II PK 54/10

Sygn. akt II PK 54/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z powództwa Kazimierza M.

przeciwko Publicznemu Gimnazjum w B.

o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie stosunku pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 września 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 23 listopada 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powód Kazimierz M. – po ostatecznym sprecyzowaniu roszczenia – wniósł

o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy dokonanego przez

pracodawcę Publiczne Gimnazjum w B. Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 21 lipca

2009 r. uznał za bezskuteczne wypowiedzenie powodowi stosunku pracy. Sąd

2

Rejonowy w motywach orzeczenia przyjął, że pozwana szkoła miała możliwość

zatrudnienia powoda do wymiaru nie niższego niż ½ etatu, stąd wypowiedzenie

definitywne nie znajdowało podstaw.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód zatrudniony był u pozwanego od 1 września

2002 r. jako mianowany nauczyciel techniki. W okresie od 1 września 2002 r. do 31

sierpnia 2007 r. powód pełnił obowiązki dyrektora tego Gimnazjum.

W roku szkolnym 2008/2009 powód objął 6 godzin tygodniowo lekcji z

techniki oraz 3 godziny jako wychowawca w świetlicy szkolnej. Celem uzupełnienia

zajęć powód nauczał wychowania fizycznego w innej szkole podstawowej (w P.) w

wymiarze 9 godzin. Szkoła ta jednak w planach miała być zlikwidowana, co stało

się uchwałą Rady Miejskiej w B. w maju 2009 r.

Z końcem kwietnia 2009 r. Dyrektor Gimnazjum – Lucyna Ś. –

poinformowała powoda o likwidacji szkoły w P., ale jednocześnie wyraziła wolę

kontynuowania współpracy z powodem do 12 godzin tygodniowo, o ile uzupełni on

swoje kwalifikacje. Powód w tym celu dokształcał się na studiach podyplomowych,

które miały zakończyć się w czerwcu lub lipcu. W czasie rozmowy powód

poinformował dyrektora szkoły o swym złym stanie zdrowia, co być może

spowoduje konieczność wykorzystania przez powoda urlopu dla poratowania

zdrowia. Dnia 28 kwietnia 2009 r. dyrektor szkoły poinformowała Radę

Pedagogiczną Gimnazjum o zmniejszeniu oddziałów o jeden i zaplanowała dla

powoda 5 godzin lekcyjnych techniki oraz 7 godzin z wiedzy o społeczeństwie (o ile

uzupełni on kwalifikacje).

Powód w okresie od 16 kwietnia 2009 r. do 30 maja 2009 r. przebywał na

zwolnieniu lekarskim. W dniu 11 maja 2009 r. Gimnazjum wysłało do powoda

pismo, zawierające wypowiedzenie powodowi stosunku pracy, z uwagi na zmiany

organizacyjne, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U z 2006 r., Nr 97, poz. 674 j.t. ze. zm.)

Dnia 12 maja 2009 r. powód skontaktował się telefonicznie z Dyrektor

Szkoły, która poinformowała go, że wcześniejsze ustalenia, co do jego zatrudnienia

nie są aktualne. Pismo wypowiadające stosunek pracy powód otrzymał 25 maja

2009 r. Jeszcze przed tą datą, - tj. 14 maja 2009 r. wydano orzeczenie lekarskie

stwierdzające konieczność udzielenia powodowi urlopu dla poratowania zdrowia, o

3

którym mowa w art. 73 ust. 10 ustawy - Karta Nauczyciela. Czas urlopu określono

od 31 maja 2009 do 30 maja 2010 r. Orzeczenie lekarskie wpłynęło do Gimnazjum

15 maja 2009 r. Pracodawca udzielił powodowi urlopu dla poratowania zdrowia do

końca okresu zatrudnienia, tj. do 31 sierpnia 2009 r. Powód - Kazimierz M. nie

przyjął 3 miesięcznego okresu urlopu dla poratowania zdrowia. Dnia

7 lipca 2009 r. powód obronił pracę dyplomową, kończącą 3 semestralne studia

podyplomowe, które umożliwiały mu naukę z przedmiotu wiedza o społeczeństwie

(wos). O fakcie tym szkoła wiedziała. A zatem w dacie złożenia przez pracodawcę

oświadczenia woli o wypowiedzeniu powód kończył studia podyplomowe. Na

zebraniu Rady Pedagogicznej Dyrektor Szkoły poinformowała o wakatach godzin

lekcyjnych z techniki (w wymiarze 5 godzin lekcyjnych), z wos-u (w wymiarze 7

godzin lekcyjnych) oraz z języków obcych ( w wymiarze 8 godzin lekcyjnych).

