II CNP 44/10

Sygn. akt II CNP 44/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Irena Gromska-Szuster

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 października 2010 r.

skargi Stanisława P.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 3 września 2009 r., wydanego w sprawie z powództwa

Stanisław P.

przeciwko Henrykowi S.

o zapłatę,

oddala skargę.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2009 r. zasądził od pozwanego

Henryka S. na rzecz powoda Stanisława P. kwotę 10.000 złotych tytułem

zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia wydania wyroku

(punkt 1), kwotę 10.000 złotych tytułem odszkodowania za obniżenie wartości

samochodu wraz z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia wydania wyroku (punkt

2), kwotę 30.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami płatnymi od dnia 13

października 1995 r.

Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy wynika, że

w 1993 r. pozwany sprzedał powodowi samochód marki Mercedes 300 D z 1989 r.

za kwotę 30.000 zł. Cena miała być zapłacona w ratach. Pozwany, przestał płacić

raty, gdyż uznał, że samochód jest w złym stanie technicznym. W dniu

12 października 1995 r. pozwany pozbawił powoda wolności i zmusił go do

przerejestrowania samochodu na pozwanego i przekazania mu pieniędzy w kwocie

30.000 złotych. Pozwany używał samochód przez trzynaście miesięcy, następnie

samochód został mu odebrany i postawiony na parkingu policyjnym. W 2000 r.

samochód został fizycznie wydany powodowi i od tego czasu powód eksploatował

go, a od końca 2005 r. mógł nim swobodnie dysponować. W dniu 18 czerwca

2008 r. powód sprzedał ten samochód za kwotę 6.500 złotych.

Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 3 września

2009 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w punktach 1 i 2 w ten sposób, że w tym

zakresie powództwo oddalił, w punkcie 3 w ten sposób, że zasądził od pozwanego

na rzecz powoda kwotę 16.959,52 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 9 czerwca

2008 r. oraz zasądził odsetki ustawowe od kwoty 13.040,48 zł od dnia 9 czerwca

2008 r. do dnia 3 czerwca 2010 r.

Sąd Apelacyjny za nietrafne uznał ustalenia Sądu pierwszej instancji

w zakresie wysokości szkody związanej z obniżeniem wartości samochodu

Mercedes 300 D. Przeprowadzony w tej sprawie dowód z opinii biegłego w zakresie

wyceny samochodów uznał za nieprzydatny wobec niewykazania przez powoda, że

3

poniósł on rzeczywistą szkodę oraz że działania pozwanego pozostają

w normalnym związku przyczynowym z jej ewentualnym powstaniem, tj.

spowodowały obniżenie wartości samochodu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego

w zakresie punktu 2 zaskarżony wyrok należało na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

zmienić i powództwo oddalić.

W zakresie wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia (punkt 1

zaskarżonego wyroku) oraz szkody wynikłej z tytułu zapłaty przez powoda okupu

w kwocie 30.000 złotych (punkt 3 zaskarżonego wyroku) Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji. Jednakże, na rozprawie apelacyjnej pozwany

przedłożył dowody wpłaty kwoty 2.748,42 zł w dniu 25 czerwca 2009 r.

i 20.292,06 zł w dniu 3 czerwca 2009 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego wpłacone

kwoty należało zaliczyć na poczet przysługujących powodowi należności z tytułu

zadośćuczynienia i odszkodowania. Po zaliczeniu części wpłaty w kwocie

10.000 zł na poczet świadczenia z tytułu zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny uznał,

