datą „26 kwietnia

2008 r.” większością 94 głosów „za" przy 41 głosach „przeciwnych".

Sąd Apelacyjny w Gdańsku podzielił zarzuty powodów i wyrokiem z dnia 30

czerwca 2009 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji, stwierdzając nieważność

uchwały walnego zgromadzenia członków Spółdzielni z dnia 26 kwietnia 2008 r.

Stwierdził naruszenie przez pozwaną art. 83

ust. 7, ust. 9 i ust. 10 u.s.m. ze względu

na niezgodne z wymaganiami ustawowymi wprowadzenie do porządku obrad

zgromadzenia uchwały, której treść nie została należycie sformułowana oraz

podana do wiadomości, a także niezgodnie z prawem poddana pod głosowanie. W

obu instancjach uznano, że powodowie mają interes prawny w domaganiu się

uchylenia zaskarżonej uchwały, chociaż z podaniem odmiennych przyczyn. Sąd

pierwszej instancji wywiódł interes prawny powodów z braku możliwości – na skutek

upływu terminu – skutecznego wystąpienia z powództwem o uchylenie uchwały, a

zatem brakiem możliwości wystąpienia z powództwem o świadczenie, tj. o

uchylenie uchwały, a Sąd drugiej instancji interes ten związał z obciążeniem

członków Spółdzielni kosztami jej funkcjonowania.

Skarga kasacyjna pozwanej została oparta na naruszeniu art. 382 w związku z

art. 232, 227 i 228 k.p.c. przez uznanie za udowodnione istnienie interesu

prawnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

W orzecznictwie wskazuje się przede wszystkim na sytuacje, w których interes

prawny według art. 189 k.p.c. nie zachodzi. Ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy

zainteresowana osoba może na innej drodze prawnej osiągnąć w pełni ochronę

swych praw, np. w sprawie o świadczenie, o ukształtowanie prawa lub stosunku

prawnego, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1997 r., II CKN 201/97, "Monitor Prawniczy"

1998, nr 2, s. 3, z dnia 15 marca 2002 r., II CKN 919/99, "Izba Cywilna" 2002, nr 7-

8, s. 56, z dnia 4 stycznia 2008 r., III CSK 204/07, "Monitor Spółdzielczy" 2008, nr 3,

s. 51 oraz z dnia 8 stycznia 2010 r., IV CSK 298/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz.

88). (...)

W orzecznictwie i doktrynie interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. ujmuje

się szeroko, dlatego formułowany jest postulat wykładni tego pojęcia z

uwzględnieniem prawa dostępu do sądu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego

2003 r., I CKN 58/01, "Izba Cywilna" 2003, nr 11, s. 51). Nie można

zakwestionować interesu prawnego, gdy wydanie orzeczenia na podstawie art. 189

k.p.c. ma znaczenie zarówno dla obecnych, jak i przyszłych, możliwych, ale

obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, albo sytuacji prawnej

podmiotu występującego z żądaniem. W obecnym stanie prawnym szerokie

rozumienie interesu prawnego wynika nie tylko z treści określonych przepisów

prawa przedmiotowego, lecz także z uwzględnienia ogólnej sytuacji prawnej osoby

poszukującej ochrony. Jest to podstawowa przesłanka zastosowania art. 189 k.p.c.,

powinna być zatem interpretowana z zapewnieniem sądowej ochrony prawnej,

gwarantowanej przez art. 45 Konstytucji i zobowiązaniami międzynarodowymi

Polski (zwłaszcza w art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i

Politycznych, Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

2 lutego 2006 r., II CK 395/05, nie publ.). (...)

Interes prawny w sprawie o ustalenie stosunku prawnego lub prawa nie

decyduje wprost o zasadności powództwa, a jedynie warunkuje możliwość badania

i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że dany stosunek prawny lub prawo

istnieje. Można zatem powiedzieć, że ustalenie interesu prawnego otwiera tylko

osobie zainteresowanej możliwość wykazania swoich racji co do istnienia stosunku

prawnego lub prawa. Wskazuje się również, że powództwo na podstawie art. 189

k.p.c. można wytoczyć nie tylko wówczas, gdy interes prawny wynika z

bezpośredniego zagrożenia prawa powoda, ale także, gdy zmierza do zapobieżenia

temu zagrożeniu. Powód powinien wykazać, że ma interes prawny w wytoczeniu

powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, który przynajmniej potencjalnie

stwarza zagrożenie dla jego prawnie chronionych interesów, a sam skutek jaki

wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni mu ocenę jego praw

przez definitywne zakończenie istniejącego między tymi stronami sporu lub

zapobiegnie powstaniu w przyszłości takiego sporu, tj. obiektywnie odpadnie

podstawa jego powstania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r.,

II CSK 33/09, nie publ.; por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia

1965 r., II CR 266/64, OSPiKA 1966, nr 7-8, poz. 166 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 listopada 2002 r., IV CKN 1519/00, nie publ.). (...)

Źródłem interesu prawnego powodów – co można odczytać z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku – jest członkostwo w pozwanej Spółdzielni. Z tego

członkostwa płynęło uprawnienie powodów do uczestnictwa w walnym

zgromadzeniu, z którego skorzystali na podstawie powołanych w zaskarżonym

wyroku przepisów Prawa spółdzielczego i ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych,

a zwłaszcza art. 83

tej ustawy. Uczestnictwo w zgromadzeniu dało prawo do

głosowania nad podejmowanymi uchwałami.

W razie niegodzenia się z ważnością podjętych uchwał, z praw członkowskich

wynikało uprawnienie do ich podważania. Interes prawny członka spółdzielni

sprzągł się zatem z interesem samej spółdzielni, w której uchwały powinny być

podejmowane legalnie i być ważne. Jeśli uchwała jest nieważna, to każdy członek

spółdzielni ma interes prawny w tym, aby ją podważyć, zwłaszcza gdy nie

podważają jej na drodze prawnej powołane do kontroli organy spółdzielni. Jeśli

członek spółdzielni ma prawo zaskarżyć uchwałę wytaczając powództwo o jej

uchylenie (art. 42 ust. 3 i 4 Prawa spółdzielczego), to oczywisty staje się jego

interes prawny we wniesieniu powództwa ustalającego (art. 189 k.p.c.), mającego

taki sam cel unicestwienia uchwały sprzecznej z prawem. Należy zatem stwierdzić,

że z samego faktu członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej jej członkowie, mający

prawo udziału w walnym zgromadzeniu członków Spółdzielni, mają interes prawny

we wniesieniu powództwa o stwierdzenie niezgodności z prawem uchwały podjętej

przez walne zgromadzenie tej spółdzielni.

Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest częściowo błędne, ale

wyrok ten odpowiada prawu, zatem skargę kasacyjną należało oddalić na

podstawie art. 39814

k.p.c.