II CSK 162/10

Sygn. akt II CSK 162/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa Marty i Zbigniewa W.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej im. Bolesława Chrobrego

o zobowiązanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 września 2010 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 6 lipca 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie Marta i Zbigniew W. domagali się zobowiązania pozwanej

Spółdzielni Mieszkaniowej im. Bolesława Chrobrego do złożenia oświadczenia woli

o ustanowieniu na ich rzecz prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego nr 100,

położonego, przy ul. L.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. W

uzasadnieniu wskazał, że w dacie zawarcia umowy o spółdzielcze lokatorskie

prawo do lokalu wysokość wkładu mieszkaniowego została ustalona sprzecznie z

prawem. Dlatego uznał, że umowa z 15 stycznia 2003 r. w zakresie ustalającym

wysokość wkładu mieszkaniowego na kwotę 21745,09 zł jest nieważna (art. 58 § 1 i

3 k.c.).

Sąd Okręgowy wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

powodów od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy wskazał - mając na

uwadze datę zawarcia przez strony umowy o ustanowienie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu - że do wyceny wkładu mieszkaniowego,

który zobowiązani byli wnieść powodowie, miał zastosowanie art. 10 ust. 4

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz

niektórych innych ustaw. Tymczasem wyliczony przez pozwaną wkład

mieszkaniowy nie został zwaloryzowany - jak wymagał tego powołany przepis -

według wartości rynkowej lokalu, w związku z czym umowa z 15 stycznia 2003 r.

w zakresie ustalenia wysokości wkładu mieszkaniowego jest nieważna (art. 58 § 1

i 3 k.c.). Skoro powodowie nie wnieśli wymaganego wkładu mieszkaniowego

w kwocie 40.000 zł, lecz wkład w zaniżonej wysokości (21.745,09 zł),

bezprzedmiotowym było badanie, czy spełnili przesłanki niezbędne do

przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu w odrębną własność

(art. 12 ust. 1 i 11

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu nadanym

ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r.).

3

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie

tego orzeczenia i jego zmianę polegającą na uwzględnieniu powództwa. W ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej zarzucili naruszenie art. 12 ust. 1 i 11

i art. 491

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w związku z art.

64 k.c. i art. 1047 § 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie, a także art. 10 ust. 4 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 grudnia

2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych

ustaw i art. 58 § 1 i 3 k.c. przez ich błędne zastosowanie. Drugą podstawę

kasacyjną skarżący wypełnili zarzutami naruszenia art. 382 w zw. z art. 232 k.p.c.

i art. 6 k.c., art. 207 § 3, art. 386 § 4, art. 321 w zw. z art. 391 k.p.c., art. 98 w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c.

Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.

W uzasadnieniu podniosła, że 23 czerwca 2009 r. powodowie dokonali wpłaty

brakującej części wkładu mieszkaniowego, a w dniu 1 października 2009 r. strony

zawarły umowę o ustanowienie odrębnej własności lokalu objętego żądaniem

pozwu i przeniesienie jego własności na powodów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy oceniając zasadność roszczenia powodów wyszedł

z trafnego założenia, że warunkiem przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego

prawa do lokalu mieszkalnego w prawo odrębnej własności lokalu na podstawie art.

12 ust. 1 i 11

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych

(tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm.; dalej: „u.s.m."), w brzmieniu

nadanym ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007, nr 125,

poz. 873), jest zawarcie ważnej umowy o ustanowienie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Dla oceny powyższej kwestii

miarodajny był stan prawny z daty zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, tj. z dnia 15 stycznia 2003 r.

Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 10 ust. 4 u.s.m., w brzmieniu nadanym

4

ustawą z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 240, poz. 2058),

jeżeli między datą wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu a datą ustanowienia

nowego prawa uległa istotnej zmianie wartość rynkowa lokalu, inny członek, będący

nabywcą prawa, wnosił wkład mieszkaniowy zwaloryzowany według wartości

rynkowej lokalu. Nie dotyczyło to osób, którym przysługiwało roszczenie

przewidziane w art. 15 (małżonek, dzieci, inne osoby bliskie). Przytoczony przepis

odnosił się do obowiązku wniesienia zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego

przez osobę, na rzecz której ustanawiano lokatorskie prawo do lokalu, do którego

wygasło takie prawo przysługujące wcześniej innej osobie.