że roszczenie to zostało spełnione w toku procesu, odsetki zaś mogłyby być liczone

dopiero od uprawomocnienia się wyroku, dlatego powództwo w tym zakresie

w całości oddalił. Pozostałą część wpłat zaliczył na poczet świadczenia z tytułu

odszkodowania zasądzonego w punkcie 3 wyroku Sądu pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nieuzasadnionym było obciążanie pozwanego

obowiązkiem zapłaty odsetek za okres od powstania szkody, a wyłącznie od daty

doręczenia mu odpisu pozwu tj. od dnia 9 czerwca 2008 r., gdyż powód wcześniej

nie wzywał pozwanego do zapłaty tej kwoty nawet w części, a pozwany uznany

został współwinnym wraz z innymi osobami uczestniczącymi w przestępstwie,

w powstaniu tej szkody. Zważywszy fakt, że pozwany w toku postępowania

w części spełnił świadczenie Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego

również w zakresie jego punktu 3 poprzez zaliczenie dokonanej wpłaty w kwocie

13.040,48 złotych na poczet tej należności i zasądzenie wyłącznie odsetek za okres

od dnia 9 czerwca 2008 r. do dnia 3 czerwca 2009 r., tj. do daty częściowego

spełnienia świadczenia. Pozostałą do zapłaty tytułem odszkodowania kwotę

16.959,52 zł należało, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zasądzić z odsetkami

liczonymi od daty doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty.

4

Powód wystąpił ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem

powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w części zmieniającej wyrok Sądu

Okręgowego. W skardze zarzucił naruszenie prawa materialnego: art. 481 § 1 k.c.

i 455 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odsetki od szkody

wyrządzonej przestępstwem polegającym na bezprawnym zmuszeniu powoda

do przekazania pieniędzy należą się od zagarniętej kwoty nie od daty wyrządzenia

szkody, ale od daty wezwania pozwanego do zapłaty, art. 6 k.c. przez błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że pozwany nie udowodnił, że poniósł szkodę

z tytułu obniżenia wartości samochodu z winy pozwanego, pomimo wykazania

zarówno przez opinię biegłego jak i umowę sprzedaży samochodu, że wartość

samochodu z winy pozwanego uległa zmniejszeniu, a powód był przez 5 lat

pozbawiony możliwości korzystania z niego. Skarżący zarzucił także naruszenie

przepisów postępowania, a w szczególności art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przez niejasne i lakoniczne uzasadnienie wyroku uniemożliwiające

prześledzenie toku rozumowania Sądu oraz niewyjaśnienie dlaczego w ocenie

Sądu Apelacyjnego odsetki od szkody wyrządzonej przestępstwem polegającym

na bezprawnym zmuszeniu powoda do przekazania pieniędzy należą się nie od

daty wyrządzenia szkody, ale od daty wezwania pozwanego do zapłaty, przez

nieuzasadnienie, dlaczego w ocenie Sądu Apelacyjnego żądanie odszkodowania z

tytułu obniżenia wartość samochodu w wysokości 10.000 zł jest nieuzasadnione,

pomimo wykazania przez powoda, że nie mógł z winy pozwanego korzystać ze

swojego samochodu przez pięć lat, samochód stał na parkingu policyjnym,

swobodnie powód mógł dysponować samochodem od końca 2005 r., pozwany

jeździł samochodem powoda przez 13 miesięcy, a biegły w opinii określił spadek

wartości samochodu. Ponadto powód, wykazał, że przedmiotowy samochód

sprzedał, po ustaleniu przez Sąd, że powód jest właścicielem, za kwotę 6.500

złotych. Powód wskazał w skardze, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego jest

niezgodny z treścią art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

nie jest środkiem odwoławczym, lecz nadzwyczajnym środkiem procesowym

mającym na celu umożliwienie stronom uzyskania od Skarbu Państwa

5

odszkodowania na podstawie art. 4171

§ 2 k.c. w przypadku szczególnie rażącego

naruszenia prawa przez orzeczenie sądu drugiej instancji. Pojęcie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, użyte w przepisach działu VIII k.p.c. oraz

w art. 4171

§ 2 k.c. należy wykładać przy uwzględnieniu charakteru i istoty

działalności jurysdykcyjnej sądu i znacznego zakresu przyznanej mu swobody

w przedmiocie oceny dowodów, wyboru sposobu wykładni oraz stosowaniu prawa

do ustalonego stanu faktycznego. Niezgodność z prawem rodząca

odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 4171

§ 1 k.p.c. w zw. z art.

