SNO 35/10

WYROK Z DNIA 7 WRZEŚNIA 2010 R.

SNO 35/10

Przewodniczący: sędzia SN Michał Laskowski.

Sędziowie SN: Józef Szewczyk, Dariusz Zawistowski (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz protokolanta po rozpoznaniu w

dniu 7 września 2010 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniami

obwinionego i jego dwóch obrońców od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. ASD (...)

1. u t r z y m a ł w m o c y z a s k a r ż o n y w y r o k ;

2. kosztami sądowymi odwoławczego postępowania dyscyplinarnego obciążył

Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym wniósł o

rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego, zarzucając

mu, że w dniach 3 i 4 czerwca 2009 r. dopuścił się przewinienia służbowego,

polegającego na tym, że będąc wyznaczonym przez p.o. Przewodniczącej Wydziału

Rodzinnego i Nieletnich W. Z. do rozpoznania sprawy III Nsm 1051/08, dotyczącej

zmiany kontaktów z małoletnimi, odmówił wykonania tego polecenia, w następstwie

czego w dniu 4 czerwca 2009 r. odwołano rozpoznanie przedmiotowej sprawy, a

czynem tym naruszył § 49 ust. 1 w zw. z § 57 pkt 2 i § 60 ust. 1 Rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (Dz. U. 2007 r. Nr 38, poz. 249 ze zm.).

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. uznał

sędziego Sądu Rejonowego winnym popełnienia zarzucanego mu przewinienia

służbowego, z tym że przyjął, iż wyczerpuje ono przepis art. 107 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.)

w zw. z § 61 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23

lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz.

249 ze zm.) i za to, na podstawie art. 109 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia, kosztami postępowania

dyscyplinarnego obciążając Skarb Państwa.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że zgodnie z podziałem czynności

zaopiniowanym przez Kolegium Sądu Okręgowego i ustalonym przez prezesa Sądu

2

Okręgowego, sędzia Sądu Rejonowego w 2009 roku orzekał w III Wydziale

Rodzinnym i Nieletnich w sprawach rodzinnych i nieletnich, sprawował nadzór nad

wykonawstwem zgodnie z rejonizacją, orzekał w sprawach dotyczących leczenia

psychiatrycznego, sprawował czynności kontrolne i nadzorcze nad Ośrodkiem

Kuratorskim Nr 1 w A. oraz wykonywał czynności zlecone dodatkowo przez

przewodniczącego Wydziału lub Prezesa Sądu.

W dniu 8 stycznia 2008 r. w III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich Sądu

Rejonowego zawisła sprawa z wniosku Mieczysława S. (sygn. akt III Nsm 1051/08) o

ustalenie sposobu kontaktowania się z małoletnimi dziećmi. Sędzią sprawozdawcą w

tej sprawie została wyznaczona sędzia X. Y.; rozprawy z jej udziałem odbyły się w

dniu 12 września 2008 r. i 18 grudnia 2008 r. W lutym 2009 r. pojawiły się problemy z

obsadą sędziów orzekających w tym Wydziale z uwagi na chorobę sędziego X. Y.,

która miała planowane sprawy na kilka miesięcy naprzód, w tym sprawę III Nsm

1051/08 wyznaczoną przez siebie na dzień 4 czerwca 2009 r. Sędzia przedstawiała

kolejne, krótkotrwałe zwolnienia lekarskie, w związku z czym trudno było

przewidzieć, kiedy nastąpi jej powrót do obowiązków orzeczniczych. W dniu 1 maja

2009 r. obowiązki przewodniczącego Wydziału zaczęła pełnić sędzia W. Z. Sprawy

należące do referatu sędziego X. Y., a już wyznaczone, zostały przydzielone innym

sędziom. W dniu 18 maja 2009 r. Przewodnicząca Wydziału wydała zarządzenie

przydzielające sprawę III Nsm 1051/08 obwinionemu sędziemu, z zachowaniem

terminu rozprawy na 4 czerwca 2009 r. Akta zostały odłożone na półkę sędziego w

sekretariacie. Sędzia Sądu Rejonowego nie zapoznał się z nimi aż do dnia 3 czerwca

