III CZP 49/10

Uchwała z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 49/10

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Roberta A. przy uczestnictwie "P.R.D.",

sp. z o.o. w E. o udzielenie zabezpieczenia, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 21 lipca 2010 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 8

kwietnia 2010 r.:

„Czy uprawniony może domagać się udzielenia zabezpieczenia roszczenia o

stwierdzenie nieważności uchwały spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez

zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu zmian na podstawie tej

uchwały?”

podjął uchwałę:

Dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie

nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przez zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu zmian na

podstawie tej uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie

zabezpieczył – przed wszczęciem postępowania – roszczenie Roberta A. o

stwierdzenie nieważności uchwał wspólników "P.R.D.", spółki z o.o. w E. o

odwołaniu go z rady nadzorczej i powołaniu w jego miejsce Jana W., m.in. przez

zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu zmian wynikających z

tych uchwał i wyznaczył wnioskodawcy dwutygodniowy termin do wytoczenia

powództwa. Uznał, że wnioskodawca wykazał przesłanki zabezpieczenia

przewidziane w art. 7301

k.p.c. i jako podstawę sposobu udzielonego

zabezpieczenia powołał art. 755 § 1 k.p.c.

Przy rozpoznawaniu zażalenia "P.R.D.", spółki z o.o. w E. powstało

przytoczone zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Sąd

Apelacyjny w Białymstoku przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania.

Zagadnienie to wiąże się z art. 252 § 2 k.s.h., według którego do powództwa o

stwierdzenie nieważności uchwały wspólników stosuje się odpowiednio art. 249 § 2

k.s.h., który przewiduje, że zaskarżenie uchwały wspólników nie wstrzymuje

postępowania rejestrowego; sąd rejestrowy może jednak zawiesić postępowanie po

przeprowadzeniu rozprawy. Sąd Apelacyjny powołał się na dwa poglądy wyrażone

w literaturze. Według jednego, regulacja przewidziana w art. 249 § 2 k.s.h. oznacza,

że wyłącznie właściwym do zawieszenia postępowania rejestrowego jest sąd

rejestrowy, co wyklucza dopuszczalność udzielenia przez sąd właściwy do

rozpoznania roszczenia o uchylenie uchwały wspólników zabezpieczenia tego

roszczenia przez zawieszenie postępowania rejestrowego. Według drugiego

poglądu, sąd "procesowy" może udzielić zabezpieczenia roszczenia o uchylenie

uchwały wspólników o skutku analogicznym do zawieszenia postępowania

rejestrowego, np. może orzec o zabezpieczeniu roszczenia przez wstrzymanie

wykonania uchwały wspólników. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, że wskazana w art.

249 § 2 w związku z art. 252 § 2 k.s.h. możliwość zawieszenia postępowania

rejestrowego przez sąd rejestrowy wyłącza dopuszczalność zawieszenia tego

postępowania przez inny sąd, co nie oznacza niemożliwości zabezpieczenia przez

sąd „procesowy” roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników w inny

sposób.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne w takiej postaci, w jakiej je sformułowano nie oddaje jego

istoty; jego podstawą są wątpliwości związane z dopuszczalnością zabezpieczenia

roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością przez zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego

wpisu zmian na podstawie tej uchwały. Rozstrzygając przedstawione zagadnienie

należało więc odnieść się do tych wątpliwości.

Stosownie do art. 730 § 1 k.p.c., w każdej sprawie cywilnej podlegającej

rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia.

Według art. 730 § 2 k.p.c., sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem

postępowania lub w jego toku. Nie ulega wątpliwości, że także w sprawie o

stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością (art. 252 § 1 k.s.h.) może zostać udzielone zabezpieczenie

zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego toku, ustawa nie wskazuje

jednak sposobu zabezpieczenia. Przedmiotem sprawy o stwierdzenie nieważności

uchwały wspólników nie jest roszczenie pieniężne, zatem do jego zabezpieczenia

ma zastosowanie art. 755 k.p.c., który nakazuje sądowi udzielić zabezpieczenia w

taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając

sposobów przewidzianych do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Przy wyborze

sposobu zabezpieczenia sąd powinien kierować się ogólną dyrektywą

postępowania zabezpieczającego wyrażoną w art. 7301

§ 3 k.p.c.; powinien

uwzględnić interesy stron w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą

ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

W przykładowym katalogu sposobów zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych

zawartym w art. 755 § 1 k.p.c. nie jest wymienione zawieszenie postępowania

rejestrowego, w pkt 3 tego przepisu wymienia się jednakże zawieszenie egzekucji

lub postępowania wykonawczego. Brak bliższego określenia co oznacza

„postępowanie wykonawcze” w rozumieniu tego przepisu prowadzi do przyjęcia, że

chodzi o każde postępowanie zmierzające do wykonania orzeczenia lub decyzji,

których istnienie, ważność lub skuteczność są przedmiotem postępowania w

sprawie, w której udzielone zostało zabezpieczenie.