Jednocześnie pracodawca udzielał informacji, iż powód, dysponując uprawnieniami

do obsadzenia tylko 5 godzin lekcyjnych z techniki nie mógłby otrzymać ½ etatu, co

umożliwiałoby pracodawcy zmianę warunków pracy nauczycielowi mianowanemu,

jakim był Kazimierz M. W roku szkolnym 2009/2010 miało być zaplanowanych

więcej godzin lekcyjnych w porównaniu z rokiem poprzednim (o 4 godziny więcej),

a mniej klas.

Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżyła strona pozwana, zarzucając mu

naruszenie prawa materialnego (art. 20 ust. 1 pkt. 2; art. 20 ust. 2;art. 20 ust. 7

Karty Nauczyciela oraz art. 45 § 1 k.p.), a także naruszenie przepisów prawa

procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.). Skarżąca wniosła o przeprowadzenie

dodatkowych dowodów z przesłuchania świadków oraz o zmianę zaskarżonego

wyroku i oddalenie powództwa. Wyrokiem z 23 listopada 2009 r., Sąd Okręgowy

oddalił apelację. Uznał przy tym, że z chwilą uzyskania informacji o otrzymaniu

prawa do urlopu dla poratowania zdrowia pracodawca powinien cofnąć

wypowiedzenie i udzielić urlopu na pełen okres.

Wyrok Sądu Okręgowego została zakwestionowany przez pozwana szkołę

skargą kasacyjną. W skardze kasacyjnej zarzucono wyrokowi Sądu Okręgowego

naruszenie przede wszystkim art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela oraz art. 20 ust. 1 pkt

2 Karty Nauczyciela przez uznanie, że z chwilą nabycia prawa do urlopu dla

poratowania zdrowia na okres dłuższy niż okres wypowiedzenia nie można z

4

pracownikiem rozwiązać stosunku pracy i z chwilą uzyskania od pracownika

informacji o udzieleniu urlopu pracodawca powinien cofnąć wypowiedzenie

stosunku pracy; naruszenie art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. w zw. z art. 91 c § 1

Karty Nauczyciela oraz obrazę art. 45 § 1 i § 2 k.p. w zw. z art. 91 § 1c Karty

Nauczyciela. W skardze kasacyjnej zarzucono także nie respektowanie przez sąd

drugiej instancji przepisów prawa procesowego, tj. art. 316 § 1 w zw. z art. 391

k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, stąd wymaga oddalenia,

aczkolwiek uzasadnienie wyroku nie w pełni odpowiada właściwej interpretacji

prawa.

1. Najważniejszy problem prawny, jaki powstał przy rozpatrywaniu sporu

dotyczył zakresu ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy mianowanego

nauczyciela, który w okresie wypowiedzenia uzyskał prawo do urlopu dla

poratowania zdrowia, ale o fakcie przyznania tego urlopu od konkretnego

dnia pracodawca dowiedział się przed skutecznym złożeniem oświadczenia

woli o wypowiedzeniu umowy. Dodatkowo wymaga podkreślenia, iż ad

casum oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy zostało złożone w czasie

nieobecności pracownika w pracy spowodowanej chorobą (dzień 25 maja

2009 r.). Data rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia w niniejszej

sprawie określona została jako dzień następny po dniu zwolnienia

lekarskiego. Zwolnienie lekarskie powód otrzymał na okres do 30 maja 2009

r., natomiast urlop dla poratowania zdrowia miał rozpocząć się 31 maja 2009

r. Powód otrzymał zatem oświadczenie woli pracodawcy o wypowiedzeniu

umowy w okresie niezdolności do pracy spowodowanej chorobą,

2. Zgodnie z art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczycielowi zatrudnionemu w

pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co

najmniej 7 lat w szkole, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania

zdrowia, w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, w wymiarze

nieprzekraczającym jednorazowo roku. Z powołanego przepisu, a także

utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż prawo do urlopu dla

5

poratowania zdrowia jest prawem podmiotowym pracownika. W okresie zaś

tego urlopu stosunek pracy nauczyciela jest chroniony. Przeniesienie

nauczyciela w stan nieczynny na jego wniosek (lub wypowiedzenie mu

stosunku pracy) po rozpoczęciu urlopu jest sprzeczne z celem urlopu i

uzasadnia żądanie uznania tego przeniesienia za bezskuteczne (wyrok SN z

20 kwietnia 2001 r. sygn. I PKN 377/00 – OSNP 2003/5/115 i powoływane

tam orzecznictwo). Judykatura uznaje, iż dyrektor szkoły jest zobowiązany

do udzielenia urlopu i do określenia jego długości zgodnie z orzeczeniem

lekarskim W okresie urlopu nie może zatem zmienić na niekorzyść

warunków zatrudnienia nauczyciela. Urlop dla poratowania zdrowia jest

bowiem usprawiedliwiona nieobecnością w pracy o określonym przez

ustawodawcę przeznaczeniu. Ratio przepisów o omawianym tu urlopie

polega właśnie na umożliwieniu nauczycielowi spokojnego leczenia, w celu

uzyskania poprawy zdrowia bez obawy o dalszą egzystencję materialną.

3. Brakuje normy, a także wypowiedzi judykatury, które wprost zakazywałaby

wypowiedzenia stosunku pracy w okresie od uzyskania informacji o

przyznaniu urlopu dla poratowania zdrowia a przed datą jego rozpoczęcia.

Co więcej Sąd Najwyższy w wyroku z 7 listopada 1995 r. sygn. I PRN 83/95

(OSP 1997/10/189) stanął wręcz na stanowisku, iż złożenie wniosku o

udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia nie jest przeszkodą do

rozwiązania stosunku pracy. Taki punkt widzenia zgodny jest nota bene z

prawem, a odmienna interpretacja sądu drugiej instancji orzekającego w

niniejszej sprawie (aczkolwiek mało stanowcza) nie znajduje uzasadnienia.

4. Jednoznaczna teza zawarta w orzeczeniu I PRN 83/95 nie jest jednak w

pełni adekwatna dla niniejszej sprawy, gdzie urlop dla poratowania zdrowia

bezpośrednio poprzedzało zwolnienie lekarskie.

5. Sądowi Najwyższemu znana jest uchwała SN z 7 grudnia 2006 r., sygn. I

PZP 4/06, w myśl której w przypadku istnienia podstaw do rozwiązania

stosunku pracy z mianowanym nauczycielem z przyczyn wskazanych w

art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela nie stosuje się art. 41 k.p. Uchwała ta

spotkała się z oceną krytyczną piśmiennictwa, gdzie podniesiono, iż grupa

nauczycieli mianowanych nie korzysta w myśl uchwały SN I PZP 4/06 z

6

podstawowych gwarancji prawnych dotyczących stabilizacji zatrudnienia w

okresie ochronnym, jakim jest choroba (por. glosa do uchwały autorstwa I.

Sawa, MPrP 2008/12/666). Ta kontrowersja staje się szczególnie istotna

wówczas, gdy urlop dla poratowania zdrowia stanowi niejako kontynuację

zwolnienia lekarskiego. Nie można, bowiem w takiej sytuacji podnosić

zasadnieargumentu, że zwolnienie lekarskie stanowiło „ucieczkę” przed

wypowiedzeniem stosunku pracy, skoro owo zwolnienie zakończyło się

skierowaniem na urlop dla poratowania zdrowia. Do dalszej dyskusji

merytorycznej jest także argument o kompleksowej regulacji rozwiązania

stosunku pracy mianowanych nauczycieli i braku możliwości sięgania dla

tych przypadków do kodeksu pracy, skoro dopuszcza się stosowanie art. 38

k.p.; art. 45 § 2 etc. k.p. na zasadzie art. 91 c ust. 1 Karty Nauczyciela.

6. Nie negując na tle rozpatrywanego przypadku frontalnie tezy powołanej

uchwały Sądu Najwyższego, bowiem problem w sprawie nie był

podnoszony ani przez powoda ani przez sądy meriti i rozstrzygając spór w

zgodzie z uchwałą z 7 grudnia 2006 r., sygn. I PZP 4/06, należy ocenić, iż

wypowiadając stosunek pracy, w okresie zwolnienia lekarskiego i po

otrzymaniu informacji o uzyskaniu przez powoda następnego dnia po

zwolnieniu lekarskim urlopu dla poratowania zdrowia, szkoła co najmniej

nadużyła swych uprawnień do wypowiedzenia, co nie korzysta z ochrony

prawnej (art. 8 k.p.).

7. Przede wszystkim jednak w uchwale z 7 grudnia 2006 r., sygn. I PZP 4/06

Sąd Najwyższy podkreślił, iż dla wyłączenia ochrony z art. 41 k.p. konieczne

jest zaistnienie przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty

Nauczyciela. W sprawie niniejszej zaś takie przyczyny nie występowały. Jak

trafnie oceniły sądy nie było podstaw merytorycznych do wypowiedzenia

powodowi umowy o pracę. Pensum dydaktyczne dla powoda było

zabezpieczone w wymiarze ponad ½ etatu, co dawało mu prawo do zmiany

warunków pracy i tym samym nie umocowywało dyrektora szkoły do

wypowiedzenia stosunku pracy z mianowania.

8. Brak przyczyn do wypowiedzenia stosunku pracy mianowanego nauczyciela,

o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela nie pozwala na

7

wypowiedzenie mu stosunku pracy, szczególnie w sytuacji gdy tuż przed

rozpoczęciem urlopu przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wadliwość

wypowiedzenia stosunku pracy powoduje zasadne wystąpienie z pozwem

przez K. M. Zasadność tego roszczenia pracownika nie zobowiązuje strony

pozwanej do cofnięcia oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy

powodowi, ale zmusza do przyjęcia konsekwencji ferowania przez sąd

wyroku, zgodnie z żądaniem pozwu. Taką też intencję wyraził Sąd Okręgowy

w motywach swego orzeczenia (s.5), twierdząc, iż korzystniejsze z punktu

widzenia zapewnienia dobrych relacji w pracy byłoby cofnięcie przez

pracodawcę oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy.

Stwierdzeniem tym Sąd drugiej instancji – wbrew twierdzeniom skargi

kasacyjnej obraził ani art. 61 k.c.

9. Zdaniem Sądu Najwyższego nie doszło też do obrazy art. 45 § 1 k.p. w taki

sposób, by naruszenie tego przepisu mogło spowodować uchylenie

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego przez Sąd Najwyższy w trybie

nadzwyczajnym skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy wyrok ten realizował

normę z art. 385 k.p.c. i powinien być dawno wykonany, a brakuje

jakiejkolwiek innej podstawy prawnej dla uwzględnienia skargi. Takie

działanie Sądu Najwyższego (tj. uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu w celu orzeczenia o

przywróceniu powoda do pracy i oddaleniu apelacji, a także orzeczeniu o

kosztach procesu) oznaczałoby zbytnie sformalizowanie postępowania

wywołanego skargą kasacyjną, przeczyłoby szybkości postępowania i

zasadzie ekonomii procesowej w sprawach pracowniczych, w których ważne

jest rozstrzygniecie sporu bez zwłoki, nie antagonizowanie stron i

ustabilizowanie ich sytuacji.

10.Z tych względów merytorycznych orzeczono, jak w sentencji uznając, że

naruszenia procedury nie miały takiego charakteru, o którym mowa w art.

3983

§ 1 pkt. 1 k.p.c. Tylko bowiem zasadnicze uchybienia procesowe

prowadzić mogą do uchylenia wyroku. Samo naruszenie przepisów

8

postępowania - nawet, jeżeli jest obiektywnie istotne - nie jest wystarczającą

podstawą skargi kasacyjnej.