I PK 43/10

Sygn. akt I PK 43/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa Ireny K.

przeciwko Powiatowemu Centrum Medycznemu Spółce z o. o. NZOZ Szpitalowi

Powiatowemu

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 sierpnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 26 listopada 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego

na rzecz pozwanego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2009 r. zasądził od

pozwanego Powiatowego Centrum Medycznego Sp. z o.o. NZOZ Szpitala

Powiatowego na rzecz powódki Ireny K. kwotę 5.475,60 złotych tytułem

odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę z odsetkami

ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia i kosztami zastępstwa

procesowego w wysokości 60 złotych.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka Irena K. była zatrudniona w

Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej od 1981 r., na podstawie

umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatrudniona

była w poradni chirurgicznej, choć faktycznie świadczyła pracę również w poradni

ortopedycznej. Do obowiązków osób zatrudnionych na wskazanym wyżej

stanowisku, w tym do obowiązków powódki, należało m.in.: dokonywanie zabiegów

przy pacjentach np. zakładanie gipsu, prowadzenie rejestracji pacjentów,

wypisywanie druków L-4, prowadzenie książki zabiegowej oraz innej niezbędnej

dokumentacji. W ramach zatrudnienia w SP ZOZ istniała praktyka, że przez jeden

tydzień jedna pielęgniarka zajmowała się prowadzeniem całej dokumentacji, druga

natomiast wykonywała czynności przy pacjencie, a w następnym tygodniu

obowiązki te podlegały zamianie. Pismem z dnia 23 czerwca 2008 r. Samodzielny

Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej wypowiedział powódce umowę o pracę z

dniem 1 lipca 2008 r., z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano likwidację SP ZOZ. Powódka wniosła

odwołanie od powyższego wypowiedzenia. Prawomocnym wyrokiem z dnia 15

stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy przywrócił powódkę do pracy na

poprzednich warunkach pracy i płacy uznając, iż pozwany jest następcą prawnym

SP ZOZ, gdyż nastąpiło przejęcie zakładu pracy w trybie art. 231

k.p. Powódka, po

wydaniu powyższego orzeczenia, zgłaszała pozwanemu gotowość podjęcia i

świadczenia pracy. W dniu 25 marca 2009 r. pozwany poinformował powódkę, iż

ma zgłosić się do pracy. Powódka otrzymała skierowanie do lekarza medycyny

pracy i z zaświadczeniem o zdolności do pracy, w dniu 26 marca 2009 r., udała się

do zakładu pozwanego. Na miejscu otrzymała pismo wypowiadające jej umowę o

3

pracę, z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę

wypowiedzenia pozwany wskazał likwidację stanowiska pracy, na którym powódka

była zatrudniona w SP ZOZ oraz to, że ze względów organizacyjnych i finansowych

pozwany nie ma możliwości utworzenia dla niej nowego stanowiska pracy.

W momencie dokonywania powódce wypowiedzenia w pozwanej Spółce

zatrudnione były trzy pielęgniarki poradni specjalistycznych: Małgorzata M., która

wykonuje pracę w poradni chirurgicznej i ortopedycznej oraz realizuje zadania

koordynatora poradni, zajmując się zaopatrzeniem w sprzęt, leki i budżetowaniem

komórek, Jadwiga S., która wykonuje pracę w poradni chorób płuc i gruźlicy oraz

Ilona S. zajmująca się rejestracją do wszystkich poradni specjalistycznych,

prowadzeniem miejsc oczekujących do tych poradni i prowadzeniem rejestrów

elektronicznych. Faktycznie tylko Małgorzata M. wykonuje czynności zabiegowe w

poradni chirurgicznej, które polegają na zmianie opatrunków, zakładaniu gipsu,

drobnych zabiegach chirurgicznych wykonywanych pod nadzorem lekarza. Pracę w

tej poradni Małgorzata M. podjęła w marcu 2008 r. Jej łączny staż pracy jako

pielęgniarki wynosi 20 lat, z tym, że zabiegi chirurgiczne wykonuje od 2004 r. Jest

zatrudniona w pozwanym zakładzie na podstawie umowy o pracę na czas

określony. Ilona S. również zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na czas

określony i spośród wszystkich pielęgniarek zatrudnionych w poradniach

specjalistycznych ma najkrótszy staż pracy, bowiem w zawodzie pielęgniarki

pracuje od 2006 r. Jadwiga S., podobnie jak poprzedniczki, zatrudniona jest na

podstawie umowy o pracę na czas określony, a jej staż pracy podobny jest do

stażu pracy powódki. Powódka otrzymała odszkodowanie za skrócony okres

wypowiedzenia w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia tj. w kwocie

3.650,40 złotych.

Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Rejonowy stwierdził, że

roszczenie powódki co do zasady jest w pełni uzasadnione, jednak mając na

uwadze konsekwentne stanowisko strony pozwanej - iż zatrudnienie powódki jest w

chwili obecnej w PCM nadmiernie utrudnione, bowiem organizacja pracy i

zatrudnienia personelu uzależniona jest ściśle od wysokości uzyskanych środków z

Narodowego Funduszu Zdrowia, a pozwana, jako spółka prawa handlowego, jest

zmuszona do zatrudniania optymalnej liczby osób - uznał, iż powtórne

4

przywracanie powódki do pracy nie spełni celu przewidzianego przez

ustawodawcę, czyli nie ochroni powódki przed kolejnym, możliwym

wypowiedzeniem umowy o pracę. Dlatego też Sąd pierwszej instancji uznał, iż

najwłaściwszym będzie zasądzenie na rzecz powódki odszkodowania za

niezasadne wypowiedzenie umowy o pracę bowiem, jak zgodnie przyjmuje

judykatura i doktryna, brak środków finansowych na utrzymanie dotychczasowego

zatrudnienia przemawia za uznaniem niecelowości przywrócenia do pracy. Stąd na

podstawie art. 45 § 2 k.p. zasądził od pozwanego na rzecz powódki odszkodowanie

w kwocie 5.475,60 złotych. O odsetkach orzeczono w oparciu o przepis art. 481 k.c.

w związku z art. 300 k.p.

Apelację od powyższego wyroku wniosły obie strony. W apelacji pozwanego

skierowanej przeciwko całości rozstrzygnięcia pozwany zarzucił naruszenie prawa

materialnego - art. 45 § 1 i 2 k.p. poprzez przyjęcie, że wypowiedzenie umowy

pracę było nieuzasadnione oraz sprzeczne z zasadami wyrażonymi w art. 8 k.p., a

także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego poprzez przyjęcie, że miało miejsce niezastosowanie przez

pozwanego obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów doboru pracowników do

zwolnienia i że był z góry ustalony plan likwidacji stanowiska pracy powódki.

Pozwany w rezultacie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa oraz o zasądzenie od powódki kosztów procesu wg norm przepisanych,

w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W

apelacji powódki skierowanej przeciwko całości rozstrzygnięcia powódka zarzuciła

nierozpoznanie istoty sprawy. Wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i

przywrócenie jej do pracy na dotychczasowych warunkach oraz o zasądzenie od

pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm

przepisanych.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 26

listopada 2009 r. oddalił obydwie apelacje i zniósł wzajemnie między stronami

koszty procesu za II instancję.

Sąd drugiej instancji uznał za bezsporne, że kwalifikacje powódki do pracy

na stanowisku pielęgniarki poradni specjalistycznej były najlepsze i z tego też

5

powodu zarzut pozwanego dotyczący niewłaściwego zastosowania art. 45 § 1 i 2

k.p. poprzez przyjęcie, że wypowiedzenie umowy o pracę powódce było

nieuzasadnione i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wyrażonymi w

art. 8 k.p., nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto Sąd drugiej instancji podkreślił

ustalenie Sądu Rejonowego, iż pracodawca kierując się wyborem pracownika do

zwolnienia z pracy, nie stosował obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów,

naruszając tym samym również zasady współżycia społecznego określone w art. 8

k.p. Zaznaczył również, że wziął pod uwagę, że powódka jest w wyjątkowo ciężkiej

sytuacji życiowej - po przebytej ciężkiej chorobie, od 3 lat jest wdową samotnie

wychowującą 19-letnią, uczącą się córkę. Sąd Okręgowy podsumował, iż podziela

ustalenia Sądu pierwszej instancji i apelacja pozwanego polemizująca z nimi nie

zasługuje na uwzględnienie. Odnośnie do zarzutu nierozpoznania istoty sprawy,

zawartego w apelacji powódki, jest on w ocenie Sądu drugiej instancji całkowicie

chybiony. Z treści apelacji powódki należy wywnioskować, że stronie skarżącej

chodzi o zmianę w wyroku w zakresie zasądzonego odszkodowania i orzeczenie w

jego miejsce przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy.