Sposobem wykonania uchwały wspólników spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością powodującej zmianę danych podlegających wpisowi do rejestru

(np. nazwisk i imion członków rady nadzorczej – art. 168 w związku z art. 166 § 1

pkt 6 k.s.h.) lub kreującej zdarzenia podlegające takiemu wpisowi jest wpisanie tych

zmian lub zdarzeń do rejestru. W świetle art. 755 § 1 pkt 3 k.p.c., zawieszenie

postępowania zmierzającego do dokonania takiego wpisu (postępowania

rejestrowego) może więc być sposobem udzielenia zabezpieczenia. Należy też

zwrócić uwagę, że ustawa wprost dopuszcza możliwość udzielenia zabezpieczenia

roszczenia niepieniężnego przez zawieszenie egzekucji, pomimo że na podstawie

przepisów postępowania egzekucyjnego do zawieszenia tego postępowania

uprawniony jest organ egzekucyjny (art. 818-821 k.p.c.).

Okoliczność, że stosownie do art. 252 § 2 w związku z art. 249 § 2 k.s.h.

postępowanie rejestrowe może zawiesić sąd rejestrowy, nie wyłącza

dopuszczalności zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały

wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zawieszenie

postępowania rejestrowego. Jakkolwiek skutek decyzji sądu właściwego do

zabezpieczenia roszczenia i sądu rejestrowego jest taki sam – zawieszenie

postępowania rejestrowego prowadzącego do wpisania do rejestru zmian

wynikających z uchwały wspólników – ale jest on konsekwencją różnych funkcji,

jakie pełni zabezpieczenie roszczenia w postępowaniu rozpoznawczym oraz

wstrzymanie postępowania – przez jego zawieszenie – prowadzonego przez sąd

rejestrowy. W postępowaniu zabezpieczającym dla udzielenia zabezpieczenia –

bez względu na sposób zabezpieczenia – istotne jest uprawdopodobnienie

roszczenia i istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia (art. 7301

§ 1

k.p.c.). Zawieszenie postępowania rejestrowego przez sąd rejestrowy jest wyrazem

realizacji obowiązku tego sądu dbałości o to, żeby dane wpisane do rejestru były

prawdziwe (art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze

Sądowym, jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.). Nie dopuszcza

także do wpisywania danych formalnie podlegających wpisaniu, ale które ze

względu na zaistniałe okoliczności będą w ocenie sądu rejestrowego musiały zostać

wykreślone. W każdym z tych wypadków zawieszenie postępowania rejestrowego

dokonywane jest przez inny sąd i w wyniku innego postępowania.

Zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zawieszenie postępowania

rejestrowego może nastąpić tylko na wniosek strony w takiej sprawie (art. 7301

§ 1

k.p.c.) i należy ono do sądu okręgowego właściwego miejscowo w takiej sprawie

(art. 17 pkt 42

k.p.c.). Zawieszenia postępowania rejestrowego na podstawie art.

252 § 2 w związku z art. 249 § 2 k.s.h. dokonuje właściwy sąd rejestrowy (sąd

rejonowy prowadzący rejestr dla danej spółki; art. 6942

k.p.c.). W pierwszym

wypadku zawieszenie postępowania rejestrowego może nastąpić na posiedzeniu

niejawnym (art. 735 k.p.c.), natomiast w drugim po przeprowadzeniu rozprawy (art.

252 § 2 w związku z art. 249 § 2 k.s.h.).

Należy wreszcie zauważyć, że zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie

nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez

zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu zmian na podstawie tej

uchwały może nastąpić – jak wskazano – jeszcze przed wszczęciem postępowania

w sprawie o stwierdzenie nieważności uchwały. Zawieszenie natomiast

postępowania rejestrowego na podstawie art. 252 § 2 w związku z art. 249 § 2

k.s.h. może nastąpić dopiero po zaskarżeniu uchwały wspólników, co wynika ze

zdania drugiego w związku ze zdaniem pierwszym art. 249 § 2 k.s.h. W sprawie, w

której przedstawione zostało rozstrzygane zagadnienie prawne, w chwili wydawania

postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia przez zawieszenie postępowania

rejestrowego sąd rejestrowy nie był zatem uprawniony do zawieszenia tego

postępowania. Chociażby więc tylko z tego powodu nie mogło być mowy o

niedopuszczalności udzielenia zabezpieczenia przez zawieszenie postępowania

rejestrowego ze względu na wyłączającą tę możliwość kompetencję sądu

rejestrowego.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej.