III SK 14/10

Sygn. akt III SK 14/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa Elektrociepłowni […]

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o wydanie świadectwa pochodzenia z kogeneracji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 września 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 16 września 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 270

(dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 25

kwietnia 2008 r. umorzył Elektrociepłowni Z. S.A. (powód) świadectwo pochodzenia

z kogeneracji o numerze K0000172/TGP-G/01/01286/2008, opiewające na ilość

energii elektrycznej 65676,510 MWh. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu

wyjaśnił, że zgodnie z art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego do wypełnienia

obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego nie zalicza

się umorzonych świadectw pochodzenia z kogeneracji, o których mowa w art. 9l

ust. 1 Prawa energetycznego wydanych dla energii elektrycznej wytworzonej w

jednostce kogeneracji w okresie, w którym koszty wytworzenia tej energii

wynikające z nakładów, o których mowa w art. 45 ust. 1a Prawa energetycznego są

uwzględniane w kosztach działalności przedsiębiorstw energetycznych zajmujących

się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej. Prezes Urzędu przyjął, ż

umorzenie opisanego powyżej świadectwa pochodzenia energii z kogeneracji,

wydanego powodowi, nie daje uprawnienia do wypełnienia obowiązku, o którym

mowa w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego.

Powód wniósł odwołanie od powyższej decyzji Prezesa Urzędu, zarzucając

naruszenie art. 9e ust. 8e, art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego oraz art. 2 pkt 7

ustawy z 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u

wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych

sprzedaży mocy i energii (Dz.U. Nr 130, poz. 905, dalej jako ustawa z 29 czerwca

2007 r.).

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

wyrokiem z 18 listopada 2008 r., uchylił decyzję Prezesa Urzędu. Sąd Okręgowy

przyjął, że istotą sporu między stronami jest, czy umorzenie przez Prezesa Urzędu

świadectwa pochodzenia z kogeneracji wydanego dla energii elektrycznej

wytworzonej w jednostce kogeneracji powoda nie daje uprawnień do wypełnienie

obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego. Sąd Okręgowy

uznał, że Prezes Urzędu w sposób nieuzasadniony zastosował przepis art. 9a ust.

8d Prawa energetycznego, pomijając jednoznaczną dyspozycję przepisu art. 9a

ust. 8e Prawa energetycznego, wyłączającego zastosowanie art. 9a ust. 8d Prawa

3

energetycznego w odniesieniu do świadectw pochodzenia uzyskanych przez

wytwórców, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r.

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją, zarzucając

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c.; art. 9a ust. 8d oraz art. 9a ust. 8e Prawa

energetycznego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 września 2009 r., oddalił apelację

Prezesa Urzędu uznając, że do powoda powinien znaleźć zastosowanie przepis

art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego, który jako lex specialis wyłączał zastosowanie

art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego. Nie podzielił poglądu Prezesa Urzędu, że

przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego znajduje zastosowanie dopiero od chwili

rozwiązania umów długoterminowych, to jest od dnia 1 kwietnia 2008 r.

Prezes Urzędu zaskarżył powyższy wyrok skarga kasacyjną i wniósł o jego

uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy Sądowi II instancji do

ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi Prezes Urzędu zarzucił

naruszenie art. 9a ust. 8e w związku z art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego oraz art.

32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i art.

193 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

1. Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie ma uzasadnionych podstaw.

2. Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela zapatrywania prawne

wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2010 r., sygn. akt

III SK 6/10 (niepublikowany). Zgodnie z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego, przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się

wytwarzaniem energii elektrycznej i sprzedające tę energię odbiorcom

końcowym oraz przedsiębiorstwa zajmujące się obrotem energią elektryczną

i sprzedające tę energię odbiorcom końcowym, zobowiązane są uzyskać i

przedstawić do umorzenia Prezesowi Urzędu świadectwa pochodzenia z

kogeneracji. Świadectwa takie uzyskuje pierwotnie wytwórca energii z

kogeneracji. Otrzymane świadectwo może przedstawić Prezesowi Urzędu do

4

umorzenia celem zaliczenia na poczet wykonania przez niego obowiązku, o

którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego albo sprzedać na

odpowiednim rynku giełdowym. Wówczas świadectwo może zostać

przedstawione Prezesowi Urzędu do umorzenia celem zaliczenia na poczet

wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego przez inne przedsiębiorstwo energetyczne niż to, które

wytworzyło faktycznie daną ilość energii w kogeneracji. Natomiast stosownie

do art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego, na poczet wypełnienie

powyższego obowiązku nie zalicza się świadectw pochodzenia z

kogeneracji, które zostały uzyskane dla energii elektrycznej wytworzonej w

jednostce kogeneracji w okresie, gdy wyższy koszt wytworzenia takiej

energii był uwzględniony w taryfach przedsiębiorstw zajmujących się

przesyłem energii lub jej dystrybucją. Z kolei dodany na mocy ustawy z 29

czerwca 2007 r. przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego wyłącza

zastosowanie przepisu art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego do świadectw

pochodzenia z kogeneracji uzyskanych przez wytwórców, o których mowa w

art. 2 pkt 7 ustawy z 29 czerwca 2007 r.

3. Obowiązek, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego

spoczywa na dwóch kategoriach przedsiębiorstw energetycznych:

wytwórcach oraz przedsiębiorstwach obrotu. W myśl art. 9a ust. 8d Prawa

energetycznego z obowiązku tego zarówno wytwórcy, jak i przedsiębiorstwa

obrotu nie mogą zwolnić się przedstawiając do umorzenia świadectwa

pochodzenia z kogeneracji uzyskane dla energii objętej umowami

długoterminowymi. Natomiast przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego

modyfikuje zakres zastosowania art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego w ten

sposób, że przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem

energii elektrycznej może zwolnić się z obowiązku, o którym mowa w art. 9a

ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego przedstawiając do umorzenia świadectwo

pochodzenia z kogeneracji uzyskane dla energii objętej umowami

długoterminowymi. Przepis art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego należy

zatem rozumieć w ten sposób, że ogranicza on zakres zastosowania art. 9a

ust. 8d Prawa energetycznego w ten sposób, że ten ostatni przepis nie

5

dotyczy wytwórcy energii w kogeneracji, który uzyskał świadectwo

pochodzenie energii z kogeneracji dla wytworzonej przez siebie energii i

przedstawia je Prezesowi Urzędu do umorzenia, celem wykonania

obowiązku ciążącego na nim na podstawie art. 9s ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego. Skoro przepisu art. 9a ust. 8d Prawa energetycznego nie

stosuje się do przedsiębiorstw, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z 29

czerwca 2007 r., to oznacza to, że wytwórcy w rozumieniu tego przepisu

mogą zaliczyć świadectwa pochodzenia na poczet wykonania przez siebie

obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego.

4. Taka wykładnia art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego nie powoduje żadnego

uprzywilejowania przedsiębiorstw energetycznych, do których przepis ten

jest adresowany, kosztem innych wytwórców energii. Uprzywilejowanie

wytwórców energii z kogeneracji objętych umowami długoterminowymi

występuje jedynie wówczas, gdy wytwórcy ci uzyskują przychód ze

sprzedaży świadectw pochodzenia energii z kogeneracji. Brak takiego

uprzywilejowania w sytuacji, gdy świadectwo uzyskane dla określonej ilości

energii, umarzane jest przez wytwórcę tej energii w celu wykonania

ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego. Gdy przedsiębiorstwo energetyczne, do którego

adresowany jest art. 9a ust. 8e Prawa energetycznego przedstawia do

umorzenia świadectwo pochodzenia energii z kogeneracji na poczet

wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego,

zachowanie to potwierdza jedynie, że dany wytwórca w zakresie

wynikającym z treści świadectwa, wywiązał się z obowiązku o którym mowa

w tym przepisie. Umorzenie świadectwa pochodzenia takiej energii, z

zaliczeniem jego wykonania na rzecz przedstawiającego takie świadectwo

wytwórcy, jest neutralne z punktu widzenia funkcjonowania rynku i nie

prowadzi to do uprzywilejowania wytwórcy objętego umowami

długoterminowymi, kosztem wytwórców nie objętych takimi umowami.