2009 r., kiedy zostały mu przedstawione przez protokolantkę. Wówczas sędzia udał się

do gabinetu sędziego W. Z., gdzie rzucił aktami o stół mówiąc, żeby nie wyznaczać

mu spraw na dzień przed wokandą, po czym natychmiast wyszedł. Przewodnicząca

poleciła kierownikowi sekretariatu aby ponownie przedstawić akta sędziemu, jednak

ten oznajmił, że udaje się do lekarza i przedłoży zwolnienie lekarskie do końca

tygodnia oraz odmówił przyjęcia akt. Wówczas Przewodnicząca wydała pisemne

zarządzenie, aby sprawę III Nsm 1051/08 przedłożyć obwinionemu sędziemu celem

rozpoznania jej zgodnie z zarządzeniem z dnia 18 maja 2009 r.; zostały one ponownie

przedstawione obwinionemu.

W dniu 4 czerwca 2009 r. sędzia Sądu Rejonowego przybył do pracy o godz.

10.00, nie wyszedł jednak na salę sądową, co zmusiło Przewodniczącą do zdjęcia

sprawy III Nsm 1051/08 z wokandy.

Tego samego dnia sędzia Sądu Rejonowego przeprowadził w Policyjnej Izbie

Dziecka postępowanie wyjaśniające wobec nieletniego Przemysława K. (sygn. akt III

Npw 395/09).

Ostatecznie sprawa III Nsm 1051/08 została rozpoznana przez sędziego Sądu

Rejonowego na rozprawie w dniu 30 czerwca 2009 r.

3

Oceniając zachowanie obwinionego sędziego Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny podkreślił, że okoliczności sprawy, na skutek których doszło do

przedstawienia obwinionemu zarzutu, były bezsporne. Artykuł 107 p.u.s.p. stanowi

materialną podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego i zawiera generalne

znamiona deliktu dyscyplinarnego, których konkretyzacja następuje w wyroku sądu

dyscyplinarnego i powinna mieć postać jednoznacznego określenia tego deliktu jako

przewinienia służbowego lub uchybienia godności urzędu oraz wskazywać naruszone

przez sędziego normy konkretnego aktu prawnego albo dokładny opis jego

zachowania przynoszącego ujmę pełnionemu urzędowi.

W ocenie Sądu Apelacyjnego odmowa przez obwinionego rozpoznania sprawy

III Nsm 1051/08 stanowiła naruszenie § 61 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.). W przepisie tym jest mowa o

obowiązkach przewodniczącego posiedzenia w zakresie wydawania zarządzeń w

związku z przygotowaniem posiedzenia i zarządzeń w toku postępowania, a także o

obowiązku dbania o punktualne rozpoczęcie posiedzenia. Obwiniony zobowiązany był

podjąć wszelkie czynności prowadzące do rozpoznania sprawy III Nsm 1051/08 w

wyznaczonym terminie, tj. dnia 4 czerwca 2009 r. Obowiązek ten wynikał z

zarządzenia p.o. Przewodniczącej Wydziału sędziego W. Z., wydanego w dniu 18

maja 2009 r., na mocy którego sprawa III Nsm 1051/08 została przydzielona do

referatu obwinionego sędziego. W związku z tym nie budzi wątpliwości bezprawność

zachowania obwinionego.

Natomiast ustalenie, czy zachowanie obwinionego było zawinione, sprowadzało

się do oceny, czy miał on obiektywną możliwość rozpoznania sprawy III Nsm 1051/08

na rozprawie wyznaczonej na dzień 4 czerwca 2009 r. Mimo, że akta sprawy zostały

przedstawione obwinionemu sędziemu dopiero w dniu 3 czerwca 2009 r. około godz.