Sąd Okręgowy uznał, że zawarta przez strony w dniu 15 stycznia 2003 r.

umowa o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego

- w zakresie ustalającym wysokość wnoszonego przez powodów wkładu

mieszkaniowego na kwotę 21.745,09 zł - jest nieważna, gdyż wkład ten, wyliczony

według wartości rynkowej lokalu, powinien zostać określony na sumę 40.000 zł.

Trafnie zarzucili skarżący, że ocena powyższa nie uwzględnia zasadniczej

przesłanki zastosowania art. 10 ust. 4 u.s.m. Przewidziany w tym przepisie

mechanizm waloryzacji wkładu może wchodzić w rachubę jedynie w przypadku

istotnej zmiany wartości rynkowej lokalu, która nastąpiła pomiędzy datą

wygaśnięcia dotychczasowego spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu

mieszkalnego a datą ustanowienia w jego miejsce nowego prawa. Stwierdzenie tej

okoliczności powinno zatem stanowić punkt wyjścia do oceny konieczności

zwaloryzowania wkładu. Kwestia ta nie była jednak przedmiotem rozważań Sądu

Okręgowego, który - bazując na operacie rzeczoznawcy majątkowego,

przedstawionym przez pozwaną - ograniczył się ustalenia wartości wkładu

mieszkaniowego na dzień 15 stycznia 2003 r. i sformułowania wniosku,

że powodowie nie wnieśli go w wymaganej wysokości. Przyjęcie takiego

zapatrywania i wyprowadzenie z niego wniosku co do nieważności umowy

o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego,

zawartej przez strony, nie pozwala skutecznie odeprzeć podniesionych w skardze

kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego.

5

Trzeba zauważyć, że zarzutom tym nie można byłoby odmówić słuszności

nawet gdyby okazało się, że wymagany wkład mieszkaniowy istotnie został

określony przez pozwaną z naruszeniem kryteriów wskazanych w art. 10 ust.

4 u.s.m. W judykaturze wyrażony został pogląd, podzielany przez skład orzekający,

że samo zaniżenie wysokości wkładu mieszkaniowego, będące następstwem

uchybień spółdzielni przy dokonywaniu jego waloryzacji, nie stanowi wystarczającej

podstawy do uznania tej czynności za nieważną z przyczyny określonej w art. 58

§ 1 k.c. U podstaw tego zapatrywania legł wzgląd na bezpieczeństwo obrotu,

wymagający, aby raz dokonane rozliczenie członka spółdzielni z tytułu wkładu

miało charakter definitywny. W przeciwnym bowiem wypadku spółdzielnia miałaby

niczym nieskrępowaną możliwość weryfikowania ustalonej wcześniej wartości

wkładu mieszkaniowego w każdym czasie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

14 maja 2010 r., II CSK 604/09, nie publ.). Skoro więc Sąd Okręgowy oddalając

powództwo wyszedł z odmiennych założeń, to zaskarżony wyrok nie mógł się

ostać. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów

postępowania nie mają dla tej oceny istotnego znaczenia.

Konstatacji tej - wbrew odmiennemu zapatrywaniu pozwanej, wyrażonemu

w odpowiedzi na skargę kasacyjną - nie może skutecznie podważyć fakt zawarcia

przez strony, po wydaniu wyroku przez Sąd drugiej instancji, umowy

o ustanowienie odrębnej własności lokalu objętego żądaniem pozwu oraz umowy

o przeniesienie prawa własności tego lokalu. Zgodnie bowiem z art. 39813

§ 2

k.p.c., w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych

faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł jak

w sentencji.

jz