Jednakże, w ocenie Sądu II instancji, podniesiony przez Sąd Rejonowego

argument niecelowości orzekania o przywróceniu do pracy jest zasadny i zasługuje

na aprobatę.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną powódki.

Skargę oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie art. 45 § 2 k.p. i art. 8 k.p. polegające na przyjęciu niecelowości

orzekania o przywróceniu do pracy, gdyż przy obecnym kształcie organizacyjnym

pracodawca nie ma możliwości dalszego zatrudniania powódki i polegające na

przyjęciu, iż przywrócenie powódki do pracy nie uchroni jej od kolejnego

wypowiedzenia umowy o pracę, nadto na nieuwzględnieniu stanu zdrowia

powódki, a co za tym idzie - ewentualnego jej przebiegu pracy u pozwanego

pracodawcy w sytuacji przywrócenia do pracy i możliwości uzyskania przez

powódką świadczenia przedemerytalnego. Skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu ewentualnie

uchylenie w całości zaskarżony wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty, przy

6

czym w każdym przypadku z orzeczeniem o kosztach postępowania. Zdaniem

skarżącego w przedmiotowej sprawie występują dwa istotne zagadnienia prawne,

sprowadzające się do pytania: 1/czy w sytuacji, kiedy pracownik został

przywrócony do pracy na zasadzie art. 23¹ k.p. w związku z przejęciem zakładu

pracy pracodawca ma prawo, w razie zgłoszenia się pracownika do pracy, fizycznie

nie dopuścić go do wykonywania pracy na swoim stanowisku pracy i jednocześnie

wypowiedzieć mu umowę o pracę; 2/czy w sytuacji, gdy pracownikowi brakuje

niecały rok do uzyskania świadczenia przedemerytalnego, choruje na ciężką

chorobę nieuleczalną, a przywrócenie do pracy gwarantuje uzyskanie świadczenia

przedemerytalnego, Sąd może zastosować Art. 45 § 2 k.p. i orzec o

odszkodowaniu w miejsce przywrócenia do pracy, czy też powinien przywrócić

pracownika do pracy.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania lub jej oddalenie i

zasądzenie od powódki kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje;

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nieuzasadniony

jest zarzut naruszenia prawa materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku.

Analizę prawidłowości przedmiotowego orzeczenia rozpocząć wypada od

przypomnienia, iż dokonane przez Powiatowe Centrum Medyczne Spółkę z o.o.

NZOZ Szpital Powiatowy rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę z Ireną

K. dotyczyło stosunku pracy reaktywowanego w wyniku wykonania wyroku Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy z dnia 15 stycznia 2009 r., przywracającego powódkę

do pracy u pozwanego, który wskutek przejęcia zakładu w trybie art. 23¹ k.p. stał

się następcą uprzedniego pracodawcy powódki, tj. Samodzielnego Publicznego

Zakładu Opieki Zdrowotnej. Zgodnie z art. 48 § 1 k.p. reaktywowanie stosunku

pracy nastąpiło z chwilą zgłoszenia przez powódkę - w terminie siedmiu dnia od

uprawomocnienia się tegoż wyroku - gotowości niezwłocznego podjęcia pracy.

Oceny tej nie zmienia okoliczność fizycznego niedopuszczenia przez pracodawcę

7

pracownicy do świadczenia pracy i wręczenia jej oświadczenia woli o

wypowiedzeniu mowy o pracę. Złożenie oświadczenia woli tej treści dowodzi, że

pozwany nie kwestionował faktu restytucji łączącego strony stosunku pracy. W

przeciwnym razie wypowiedzenie umowy o pracę byłoby bezprzedmiotowe.

Wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 listopada 2009 r. apelacji

pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy z dnia 25 sierpnia 2009 r.,

zasądzającego na rzecz Ireny K. odszkodowanie z tytułu wypowiedzenia przez

Powiatowe Centrum Medyczne Spółkę z o.o. NZOZ Szpital Powiatowy umowy o

pracę i wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia drugoinstancyjnego jedynie

przez powódkę, wiążące dla Sądu Najwyższego pozostaje stwierdzenie przez Sądy

obydwu instancji bezzasadności rozwiązania stosunku pracy w tym trybie.