13.00., w ocenie Sądu Dyscyplinarnego zapoznanie się z nimi przez doświadczonego

sędziego było możliwe w tak krótkim czasie. Późne poinformowanie obwinionego o

terminie rozprawy nie stało na przeszkodzie rozpoznaniu sprawy III Nsm 1051/08 w

wyznaczonym terminie z uwagi na jej charakter oraz objętość akt, które liczyły 39

kart, z czego 11 stanowiły koperty i formularze potwierdzenia odbioru. Odmowa

wyjścia na salę rozpraw w sytuacji, kiedy obwiniony znajdował się w sądzie,

uzasadniała zaś ocenę, że przewinienia służbowego dokonał z winy umyślnej.

Czyn sędziego Sądu Rejonowego cechowała społeczna szkodliwość w związku z

wywarciem ujemnego wpływu w zakresie wykonywania służby i godności urzędu

sędziego. Spowodował też niedogodności dla uczestników postępowania w sprawie III

Nsm 1051/08.

4

Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego wnieśli:

obwiniony sędzia Sądu Rejonowego oraz jego obrońcy, T. R. sędzia Sądu

Najwyższego w stanie spoczynku i sędzia D. W.

Obwiniony, zaskarżając w całości pkt I wyroku Sądu Dyscyplinarnego, zarzucił

obrazę art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych przez przyjęcie, że

przewinieniem może być obrona godności i niezawisłości sędziego, błąd w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, a

polegający na dowolności poczynionych ustaleń, ograniczeniu ustaleń do dwóch spraw

z pominięciem wszystkich spraw w referacie obwinionego oraz złej organizacji pracy,

obrazę art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającą na braku wskazania w uzasadnieniu wyroku

faktów, które Sąd uznał za udowodnione oraz na braku wskazania dowodów, na

których oparł się Sąd podejmując decyzję wyrażoną w sentencji wyroku, przytoczenie

przez Sąd faktów i rozważań niemających związku z rozstrzygnięciem Sądu i przyjętą

kwalifikacją. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie od zarzutu

popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.

Obrońca obwinionego zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego w całości i zarzuciła zmianę kwalifikacji prawnej zarzucanego

obwinionemu czynu bez dokonania zmiany opisu zarzucanego czynu, wadliwe

przyjęcie, iż obwiniony dopuścił się przewinienia służbowego z winy umyślnej oraz

błędną ocenę szkodliwości społecznej czynu obwinionego. Wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obwinionego od postawionych mu zarzutów.

Obrońca obwinionego sędzia D. W., zaskarżając w całości pkt I wyroku Sądu

Dyscyplinarnego, zarzucił obrazę art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz.

1070 ze zm.) oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i

mający wpływ na jego treść, a polegający na wyrażeniu nietrafnej oceny, że

zachowanie sędziego stanowiło przewinienie dyscyplinarne. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego

wyroku i uniewinnienie obwinionego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Sąd Dyscyplinarny przyjął, że obwiniony sędzia Sądu Rejonowego odmówił

wykonania polecenia przewodniczącego wydziału, który polecił mu rozpoznanie

sprawy o sygn. III Nsm 1051/08, wyznaczonej na dzień 4 czerwca 2009 r., co

spowodowało konieczność odwołania tego posiedzenia. Brak jest zatem podstaw by

przyjąć, jak podnosi w swoim odwołaniu obwiniony, że przypisano mu przewinienie

dyscyplinarne polegające na rażącej i oczywistej obrazie przepisów prawa. Obwiniony

nie przeczył, że odmówił wykonania wskazanego w przedstawionym mu zarzucie

polecenia. Sąd Dyscyplinarny zasadnie przyjął zatem, że fakt popełnienia zarzucanego

