I UK 21/10

Sygn. akt I UK 21/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania S.K .

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 sierpnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 czerwca 2009 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2

grudnia 2008 r. w ten sposób, że odwołanie S. K. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2008 r. oddala,

2) nie obciąża S. K. kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wnioskodawca od 1999 r. pobierał emeryturę nauczycielską, której podstawa

wymiaru ustalona była w oparciu o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne z 10 lat kalendarzowych 1989-1998. W dniu 18 lipca 2008 r.

ubezpieczony złożył kolejny wniosek o emeryturę, przy wskaźniku wysokości

podstawy wymiaru wynoszącym 191,34 % i zastosowaniu kwoty bazowej

wynoszącej 1327,44 zł.

Decyzją z dnia 29 lipca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał

S. K. prawo do emerytury, której podstawę wymiaru ustalił od podstawy wymiaru

dotychczas pobieranej emerytury nauczycielskiej, przyjmując do obliczenia części

socjalnej świadczenia 24 % kwoty bazowej z daty nabycia prawa do nowego

świadczenia.

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy, mając na uwadze

dyspozycję art. 53 ust. 3 i 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz okoliczność, że od września 2002 r. do

sierpnia 2005 r. ubezpieczony zatrudniony był na stanowisku dyrektora gimnazjum,

a od września 2006 r. do sierpnia 2008 r., jako nauczyciel w Zespole Szkół

Ogólnokształcących - stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt podlegania

wnioskodawcy ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu po przejściu na

emeryturę nauczycielską przez okres ponad 30 miesięcy. Mając powyższe na

uwadze Sąd uznał za zasadne żądanie wnioskodawcy przeliczenia

dotychczasowego świadczenia zarówno w części socjalnej, jak i części stażowej. Z

tych przyczyn zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił wysokość emerytury

ubezpieczonego przy przyjęciu kwoty bazowej z dnia złożenia wniosku o emeryturę

w wysokości 2275,37 zł do obliczenia części socjalnej i części stażowej od 1

września 2008 r.

Apelację od powyższego orzeczenia wniósł organ rentowy, którą Sąd

Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 czerwca

2009 r. oddalił jako bezzasadną. Sąd uznał, że stan faktyczny w niniejszej sprawie

pozostawał bezsporny i został prawidłowo przedstawiony przez Sąd Okręgowy.

Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Sąd Apelacyjny odwołał się do uzasadnienia

uchwały Sądu Najwyższego z 8 maja 2008 r. (sygn. akt I UZP 1/08).

3

Powyższe orzeczenie Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył w całości

skargą kasacyjną zarzucając naruszenie prawa materialnego: - art. 53 ust. 4

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (j.t. Dz.U. z 2004

roku Nr 39, poz. 353 ze zm.) przez jego błędną wykładnię polegającą na nietrafnym

przyjęciu, że do wyliczenia emerytury, której podstawę wymiaru stanowi podstawa

wymiaru świadczenia o którym mowa w art. 21 ust. 1. i 2 ustawy należy przy

wyliczaniu jej składnika za okresy składkowe i nieskładkowe przyjąć podstawę

wymiaru obliczoną przy zastosowaniu kwoty bazowej z daty zgłoszenia wniosku o

emeryturę;

- art. 21 ust. 2 pkt 1 cyt. wyżej ustawy przez jego niezastosowanie, polegające na

pominięciu zawartych w nim reguł obliczania podstawy wymiaru świadczeń do

wyliczenia wysokości emerytury w oparciu o dyspozycję art. 53 ust. 4 cyt. Ustawy;

- art. 15 cyt. wyżej ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na

przyjęciu, że zachodzą przesłanki do obliczenia emerytury na nowo w myśl

dyspozycji tego przepisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona, wskazany w niej problem prawny

jest już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia

10 września 2009 r., I UZP 6/09, OSNP 2010/5-6/72, w której przyjęto, że kwotę

bazową obowiązującą w dacie złożenia wniosku o emeryturę na podstawie art. 27

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przez osobę

mającą ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, która podlegała co najmniej

trzydzieści miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym, uwzględnia się tylko do obliczenia części socjalnej

później ustalanej emerytury (art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 tej ustawy).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyżej wskazaną

uchwałę. W szczególności zgadza się z uzasadnieniem powyższej uchwały

dotyczącym wykładni art. 53 ust. 1 pkt 1, w zakresie, w jakim odnosi się ten przepis

do obliczenia wyłączne części socjalnej emerytury. Przed zmianą art. 53 ust. 1 pkt

1 stanowił, że emerytura w części socjalnej wynosi 24% kwoty bazowej, o której

mowa w art. 19. Po zmianie art. 53 ust. 1 pkt 1 stanowi, że emerytura w części

4

socjalnej wynosi 24% kwoty bazowej, o której mowa w art. 19, z zastrzeżeniem ust.