W myśl art. 45 § 1 k.p. w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę

zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę, sąd – stosownie do żądania pracownika – orzeka o

bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu – o

przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o

odszkodowaniu. W świetle cytowanego przepisu należy przyjąć, iż co do zasady

pracownikowi przysługuje wybór jednego z określonych hipotezą omawianej normy

prawnej roszczeń, a dokonany wybór wiąże sądy orzekające w sprawie. Wyjątek od

tej reguły został ustanowiony w § 2 powołanego artykułu. Zgodnie z brzmieniem

powołanego przepisu, sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania

wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że

uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe; w takim przypadku

sąd pracy orzeka o odszkodowaniu. Możliwość ingerencji sądu pracy w dokonany

przez pracownika wybór roszczenia jest przy tym jednokierunkowa. Dopuszczalne

jest jedynie orzeczenie o odszkodowaniu w miejsce żądanego uznania

wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy. Niedopuszczalna jest

natomiast restytucja stosunku pracy bez wniosku pracownika, albowiem takie

rozstrzygnięcie naruszałoby wyrażoną w art. 11 k.p. zasadę wolności pracy.

Zważywszy, że orzeczenie o roszczeniu innym niż dochodzone przez pracownika

8

jest wyjątkiem od reguły związania sądu pracy żądaniem pozwu, przepis art. 45 § 2

k.p. należy interpretować ściśle.

Wskazane w komentowanym przepisie przesłanki orzekania przez sąd

pracy o odszkodowaniu w postaci niemożliwości bądź niecelowości uznania

wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy zostały sformułowane

przez ustawodawcę w sposób bardzo szeroki. Ocena, czy w konkretnej sprawie

istnieją warunki zastosowania tegoż unormowania, pozostawiona została sądowi

rozstrzygającemu spór. Nie może być ona dowolna, lecz każdorazowo powinna być

poprzedzona dokonaniem stosownych ustaleń faktycznych pod kątem dalszego

funkcjonowania restytuowanego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

24 marca 1999 r., I PKN 641/98, OSNP 2000, nr 11, poz. 416). Nadanie zwrotom

niedookreślonym użytym w komentowanym przepisie (”niemożliwe” lub

”niecelowe”) konkretnej treści, zależy zaś od indywidualnych okoliczności

faktycznych każdego przypadku.

W judykaturze przyjmuje się, że niemożliwość lub niecelowość orzeczenia o

przywróceniu do pracy może być spowodowana zarówno okolicznościami

dotyczącymi pracodawcy jak i pracownika. Ocena zgłoszonego przez pracownika

żądania restytucji stosunku pracy w aspekcie unormowania art. 45 § 2 k.p.

następuje z uwzględnieniem takich faktów, jak z jednej strony zmiana sytuacji

pracodawcy wskutek zadziałania siły wyższej lub nieprzewidzianych,

przypadkowych zdarzeń, uniemożliwiających kontynuowanie dotychczasowej

działalności i zatrudnianie pracowników (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja

1998 r., I PKN 104/98, OSNP 1999, nr 10, poz. 334), likwidacja stanowiska pracy i

brak środków finansowych na jego odtworzenie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

14 maja 1999 r., I PKN 57/99, OSNP 2000, nr 15, poz. 576), redukcja etatów, o ile

dotyczy grupy pracowniczej, do której zalicza się przywrócony do pracy pracownik

(wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 566/97, OSNP 1999, nr

5, poz. 166; z dnia 23 stycznia 2002 r., I PKN 819/00, LEX nr 55126 i z dnia 29

listopada 2005 r., II PK 101/05, OSNP 2006, nr 19 – 20, poz. 300), ale już nie

długotrwałość postępowania sądowego z odwołania pracownika od wypowiedzenia

umowy o pracę, czy zatrudnienie w miejsce zwolnionego pracownika innej osoby w

trakcie procesu, gdyż pracodawca powinien się liczyć z możliwością przegrania

9

sporu i powrotu pracownika do zakładu (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego

1998 r., I OKN 572/97, OSNP 1999, nr 3, poz. 83 i z dnia 15 października 1999 r., I

PKN 295/99, OSNP 2001, nr 5, poz. 145). Z drugiej zaś strony uwzględnia się

okoliczności dotyczące osoby pracownika, a więc będący przyczyną

wypowiedzenia umowy o pracę sposób wywiązywania się pracownika z

obowiązków zawodowych, implikujący utratę zaufania pracodawcy czy możliwość

negatywnej reakcji załogi na przywrócenie pracownika do pracy (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 13 listopada 1997 r., I PKN 343/97, OSNP 1998, nr 19, poz.

563; z dnia 14 lipca 1999 r., I PKN 148/99, OSNP 2000, nr 19, poz. 711; z dnia 17

listopada 1999 r., I PKN 366/99, OSNP 2001, nr 7, poz. 220; z dnia 24 marca 2000

r., I PKN 544/99, OSNP 2001, nr 15, poz. 481 z dnia 8 czerwca 2006 r., II PK

315/05, OSNP 2007, nr 11 – 12, poz. 159), długotrwały i głęboki konflikt pracownika

z przełożonymi lub współpracownikami, zawiniony przez odwołującego się lub

powstały na tle dotyczących go okoliczności, powodujący konieczność

podejmowania środków zaradczych celem przywrócenia dyscypliny pracy (wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1997 r., I PKN 374/97, OSNP 1998, nr 17,

poz. 508; z dnia 28 lipca 1998 r., I PKN 168/98, OSNP 2000, nr 21, poz. 784; z dnia

4 października 200 r., I PKN 531/00, OSNP 2002, nr 10, poz. 234; z dnia 8 czerwca

2006 r.,II PK 315/05, OSNP 2007, nr 11 – 12, poz. 159), czy wreszcie czynienie

przez pracownika z przysługującego mu prawa żądania przywrócenia do pracy

użytku sprzecznego z jego społeczno – gospodarczym przeznaczeniem, gdy w

związku ze stanem zdrowia pracownik nie może wykonywać części zadań

przypisanych zajmowanemu przezeń stanowisku (wyroki Sądu Najwyższego z dnia

9 grudnia 1998 r., I PKN 502/98, OSNP 2000, nr 3, poz. 107 i z dnia 22 września

1999 r., I PKN 271/99, OSNP 2001, nr 2, poz. 41).Nie można jednak odmówić

żądaniu pracownika przywrócenia go do pracy tylko z tego powodu, że przyczyną

uwzględnienia powództwa jest niewielki stopień naruszenia przez pracodawcę

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4

sierpnia 1999 r., I PKN 185/99, OSNP 2000, nr 22, poz. 811), ani też pomijać

występujących po stronie pracownika pozytywnych dlań okoliczności,

przemawiających za przywróceniem go do pracy (wyrok Sądu najwyższego z dnia

10 stycznia 2003 r., I PKN 144/02, OSNP 2004, nr 13, poz. 225). Najpełniej

10

problem oceny roszczenia pracownika o przywrócenie do pracy z punktu widzenia

kryterium ”możliwości” i ”celowości” jego dalszego zatrudnienia ujął Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 10 października 2000 r., I PKN 66/00 (OSNP 2002, nr 10, poz.

235) wyjaśniając, że ocena ta powinna uwzględniać takie okoliczności, jak: rodzaj

przyczyny rozwiązania stosunku pracy (”ciężkie” czy ”zwykłe” naruszenie

obowiązków pracowniczych, przyczyny niezwiązane z osobą pracownika itp.),

podstawa orzeczenia o przywróceniu do pracy (bezzasadność zarzutów, czy też

naruszenie przez pracodawcę wymagań formalnych obowiązujących przy

rozwiązywaniu umów o pracę), skutki mogące wynikać dla jednej i drugiej strony z

przywrócenia pracownika do pracy lub zasądzenia na jego rzecz odszkodowania

(konieczność ponownego rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy,

zwolnienia dobrze pracujących pracowników, możliwość odrodzenia się sytuacji

konfliktowej w zakładzie pracy, pozbawienie pracownika okresu zatrudnienia

wymaganego do nabycia pewnych uprawnień).

Dokonanie oceny możliwości i celowości uwzględnienia żądania pozwu w

zakresie restytucji stosunku pracy nie może jednak odbywać się bez zgłoszenia

przez pracodawcę stosownego zarzutu. W świetle art. 45 § 2 k.p. w związku z art.