5

mu czynu nie budzi wątpliwości. Dlatego też bezzasadny był zarówno zawarty w

odwołaniu obwinionego zarzut dowolności poczynionych ustaleń, jak też zarzut braku

wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku faktów, które zostały uznane za

udowodnione oraz dowodów stanowiących podstawę do ich ustalenia. Przytoczenie

przez Sąd Dyscyplinarny innych faktów i rozważań, które w ocenie skarżącego nie

miały związku z rozstrzygnięciem i kwalifikacją czynu obwinionego nie mogło zaś

stanowić uchybienia procesowego, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Nie

można też przyjąć, że Sąd Dyscyplinarny oceniając możliwość rozpoznania przez

obwinionego sprawy wyznaczonej na dzień 4 czerwca 2009 r. pominął ocenę liczby

spraw znajdujących się w referacie obwinionego i sposób organizacji pracy jedynie z

tego względu, że uwzględnił przede wszystkim czynności, które obwiniony miał

przeprowadzić bezpośrednio w dniu 4 czerwca 2009 r. Wskazał bowiem wyraźnie, że

w jego ocenie zaniechanie przez przewodniczącego wydziału poinformowania

sędziego o wyznaczeniu mu dodatkowego posiedzenia przez bezpośredni komunikat

bądź polecenie niezwłocznego przedstawienia mu akt sprawy przez pracowników

sekretariatu, budzi zastrzeżenia w kontekście prawidłowej organizacji pracy sędziów.

Kwestia ta podlegała zatem jego ocenie.

Sąd Dyscyplinarny uznał, że postępowanie opisane w zarzucie przedstawionym

obwinionemu naruszało § 61 ust. 1 pkt. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin Urzędowania Sądów

Powszechnych (Dz. U. z 2007 r. Dz. U. Nr 38, poz. 249 – dalej Regulamin sądowy),

co odpowiadało znamionom deliktu dyscyplinarnego w rozumieniu art. 107 ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm. – dalej p.u.s.p.)

i stąd jego działanie było bezprawne. Nieuzasadniony był zatem zarzut obwinionego

dotyczący braku wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jego podstawy

prawnej.

Sąd Dyscyplinarny przyjął zasadnie, że bezprawności działania obwinionego nie

uchylały wskazywane przez niego motywy odmowy wykonania polecenia rozpoznania

sprawy o sygn. III Nsm 1051/08, wyznaczonej na dzień 4 czerwca 2009 r. Obwiniony

wskazał, że w swoim postępowaniu kierował się potrzebą obrony godności i

niezawisłości sędziego. Nie negując oceny, że obrona tego rodzaju wartości mogłaby

uzasadniać pogląd, że określone działanie nie stanowiło przewinienia dyscyplinarnego,

nie można jednak podzielić oceny obwinionego i jego obrońcy, że zachowanie

obwinionego stanowiło jedyną możliwą i słuszną formę sprzeciwu wobec nadużycia

władzy „wykonawczej”. Polecenie przez przewodniczącego wydziału, aby sędzia

rozpoznał przydzieloną wcześniej do jego referatu sprawę, w zastępstwie sędziego,

który zachorował i nie mógł podjąć wymaganych czynności, nie może być w żadnym

razie uznane za nadużycie i formę ingerencji władzy wykonawczej w stosunku do

władzy sądowniczej. Artykuł 79 p.u.s.p. stanowi, że sędzia nie może, powołując się na

6

zasadę niezawisłości sędziowskiej, uchylić się od wykonania poleceń w zakresie

czynności administracyjnych, jeżeli z mocy przepisów ustawy należą do obowiązków

sędziowskich, a także poleceń dotyczących sprawności postępowania sądowego; może

jednak domagać się wydania polecenia na piśmie. Tego rodzaju rozwiązanie

usprawiedliwia potrzeba zapewnienia sprawnego funkcjonowania sądów.

Jeżeli zdaniem obwinionego i jego obrońcy sposób organizacji pracy w Wydziale

III Rodzinnym i Nieletnich budził zastrzeżenia, to obwiniony nie godząc się z taką

sytuacją mógł podjąć określone działania, w zgodzie z przepisami, aby zwrócić na to

uwagę przełożonych. Odpowiednią formą takich działań nie była natomiast odmowa

rozpoznania sprawy wyznaczonej wcześniej przez sędziego, który zachorował i

korzystał ze zwolnienia lekarskiego.

Bezzasadny był zarzut obrońcy obwinionego naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

Wcześniejsze zakwalifikowanie postępowania obwinionego jako uchybienia w

zakresie sprawności postępowania i zwrócenie mu na piśmie uwagi na to uchybienie,

na podstawie art. 37 § 4 p.u.s.p. – także w sytuacji – gdy Sąd Dyscyplinarny wydał w

sprawie ASDo (...) uchwałę w tym przedmiocie, nie stanowiło przeszkody do

wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Postępowanie w sprawie ASDo (...) nie

było bowiem postępowaniem dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko obwinionemu

i brak było tożsamości przedmiotowej tych postępowań. Podobną ocenę w tym

zakresie wyraził już Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w uzasadnieniu wyroku z

dnia 14 maja 2008 r., SNO 28/08, stwierdzając, że gdyby została zrealizowana

dyspozycja art. 37 § 4 p.u.s.p. istniałaby nie tylko możliwość, ale konieczność

przekazania sprawy do rozpoznania sądowi dyscyplinarnemu.

Nie znajdowało uzasadnionych podstaw także odwołanie drugiego z obrońców

obwinionego. W toczącym się postępowaniu dyscyplinarnym obwiniony nie został

pozbawiony możliwości obrony swoich praw w wyniku zmiany kwalifikacji

zarzucanego mu czynu. O takiej ewentualności Sąd Dyscyplinarny uprzedził bowiem

na posiedzeniu, o którego terminie obwiniony został prawidłowo zawiadomiony. Brak

także podstaw do kwestionowania wyrażonej przez Sąd Dyscyplinarny oceny, że

obwiniony dopuścił się przewinienia służbowego z winy umyślnej. Jego obrońca

podniósł, że działanie obwinionego było podyktowane silnymi emocjami i mogło być

uzasadnione sposobem powiadomienia o terminie posiedzenia i kolizją z innymi

obowiązkami obwinionego. Sąd Dyscyplinarny ustalił jednak, że w dniu posiedzenia

obwiniony miał zaplanowane wysłuchanie – w późniejszych godzinach – jedynie

jednego nieletniego, co w jego ocenie nie uniemożliwiło rozpoznania sprawy III Nsm

1051/08. Podobnie Sąd Dyscyplinarny ocenił możliwość rozpoznania tej sprawy z

punktu widzenia jej charakteru i objętości akt, które liczyły około 30 stron. Ocen tych

obwiniony zaś nie kwestionuje.

7

Niezależnie też od oceny, kiedy obwiniony – z uwagi na sposób organizacji

pracy – miał możliwość wcześniejszego zapoznania się z aktami sprawy, która została

przydzielona do jego referatu dużo wcześniej, bo w dniu 18 maja 2009 r., niewątpliwie

o terminie posiedzenia został kilkakrotnie powiadomiony dzień wcześniej. Forma tego

zawiadomienia (informacja pracownika sekretariatu), nie uzasadnia oceny, że godziła

ona w godność sędziego i przy uwzględnieniu tej okoliczności nie mogła

usprawiedliwiać ewentualnego stanu silnego wzburzenia obwinionego. W każdym zaś

razie, z uwagi na termin posiedzenia przypadający następnego dnia, obwiniony miał

możliwość przeanalizowania zaistniałej sytuacji i jego zachowanie w dniu 4 czerwca

2009 r. było wynikiem decyzji podjętej z pełnym rozeznaniem. Wskazuje na to

również linia obrony obwinionego, który swoje działanie postrzega jako celowe i

podjęte w zamiarze przeciwdziałania wadliwej organizacji pracy w sądzie, w którym

wykonuje obowiązki sędziego.

Z tych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok, orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 133 p.u.s.p.