4241

§ 1 k.p.c. musi polegać na oczywistej i rażącej obrazie prawa. W przepisach

tych chodzi o orzeczenie niewątpliwie rażąco sprzeczne z jednoznacznymi, nie

podlegającymi różnej wykładni przepisami prawa, z ogólnie przyjętymi standardami,

wydane z nie budzącym żadnej wątpliwości naruszeniem prawa. Niezgodność musi

zatem mieć charakter kwalifikowany i oczywisty. Tak rozumianej niezgodności

z prawem nie można przypisać zaskarżonemu wyrokowi Sądu Apelacyjnego.

Wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 22 września 1970 r.,

III PZP 18/70, OSNC z 1971 r. nr 1, poz. 5 wpisanej do księgi zasad prawnych

wypowiedział się, że w razie przestępstwa zagarnięcia pieniędzy z właściwości

zobowiązania wynika obowiązek natychmiastowego zwrotu pieniędzy bez potrzeby

wzywania dłużnika do zwrotu (art. 455 k.c.), jednakże powyższa uchwała jest

wiążąca tylko dla składów orzekających Sądu Najwyższego, natomiast nie wiąże

innych sądów. Z brzmienia art. 481 § 1 k.c. i art. 455 k.c. wynika, że z zasady stan

opóźnienia w spełnieniu świadczenia i łączący się z nim obowiązek zapłaty odsetek

pojawia się, gdy dłużnik nie spełnia świadczenia, niezwłocznie po wezwaniu przez

wierzyciela. Wyjątki od tej zasady zachodzą jeżeli termin świadczenia jest

oznaczony albo wynika z właściwości zobowiązania. Właściwość zobowiązania jest

kwestią ocenną. Dlatego Sąd Apelacyjny ustalając początkową datę płatności

odsetek zgodnie z ogólną zasadą wynikająca z art. 481 § 1 k.c w zw. z art. 455 k.c.

działał w granicach władzy sędziowskiej, więc nie można mówić o niezgodności

zaskarżonego orzeczenia z wymienionymi przepisami w rozumieniu art. 4241

§ 1

k.p.c. i art. 4171

§ 2 k.c.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 6 k.c. Przepis ten stanowi, że ciężar

udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

6

O naruszeniu art. 6 k.c. można było powiedzieć, gdyby sąd orzekający przypisał

obowiązek dowodowy innej stronie, nie tej, która z określonego faktu wywodzi

skutki prawne. W niniejszej sprawie problem sprowadzał się do tego, że Sąd

Apelacyjny uznał, że powód nie wykazał szkody polegającej na zmniejszeniu

wartości samochodu na skutek działania pozwanego. Nie ulega wątpliwości,

że zgodnie z art. 6 k.c. obowiązek udowodnienia szkody spoczywał na powodzie.

Za niezasadny uznać trzeba także zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. przez niejasne i lakoniczne uzasadnienie wyroku.

Wbrew twierdzeniom skargi przyczyną zasądzenia odsetek od daty wezwania

pozwanego do zapłaty, a nie od dnia wyrządzenia szkody została dostatecznie

wyjaśniona. Sąd Apelacyjny zastosował ogólną regułę wynikającą z art. 481 § 1 k.c.

w zw. z art. 455 k.c. Wykazanie przez powoda, że wartość samochodu na

przestrzeni wielu lat zmniejszyła się nie jest równoznaczne z wykazaniem,

że zmniejszenie wartości nastąpiło na skutek działania bądź zaniechania

pozwanego. W niniejszym procesie powód nie żądał naprawienia szkody powstałej

na skutek niemożności korzystania z samochodu ani wynagrodzenia za bezprawne

korzystanie z niego przez pozwanego.

Z powyższych względów na mocy art. 42411

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji.