II UK 260/09

Sygn. akt II UK 260/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Julii K. jako następcy prawnego Zbigniewa K. oraz

zainteresowanej Julii K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.

o ustalenie wysokości zadłużenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 września 2010 r.,

skargi kasacyjnej zainteresowanej Julii Karpińskiej od wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 1 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w E. ( organ rentowy) decyzją z

dnia 12 sierpnia 2005 r. stwierdził, iż należności Zbigniewa K. ( wnioskodawca)

2

wobec ZUS –u z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie

zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 1999 r. wynoszą w łącznej

kwocie 103.844,07 zł., w tym: należność główna 45.332,67 zł oraz odsetki

naliczone na dzień 11 lutego 2003 r. w wysokości 58.511,40 zł.

Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z dnia 11 marca 2008 r. zmienił zaskarżoną

odwołaniem wnioskodawcy powyższą decyzję organu rentowego w ten sposób, że

stwierdził, iż należności wnioskodawcy wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, oraz na

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od

stycznia 1999 r. do sierpnia 1999r., wynoszą w łącznej kwocie 100.884,35 zł, w tym

należność główna 43.071,55 zł i odsetki w kwocie 57.812, 80 zł.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca w spornym okresie był

wspólnikiem cywilnej „S.” w O. W dniu 11 lutego 2003 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych - Inspektorat w O. wydał decyzję przenoszącą odpowiedzialność za

zobowiązania spółki cywilnej „S." z tytułu nieopłacenia składek za okres od stycznia

1999 r. do sierpnia 1999 r. na Zbigniewa K. - byłego wspólnika wskazanej spółki.

Dnia 13 marca.2003 r. wnioskodawca odwołał się od tej decyzji. Postanowieniem z

dnia 10 listopada 2004 r. Sąd Okręgowy w E. - wobec cofnięcia przez skarżącego

odwołania - umorzył postępowanie i przekazał nowe żądanie wnioskodawcy o

umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek do rozpoznania Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych - Oddziałowi w O. W dniu 13 kwietnia 2005 r. wydano

decyzję odmawiającą umorzenia należności w wysokości 54.293,42 zł. Następnie

decyzją z dnia 14 czerwca 2005 r. dyrektor Oddziału ZUS w E., działająca z

upoważnienia Prezesa ZUS, utrzymała w mocy decyzję z dnia 13 kwietnia 2005 r.

W dniu 29 lipca 2005 r. wnioskodawca wniósł na postawie art. 83 a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych o wydanie decyzji w sprawie kwoty

zobowiązania z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki "S.". Organ

rentowy decyzją z dnia 12 sierpnia 2005 r. stwierdził, że należności Pana

Zbigniewa K. wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 1999 r.

3

wynoszą łącznie 103.844,07 zł w tym: należność główna - 45.332,67 zł i odsetki

naliczone na dzień 11 lutego 2003 r. w wysokości 58.511,40 zł.

Sąd pierwszej instancji zważył, że zgodnie z art. 83a ust l ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie społecznych prawo lub zobowiązanie stwierdzone

decyzja ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby

zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną

przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed

wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie.

Mając to na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w tej sytuacji na

wnioskodawcy ciążył obowiązek udowodnienia, że po uprawomocnieniu się decyzji

z 11 lutego 2003 r., w której orzeczono o jego odpowiedzialności jako wspólnika za

zobowiązania spółki "S." w O. z tytułu zaległości w opłacaniu składek na

ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ujawniono nowe okoliczności

istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na zobowiązanie. Nowej

okoliczności, o której mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

nie stanowi wydanie przez organ rentowy decyzji odmawiającej umorzenia składek

wskazującej inną kwotę zaległości skarżącego od tej, która wynika z decyzji z dnia

11 lutego 2003 r. Zdaniem Sądu, organ rentowy jasno, logicznie i wiarygodnie

wyjaśnił, iż decyzją tą objęto jedynie składki finansowane przez płatnika, podczas

gdy decyzja z dnia 11 lutego 2003 r. ujmuje również składki finansowane przez

ubezpieczonych.

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, że dokonując wpłat w

wysokości: 100.000 zł z dnia 10 czerwca 1999 r. oraz 198.796,09 zł z dnia 18

sierpnia 1999 r. pokrył on wszystkie zaległości z tytułu składek odprowadzanych do

ZUS. Swoje przekonanie w tym zakresie wnioskodawca wywodzi między innymi z

pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z O. z dnia 31 sierpnia 1999 r., w którym

stwierdzono, że w związku z wpłatą z dnia 18 sierpnia 1999 r. zostały pokryte

wszystkie zaległości z tytułu składek ZUS Państwa Julii i Zbigniewa K. i S.C, „S."

będące w postępowaniu egzekucyjnym Urzędu. Sąd ustalił, że naczelnik Urzędu

Skarbowego nie prowadził postępowania egzekucyjnego na wniosek ZUS za okres

objęty decyzją z dnia 11 lutego 2003 r. Jak wynika z przedstawionych przez

4

pozwany organ rentowy rozliczeń, kwota 198.796,09 zł została zaliczona na poczet

zaległości objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi za okres zaległości z

tytułu składek od czerwca 1996 r. do grudnia 1998 r. Ponadto, również i druga ze

wskazanych przez wnioskodawcę kwot w wysokości 100.000 zł nie pokryła

zaległości objętych decyzją z dnia 11 lutego 2003 r. Kwota ta została bowiem

zarachowana na poczet zaległości spółki z tytułu składek za okres od marca.1996 r.

do stycznia 1997 r. Odnosząc się natomiast do zarzutów pełnomocnika

wnioskodawcy dotyczących niewłaściwego rozliczania składek, Sąd przyjął, że nie

jest to okoliczność nowa. Sposób rozliczania składek był wnioskodawcy znany,

gdyż metoda rozliczania powyższych wpłat była wyjaśniana w postępowaniu

odwoławczym od decyzji z dnia 11 lutego 2003 r. toczącym się przed Sądem

Okręgowym w E. Zobowiązany powyższych rozliczeń nie kwestionował, uznał je za

prawidłowe i wycofał swoje odwołanie. Jednakże strona pozwana przyznała, iż w

dniu 3 stycznia 2000 r wnioskodawca dokonał wpłat, które nie zostały uwzględnione

w decyzji z dnia 11 lutego 2003 r Z przedłożonego przez pozwany organ rentowy

zestawienia wynikało, że wpłaty te rozliczone następująco:

- wpłata 113,18 zł zaliczona została na FP i FGŚP (01.1999 r.), w tym 86, 48 zł

przekazano na należność główną, zaś 26,70 zł na odsetki,

- wpłata 42,56 zł zaliczona została na FP i FGŚP (O l. 1999 r.), w tym 32,46 zł

przekazano na należność główną, zaś 10,10 zł na odsetki,

- wpłata 636,36 zł zaliczona została na FUS (01.1999 r.), w tym 486,16 zł

przekazano na należność główną, zaś 150,20 zł na odsetki,

- wpłata 1690,60 zł zaliczona została na FUS (O l. 1999 r.), w tym 1291,60 zł

przekazano na należność główną, zaś 399,00 zł na odsetki,

- wpłata 346,53 zł zaliczona została na FUZ (01.1999 r.), w tym 264,73 zł

przekazano na należność główną, zaś 81 ,80 zł na odsetki,

- wpłata 130,49 zł zaliczona została na FUZ (01.1999 r.), w tym 99,69 zł

przekazano na należność główną, zaś 30,80 zł na odsetki.

Sąd zważył, że jak wynika z art. 229 k.p.c. fakty przyznane w toku

postępowania przeciwną nie wymagaj ą również dowodu, jeżeli przyznanie nie

budzi wątpliwości, W tej sytuacji, w ocenie Sądu Okręgowego, nie ulegało

5

wątpliwości, że zachodzą podstawy do ponownego ustalenia zobowiązania

skarżącego za zobowiązania spółki "S." .