232 k.p.c. ustalenie takie następuje zgodnie z zasadą kontradyktoryjności, a sąd

pracy nie ma obowiązku prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego z

urzędu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2009 r., II PK 69/09, LEX nr

529773). O ile dla ustalenia zasadności samego wypowiedzenia umowy o pracę

istotne znaczenie mają okoliczności zaistniałe przed złożeniem przez pracodawcę

oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy w tym trybie i wskazane w

adresowanym do pracownika piśmie, o tyle analiza roszczeń powoda w kontekście

art. 45 § 2 k.p. powinna być dokonywana w świetle zdarzeń mających miejsce

również po ustaniu stosunku pracy. Chodzi wszak nie o stwierdzenie prawidłowości

wypowiedzenia umowy o pracę, lecz o ocenę wyboru przez pracownika roszczenia

przysługującego mu z tytułu rozwiązania stosunku pracy, którego sprzeczność z

przepisami o wypowiadaniu umów o pracę lub bezzasadność została wcześniej

ustalona w toku procesu sądowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2002

r., I PKN 833/00, LEX nr 560526). Analiza ta powinna zaś zmierzać do

wyjaśnienia, na ile w świetle okoliczności sprawy restytucja rozwiązanego - w

11

drodze wypowiedzenia umowy - stosunku pracy jest w ogóle realna i czy

reaktywowany w wyniku wyroku sądowego stosunek pracy ma szanse na

prawidłowe funkcjonowanie.

Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy należy

stwierdzić, że wobec podnoszonych przez pozwanego zarzutów Sąd pierwszej

instancji przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe i dokonał ustaleń

odnośnie do możliwości i celowości przywrócenia Ireny K. do pracy w Powiatowym

Centrum Medycznym Spółce z o.o. NZOZ Szpitalu Powiatowym, akcentując takie

okoliczności, jak inny status prawny nowego pracodawcy skarżącej, odmienna

struktura organizacyjna zakładu i uzależnienie jego funkcjonowania (w tym

warunków zatrudnienia personelu medycznego) od środków pozyskiwanych z

Narodowego Funduszu Zdrowia, które to fakty sprawiają, iż pozwany nie ma

organizacyjnej i finansowej możliwości dalszego zatrudnienia powódki. Sąd

Okręgowy podzielił powyższe ustalenia. Rozpoznając zaś apelację pozwanego od

wyroku pierwszoinstancyjnego i uznając wypowiedzenie przez pracodawcę

przedmiotowej umowy o pracę, motywowane likwidacją stanowiska pracy powódki,

za dokonane z zastosowaniem nieobiektywnych i niesprawiedliwych kryteriów a

przez to nieuzasadnione i dodatkowo – zważywszy na sytuację życiową Ireny K. –

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, Sąd Okręgowy uwzględnił także

wszystkie podnoszone przez autora skargi kasacyjnej okoliczności dotyczące

powódki.

W sytuacji, gdy na zarzut pracodawcy Sądy pierwszej i drugiej instancji

przeprowadzają niezbędne postępowanie dowodowe i dokonują szczegółowych

ustaleń stanu faktycznego w zakresie możliwości i celowości przywrócenia

pracownika do pracy, ustaleń wiążących dla Sądu Najwyższego w myśl art. 398¹³ §

2 k.p.c., zaś skarżący – poza naruszeniem prawa materialnego (art. 398³ § 1 pkt 1

k.p.c.) - nie zarzuca naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny

wpływ na wynik sprawy (art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c.), brak jest podstaw do

kwestionowania zapadłego z mocy art. 45 § 2 k.p. orzeczenia o odszkodowaniu w

miejsce wnioskowanej przez powoda restytucji stosunku pracy, jeśli przyczyną

takiego rozstrzygnięcia była ustalona przez Sądy, a wynikająca z systemu

12

organizacyjnego i sytuacji ekonomicznej pozwanego, niemożność dalszego

zatrudnienia pracownika.

Wobec bezzasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przy

ferowaniu zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy z mocy art. 398¹4

k.p.c. orzekł o

oddaleniu skargi kasacyjnej. Biorąc zaś pod uwagę sytuację życiową i finansową

powódki odstąpił od obciążania jej należnymi stronie przeciwnej kosztami

postępowania kasacyjnego, stosownie do art. 102 w związku z art. 398²¹ k.p.c.