3 i 4. Po zmianie art. 53 ust. 1 pkt 1 jednoznacznie zatem stwierdza, że nowe

rozwiązanie z ust. 3 i 4 odnosi się tylko do części socjalnej emerytury. Uzasadnia to

stwierdzenie, że kolejną emeryturę w części socjalnej ustala się od tej samej kwoty

bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru, chyba że zaintere-

sowany po nabyciu wcześniejszej emerytury podlegał co najmniej przez 30

miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym (art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 3 i 4).

Skoro zatem przepisy ust. 3 i 4 odnoszą się tylko do części socjalnej emerytury (art.

53 ust. 1 pkt 1), a nie do jej części stażowej (art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3), to rozwiązanie

zawarte w ust. 3 i 4 art. 53 nie dotyczy modyfikacji podstawy wymiaru emerytury.

Nieuprawnione jest zatem założenie, iż przepis ust. 4 wyłącza stosowanie po-

przedniej kwoty bazowej („tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do

ustalenia podstawy wymiaru”) nie tylko do obliczenia części socjalnej, lecz również

do obliczenia podstawy wymiaru nowej emerytury. Przepis ust. 4 nie ma

samodzielnego znaczenia, gdyż ściśle łączy się z przepisem ust. 3 i zastosowanie

obu odnosi się tylko do części socjalnej emerytury, albowiem ustawodawca tylko

taki zakres ich działania wyraźnie zastrzegł w art. 53 ust. 1 pkt 1. Przepis ust. 4

wyłącza więc jedynie regułę, że nowej kwoty bazowej nie stosuje się do obliczenia

części socjalnej później ustalanej emerytury (art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 4). Inne

zapatrywanie na znaczenie przepisu art. 53 ust. 4, łączone z wprowadzeniem

aktualnej kwoty bazowej do obliczenia podstawy wymiaru nowej emerytury, nie jest

zasadne, gdyż przepis art. 53 nie zajmuje się ustalaniem podstawy wymiaru

emerytury. Przed jego zastosowaniem podstawa wymiaru musi być już ustalona

(art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3). Pytanie o kwotę bazową w części stażowej emerytury

nowej (zwykłej) po emeryturze wcześniejszej sprowadza się tylko do pytania o

podstawę wymiaru poprzedniej emerytury. Ustawa emerytalna ściśle określa

podstawę wymiaru poprzedniej emerytury a zarazem kwotę bazową przyjmowaną

do jej ustalenia. Dla pierwszej emerytury podstawę wymiaru ustala się na

podstawie art. 15 w związku z art. 19, a dla kolejnej na podstawie art. 21 ust. 1 pkt

1 i ust. 2 pkt 1. Podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała

ustalone prawo do emerytury stanowi podstawa wymiaru poprzedniej emerytury w

5

wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje

przypadające w okresie następującym po ustaleniu emerytury (art. 21 ust. 1 pkt 1 w

związku z ust. 2 pkt 1). W obliczeniu emerytury zwykłej po wcześniejszej nie ma

zastosowania przepis art. 21 ust. 1 pkt 2, czyli nie jest możliwe ustalenie podstawy

wymiaru nowej (powszechnej) emerytury na nowo w myśl art. 15. Wynika to z

odniesienia reguły ustalania podstawy wymiaru nowej emerytury tylko do przepisu

art. 21 ust. 1 pkt 1, czyli do podstawy wymiaru poprzedniej emerytury. Brak jest

zatem podstawy prawnej, która pozwalałby przyjąć nową kwotę bazową do

obliczenia podstawy wymiaru nowej (kolejnej) emerytury. Uzyskanie pierwszej

emerytury łączy się z zastosowaniem określonej kwoty bazowej do ustalenia jej

podstawy wymiaru i dalej emerytura powiązana jest z tą podstawą wymiaru

emerytury. Podstawy tej nie zmienia przepis art. 53, w oparciu o który oblicza się

później ustalaną emeryturę. Innymi słowy, dodane przepisy ust. 3 i 4 nie dotyczą

zmiany kwoty bazowej w podstawie wymiaru emerytury. Przepis art. 53 ust. 4

wymaga tylko zmiany kwoty bazowej w części socjalnej emerytury, gdy zaintereso-

wany po nabyciu uprawnień do świadczenia, którego podstawę wskazał za pod-

stawę wymiaru emerytury, podlegał co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu

społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 53 ust. 3 i 4 w

związku z ust. 1 pkt 1).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.