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r. zmienił zaskarżony

apelacją wnioskodawcy wyrok w pkt I w ten sposób, iż uchylił zaskarżoną decyzję z

dnia 12 sierpnia 2005 r. ustalając brak podstaw prawnych do wydania decyzji

ponownie ustalającej zobowiązanie wnioskodawcy wobec Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z tytułu zaległości składkowych wskutek wniosku z dnia 17 czerwca

2005 r.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, jest bezsporne, że decyzją z dnia 11 lutego

2003 r. organ rentowy ustalił wysokość zobowiązania wnioskodawcy na kwotę

103.884,07 zł, w tym należność główna w kwocie 45.332,67 zł oraz odsetki w

kwocie 58.511,40 zł. W decyzji z dnia 13 kwietnia 2005 r. w przedmiocie odmowy

umorzenia zobowiązania wskazano natomiast, że zobowiązanie wnioskodawcy

stanowi łącznie kwotę 46.107,78 zł. Decyzją z dnia 12 sierpnia 2005 r. organ

rentowy potwierdził na żądanie wnioskodawcy na podstawie art. 83a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych

składek na ubezpieczenia społeczne. Żądanie ponownego ustalenia wysokości

zobowiązania wnioskodawca wywodził z istniejących pomiędzy powyższymi

decyzjami rozbieżności w zakresie wysokości kwot zobowiązania ciążącego na nim

wobec organu rentowego. Co do tej różnicy, organ rentowy podnosił w toku

postępowania, iż wynika ona z faktu, że w przypadku umorzenia należności brak

jest podstaw prawnych do objęcia umorzeniem części składek finansowanych przez

ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, brak było w rozpoznawanej sprawie podstaw

do wydania decyzji z dnia 12 sierpnia 2005 r. w trybie art. 83 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych w przedmiocie ponownego ustalenia zaległości

wnioskodawcy z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie

zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 1999 r. Organ rentowy

nieprawidłowo uznał, że okoliczności rozpoznawanej uzasadniają ponowne

ustalenie wysokości zobowiązania. Nie można, wbrew twierdzeniom

wnioskodawcy, uznać, że podstawę do wydania decyzji w trybie art. 83 a ustawy o

6

systemie ubezpieczeń społecznych stanowi fakt istnienia rozbieżności, co do

wysokości kwot zobowiązania. Organ rentowy precyzyjnie i klarownie bowiem

wyjaśnił przyczynę powstania tychże rozbieżności, po wtóre natomiast -

wnioskodawca był w toku postępowania informowany o tym, z czego przedmiotowe

różnice wynikają. Okolicznością uzasadniającą wydanie tejże decyzji nie może w

żadnej mierze być także fakt przyznania przez pozwany organ rentowy w toku

postępowania, iż w dniu 30 stycznia 2000 r zidentyfikowano w Komputerowym

Systemie Informatycznym wpłaty w kwotach wyszczególnionych w piśmie

pozwanego z dnia 4 stycznia 2006 r. Powyższe stanowi jedynie podstawę do

dokonania korekty wysokości zadłużenia w decyzji z dnia 11 lutego 2003 r.

Niemniej okoliczności te podniesiono dopiero po wydaniu decyzji z dnia 12

sierpnia.2005 r., a zatem nie mogły być one oceniane przez pozwanego w dniu

wydania decyzji.

Sąd Apelacyjny uznał, że skoro nie zaszły w sprawie żadne nowe

okoliczności, nie przedłożono żadnych nowych dowodów, to organ rentowy nie miał

podstaw do wydania decyzji w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości

zobowiązania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, podstawy wydania decyzji w trybie art. 83 a

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi w żadnym razie

okoliczność, iż w toku działalności spółki cywilnej „S." nie składano w organie

rentowym stosownych deklaracji rozliczeniowych. Na okoliczność tę pełnomocnik

wnioskodawcy powołał się dopiero w toku postępowania sądowego ( pismo

pełnomocnika wnioskodawcy z dnia 10.09.2007 r.), natomiast faktu tego

wnioskodawca nie podnosił przed organem rentowym. Brak było zatem

jakichkolwiek przesłanek do wznowienia postępowania przed organem rentowym.

Sąd podkreślił, że niekwestionowanym było to, że spółka „S." w trakcie

prowadzonej działalności nie składała w organie rentowym wymaganych

dokumentów rozliczeniowych, jednakże powyższe nie jest tożsame z brakiem

możliwości prawidłowego określenia wysokości zobowiązania spółki, zwłaszcza w

sytuacji, że po dacie zakończenia działalności spółki cywilnej „S.”, co wprost wynika

z akt w sprawie z odwołania Zbigniewa K. przeciwko Zakładowi Społecznych w O.

czego wnioskodawca wówczas nie kwestionował., złożone zostały deklaracje

7

rozliczeniowe umożliwiające prawidłowe rozliczenie spółki, na podstawie których

wydano decyzję określającą wysokość zobowiązania wnioskodawcy.

Pełnomocnik Julii K., następcy prawnego zmarłego Zbigniewa K.,

Wnioskodawca zaskarżył powyższy wyrok w całości skarga kasacyjną, w której

zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 46 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 47 ust. 1 i

art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu

obowiązującym w okresie od l stycznia 1999 r. do 30 grudnia 1999 r. w związku z

art. 6 k.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na

przyjęciu, że zobowiązany nie wykazał istnienia przesłanek do zmiany decyzji

organu rentowego i braku materialno-prawnej podstawy do ustalenia wysokości

zobowiązania wobec ZUS; naruszenie wskazanych przepisów prawa przejawia się

ponadto w błędnym przyjęciu, iż wobec braku deklaracji rozliczeniowej płatnika

składek, a także wobec niewydania decyzji ustalającej wysokość składek na

ubezpieczenia społeczne w stosunku do ubezpieczonych, istnieje podstawa do

ustalenia odpowiedzialności osoby trzeciej jako płatnika składek; II. naruszenie

przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 83a ust. l

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że nie zaistniały

podstawy prawne do ponownego ustalenia zobowiązania stwierdzonego decyzją

ostateczną organu rentowego, co doprowadziło do wydania orzeczenia w sposób

sprzeczny z prawem.

Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu

oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu rentowego zwrotu kosztów

postępowania za I i II instancję oraz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prawo

lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu

ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono

8

okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo

lub zobowiązanie. Z przepisu tego wynika, że ponowne ustalenie przez Zakład ( z

urzędu lub na wniosek) prawa lub zobowiązania jest dopuszczalne wtedy, gdy

spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: 1) prawo lub zobowiązanie

stwierdzone zostało decyzja ostateczną Zakładu, 2) po uprawomocnieniu się tej

decyzji przedłożono Zakładowi nowe dowody lub ujawniono okoliczności, 3)

przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniały przed wydaniem

decyzji, 4) przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności mają wpływ na to

prawo lub to zobowiązanie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest dopuszczalność ponownego

ustalenia przez organ rentowy zobowiązania wnioskodawcy ustalonego decyzją z

dnia 11 lutego 2003 r., w której stwierdzono – na podstawie art. 31 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, że wnioskodawca odpowiada za zobowiązania

spółki cywilnej od stycznia 1999 r. do sierpnia 1999 r. w wysokości 103.844,07 zł, w

tym należność główna – 45.33,67 zł i odsetki – 58.511,40 zł.

Niewątpliwie spełniona została pierwsza z wyżej wymienionych przesłanek

zastosowania art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ

zobowiązanie, o którego ponownego ustalenia domagał się wnioskodawca we

wniosku z dnia 29 lipca 2005 r., zostało stwierdzone decyzją organu rentowego z

dnia 11 lutego 2003 r., która stała się skuteczna wskutek cofnięcia przez

wnioskodawcę odwołania od tej decyzji i umorzenia postępowania postanowieniem

Sądu Okręgowego w B. z dnia 10 listopada 2004 r.; przekazanie przez Sąd żądania

wnioskodawcy o umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek organowi

rentowemu nie pozbawiało przymiotu ostateczności powyższej decyzji, ponieważ

żądanie to dotyczyło nowej sprawy, a mianowicie umorzenia należności na

podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jest zatem

bezsporne, że organ rentowy decyzja ostateczną z dnia 11 lutego 2003 r. ustalił

wnioskodawcy zobowiązanie za niedopełnienie obowiązku określonego w art. 16

ust. 4 pkt 1, art. 17 ust. 1 i 2, art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie do drugiej z wyżej wymienionych przesłanek należy podnieść, że

chodzi tu o nowe dowody lub okoliczności, które zostały przedłożone lub ujawnione

9

po uprawomocnieniu się decyzji ostatecznej, a nie – jak twierdzi skarżący – po

dacie wydania takiej decyzji. W niniejszej sprawie mogą mieć zatem znaczenie

prawne tylko te z dowodów lub okoliczności, które zostały przedłożone lub

ujawnione organowi rentowemu po dniu 10 listopada 2004 r.

Według skarżącego, istnienie dwóch decyzji organu rentowego, dotyczących

wysokości zobowiązania za ten sam sporny okres (styczeń 1999 – sierpień 1999),

świadczy o tym, że zaistniały nowe okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji

ostatecznej, które miały wpływ na to zobowiązanie. Stanowisko to jest

nieprawidłowe, ponieważ różnice w wysokości zobowiązań wnioskodawcy

ustalonych w decyzji z dnia 11 lutego 2003 r. i decyzji z dnia 13 maja 2005 r.

wynikają nie z błędnej oceny prawnej organu rentowego, lecz z tego, że w

przypadku umorzenia należności decyzją z dnia 13 maja 2005 r. brak było podstaw

prawnych do objęcia umorzeniem części składek finansowanych przez

ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Różnice te nie świadczą o tym,

że przed dniem wydania decyzji ustalającej zobowiązania wnioskodawcy za

niedopełnienie wskazanych wyżej obowiązków istniały okoliczności, mające wpływ

na to zobowiązanie, tym bardziej, że skarżący nie określił tych okoliczności, które

błędnie nazywa „nowymi.”

Z treści przepisu art. 83a ust. 1 wynika jednoznacznie, że przesłanką

ponownego ustalenia zobowiązania mogą być jedynie nowe dowody lub

okoliczności przedłożone lub ujawnione Zakładowi. Oznacza to, że wnioskodawca

domagający się ponownego ustalenia zobowiązania jest obowiązany przedłożyć

organowi rentowemu nowe dowody lub ujawnić organowi rentowemu okoliczności,

które istniały przed dniem wydania decyzji ostatecznej ustalającej zobowiązanie

wnioskodawcy. Oznacza to, że okoliczność, iż w dniu 3 stycznia 2000 r

wnioskodawca dokonał wpłat, które nie zostały uwzględnione w decyzji z dnia 11

lutego 2003 r., mogłaby być uznana okoliczność mającą wpływ na zobowiązanie

ustalone tą decyzją, jednakże tylko pod warunkiem, że zostałaby ona ujawniona

organowi rentowemu po dniu uprawomocnienia się decyzji z dnia 11 lutego 20003

r., a przed wydaniem decyzji w sprawie ponownego ustalenia zobowiązania na

podstawie art. 83a ust. 1, czyli przed dniem 12 sierpnia 2005 r. Tymczasem, jak

trafnie zauważył Sąd drugiej instancji, okoliczność ta została ujawniona w

10

postepowaniu przed Sądem pierwszej instancji, a zatem dopiero po wydaniu tej

decyzji przez organ rentowy. Z tych samych przyczyn, nie można uznać

nieskładania przez spółkę stosownych deklaracji rozliczeniowych w spornym

okresie za okoliczność ujawnioną organowi rentowemu, skoro okoliczność tę

wnioskodawca ujawnił dopiero w toku postępowania sądowego, tj. pismem z dnia

10.09.2007 r.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.