V CSK 28/10

Sygn. akt V CSK 28/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie ze skargi Z. T.

o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 27 września 2006 r.,

sygn. akt I ACa (…)

w sprawie z powództwa A. S. i R. S.

przeciwko Z. T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 lipca 2010 r.,

skargi kasacyjnej Z. T. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn.

akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2009 r. oddalił skargę Z. T. o

wznowienie postępowania w sprawie z powództwa A. S. i R. S. przeciwko Z. T. o

zapłatę, zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 27 września 2006 r.

Z ustaleń wynika, że powodowie w pozwie wniesionym w 2004 r. wnieśli o

zasądzenie od skarżącego kwoty 200 310 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu

należności za remont budynku, powołując się na pisemne „zobowiązanie” pozwanego z

dnia 9 października 2003 r. do uregulowania tej kwoty. Sąd Okręgowy w C. nakazem

zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględnił powództwo. W sprzeciwie od

nakazu zapłaty pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając że zapłacił

powodom sporną należność. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 6 października 2005 r.

uwzględnił powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 września 2006 r. oddalił

apelację pozwanego, uznając za niewiarygodne jego twierdzenia, że podpisał

zobowiązanie do zapłaty za wykonane roboty, mimo że zobowiązanie tego rodzaju nie

istniało.

Pozwany złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego tym wyrokiem,

powołując się na nieważność postępowania, oparcie wyroku na podrobionym

dokumencie oraz uzyskanie wyroku za pomocą przestępstwa. Dwie ostatnie przesłanki

odniósł do „zobowiązania”, w którym zobowiązał się do zapłaty. Wskazał, że na użytek

postępowania administracyjnego podpisywał powodom różne dokumenty, a także

wręczył im kartki podpisane in blanco, z których jedną wykorzystał powód A. S.,

podrabiając „zobowiązanie”, na którym oparto wyrok. Ponadto podniósł, że toczy się

postępowanie karne w sprawie podrobienia podpisów przez A. S. i wnosił o zawieszenie

postępowania o wznowienie do czasu zakończenia postępowania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, podstawa wznowienia w postaci nieważności

postępowania nie została wykazana, skarżący był bowiem w poprzednim postępowaniu

prawidłowo reprezentowany przez osobę, z którą wiązała go stała umowa zlecenia (art.

87 § 1 k.p.c.). Skarżący nie wykazał również, że wyrok został uzyskany za pomocą

przestępstwa. Zgodnie z art. 404 k.p.c. konieczną przesłanką wznowienia postępowania

opartego na tej podstawie jest ustalenie faktu popełnienia przestępstwa w

prawomocnym wyroku skazującym, a tego skarżący nie udowodnił. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, nie zachodzi również przesłanka wznowienia postępowania, polegająca

na oparciu wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym. Skarżący powoływał

3

się na nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Grodzkiego w C. z dnia 30

kwietnia 2009 r. Nieprawomocne skazanie powoda A. S. tym wyrokiem dotyczyło jednak

podrabiania podpisów pozwanego na innych dokumentach i nie odnosi się ono do

„zobowiązania” z dnia 9 października 2003 r., na którym oparto wyrok w sprawie o

zapłatę. Skarżący w trakcie postępowania w sprawie o zapłatę nie kwestionował

autentyczności podpisu na tym „zobowiązaniu”, zaś przed Sądem Okręgowym w C.

przyznał, że podpis ten złożył pod treścią „zobowiązania”. Dopiero na użytek skargi o

wznowienie postępowania podnosił, że doszło do dopisania treści zobowiązania na

dokumencie podpisanym in blanco.

W toku postępowania ze skargi o wznowienie skarżący wniósł o zawieszenie

postępowania z tej przyczyny, że złożył przeciwko A. S. zawiadomienie o popełnieniu

przestępstwa z art. 270 § 2 k.k., polegającego na podrobieniu „zobowiązania” z dnia 9

października 2003 r. Wniosek ten Sąd Apelacyjny oddalił, uznając, że powód nie

wykazał, aby toczyło się takie postępowanie. Z informacji udzielonej przez Prokuraturę

Rejonową w C. wynikało bowiem, że postępowanie karne, oznaczone sygn. akt 2 Ds

(...), dotyczy podrabiania przez A. S. podpisów skarżącego na fakturach VAT. Oddalony

został również wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt tego postępowania na

okoliczność ustaleń poczynionych przez prokuraturę w toczącym się postępowaniu. Sąd