5. Przyjęta powyżej interpretacja art. 9a ust. 8e w związku z art. 9a ust. 8d

Prawa energetycznego znajduje dodatkowe uzasadnienie w wykładni

celowościowej. Przepis art. 9a ust. 8d został dodany do art. 9a ust. 8 Prawa

6

energetycznego na mocy ustawy z 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy -

Prawo energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o

systemie oceny zgodności (Dz.U. z 2007 r., Nr 21, poz. 124, dalej jako

ustawa z 12 stycznia 2007 r.). Zastąpiła ona obowiązek zakupu energii

elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła obowiązkiem

uzyskania i umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej

wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji lub uiszczenia opłaty

zastępczej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 12 stycznia 2007 r.,

pozbawienie wytwórców i dystrybutorów energii możliwości rozliczania

wykonania obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw

pochodzenia z kogeneracji podyktowane było tym, że świadectwa te są

nośnikiem praw majątkowych i mogą być przedmiotem obrotu. Stąd też

możliwość uzyskania świadectwa pochodzenia z kogeneracji, które

następnie byłoby odsprzedane przez wytwórcę energii na rynku,

prowadziłaby do nieuzasadnionego uprzywilejowania takiego wytwórcy,

ponieważ podmiot ten uzyskał już „rekompensatę” z tytułu wyższych kosztów

wytworzenia energii w jednostce kogeneracji w postaci wyższej ceny energii

w ramach umowy długoterminowej. W braku tego przepisu wytwórca energii

uzyskałby więc podwójną korzyść w postaci wyższej ceny energii oraz

dodatkowego przychodu ze sprzedaży świadectwa. Nie ulega zatem

wątpliwości, że intencją ustawodawcy było pozbawienie tych przedsiębiorstw

energetycznych, które wytwarzają energię elektryczną w jednostkach

kogeneracji sprzedawaną w ramach umów długoterminowych możliwości

uzyskiwania dodatkowych, nieuzasadnionych wpływów z tytułu

wprowadzania do obrotu świadectw pochodzenia energii z kogeneracji, w

sytuacji gdy odpowiednią rekompensatę za podjęte ryzyko inwestycyjne i

realizację polityki ochrony środowiska i polityki energetycznej państwa

stanowiła wyższa cena energii, zapewniona na podstawie postanowień

umów długoterminowych. Jednakże przepis art. 9a ust. 8d ustawy, w

brzmieniu nadanym mu przez ustawę z 12 stycznia 2007 r. nie tylko

pozbawił wytwórców energii w kogeneracji związanych umowami

długoterminowymi możliwości wprowadzania do obrotu świadectw

7

pochodzenia energii z kogenerecji, ale także uniemożliwił im wykonanie

obowiązku, o którym mowa w art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego

poprzez przedstawienie do umorzenie świadectw pochodzenia energii z

kogenerecji wytworzonej przez takie przedsiębiorstwa energetyczne w

należących do nich jednostkach kogeneracji. Mogło to powodować, że

wytwórca energii w kogeneracji byłby zobowiązany do zakupu świadectw

pochodzenia energii z kogeneracji, mimo iż w kontrolowanych przez niego

jednostkach kogeneracji wytworzył ilość energii adekwatną do uczynienia

zadość obowiązkowi z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa energetycznego. Jak

wynika to jednoznacznie z przytoczonego powyżej fragmentu uzasadnienia

projektu ustawy, skutek taki nie był zamierzony przez ustawodawcę, co

ostatecznie znalazło potwierdzenie w nowelizacji ustawy Prawo

energetyczne dokonanej na podstawie przepisów ustawy z 29 czerwca 2007

r. Dodany do art. 9a Prawa energetycznego ustęp 8e przywrócił wytwórcom

energii w jednostkach kogeneracji objętych umowami długoterminowymi,

możliwość wykonania obowiązku z art. 9a ust. 8 pkt 1 Prawa

energetycznego poprzez przedstawienie świadectw pochodzenia energii z

kogeneracji uzyskanych dla wytworzonej przez tych wytwórców energii.

6. Z powyższego wynika, że wyrok Sądu Apelacyjnego nie narusza art. 9a ust.

8e w związku z ust. 8d Prawa energetycznego, ani nie prowadzi do

uprzywilejowania niektórych wytwórców energii w sposób sprzeczny z art. 32

Konstytucji RP. Tym samym Sąd Apelacyjny nie mógł naruszyć art. 3 ustawy

o Trybunale Konstytucyjnym i art. 193 Konstytucji RP nie kierując pytania o

zgodność przepisów prawa energetycznego z Konstytucją.

7. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 98 w zw. z art. 108 § 1 oraz

art. 39821

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.