Apelacyjny uznał, że wniosek ten był zbyt ogólnikowy i sprowadzał się do próby

przerzucenia na sąd poszukiwania okoliczności i faktów, które mogłyby uzasadniać

skargę o wznowienie postępowania. Skoro prokuratura nie zakończyła postępowania, to

ustalenia dokonywane w oparciu o treść akt byłyby ustaleniami sądu, a nie prokuratury.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł skarżący, zaskarżając

wyrok w całości i opierając skargę na drugiej podstawie kasacyjnej zarzucił naruszenie:

art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. poprzez niezawieszenie postępowania pomimo, że został

ujawniony czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć

wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej; art. 228 § 2, art. 227, 232 i 233 k.p.c. poprzez

uznanie, że pozwany nie wykazał, iż toczy się postępowanie karne w przedmiocie

podrobienia „zobowiązania” z dnia 9 października 2003 r. oraz przez oddalenie wniosku

o przeprowadzenie dowodu z treści akt Prokuratury Rejonowej w C. o sygn. akt 2 Ds

(...); art. 316 k.p.c. przez nieustalenie czy wyrok wydany w postępowaniu objętym

skargą o wznowienie postępowania został oparty na podrobionym lub przerobionym

dokumencie; art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez uznanie, że wskazana w nim przesłanka

wznowienia nie zachodzi, pomimo uchylenia się od ustalenia czy doszło do podrobienia

4

(przerobienia) dokumentu i oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania celem

dokonania powyższych ustaleń w toku postępowania karnego.

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania na tej

podstawie, że wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym.

Oparcie skargi o wznowienie postępowania na takiej podstawie nie wymaga ustalenia

podrobienia lub przerobienia dokumentu w sposób określony w art. 404 k.p.c., nie jest

potrzebne zatem wykazanie, że czyn ten został ustalony w prawomocnym wyroku

skazującym za przestępstwo określone w art. 270 § 1 k.k. (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 15 grudnia 2000 r., IV CKN 1418/00 i z dnia 12 marca 2009 r., V CZ

8/08, niepubl.). Fakt zaistnienia takiego przestępstwa podlega zatem ustaleniu w

postępowaniu ze skargi o wznowienie. Taka sama sytuacja dotyczy przestępstwa

określonego w art. 270 § 2 k.k., polegającego na wypełnieniu blankietu opatrzonego

cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę, albo na używaniu

takiego dokumentu. Takie przestępstwo należy traktować na równi z podrobieniem

dokumentu, jeżeli zatem wydany w sprawie cywilnej wyrok został oparty na takim

dokumencie, późniejsze ujawnienie tego faktu może stanowić podstawę wznowienia

postępowania określoną w art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. bez potrzeby wykazywania

popełnienia przestępstwa prawomocnym wyrokiem skazującym. Oznacza to, że fakt

podrobienia dokumentu należy wykazać w postępowaniu ze skargi o wznowienie, za

pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, w tym również na podstawie akt

postępowania karnego. Zawieszanie bowiem w tym celu postępowania na podstawie

art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c., ze względu na toczące się postępowanie w sprawie karnej nie

jest obligatoryjne. Zawieszenie to, wpływające na czas trwania rozpoznawania sprawy,

jest uzasadnione tylko wtedy, jeżeli ustalenie czynu w drodze karnej mogłoby wywrzeć

wpływ na rozstrzygniecie sprawy cywilnej. Ocena w tym zakresie należy do sądu

merytorycznie rozpoznającego sprawę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego

2007 r., I CSK 412/06, niepubl.).

Sąd Apelacyjny w niniejszym postępowaniu uchylił się od ustalenia faktu oparcia

wyroku w sprawie z powództwa A. S. i R. S. na dokumencie podpisanym przez

skarżącego i wypełnionym niezgodnie z jego wolą uznając, że składane przez

5

skarżącego wnioski dowodowe stanowią próbę przerzucania na Sąd poszukiwania

okoliczności i faktów mogących uzasadniać skargę o wznowienie, a ustalenia

dokonywane na podstawie akt postępowania przygotowawczego byłyby ustaleniami

Sądu, a nie prokuratury. O ile jednak rzeczywiście nie jest obowiązkiem sądu

poszukiwanie faktów mogących stanowić podstawę wznowienia, bowiem fakty te winien

wskazać i wykazać skarżący, to ustalenie, czy fakty takie istniały jest właśnie

obowiązkiem sądu, a oczekiwanie na zakończenie postępowania przez prokuraturę i jej

ustalenia nie jest konieczne. Jeżeli zatem skarżący powoływał wnioski dowodowe na

okoliczność posłużenia się przez powodów dokumentem, jaki należy traktować na równi

z dokumentem podrobionym, to wadliwe było ich oddalenie z tej tylko przyczyny, że

kwestia ta winna być wyjaśniona w postępowaniu karnym. Należy przy tym zwrócić

jednak uwagę, że sam fakt, iż toczy się postępowanie karne również dotyczące

dokumentu stanowiącego podstawę wyroku wydanego w postępowaniu, którego dotyczy

skarga o wznowienie, nie jest wystarczający dla uwzględnienia skargi, konieczne jest

bowiem wykazanie, że właśnie takiego dokumentu powodowie w sprawie użyli i że na

jego podstawie został wydany wyrok.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 39815

k.p.c.