II PK 37/10

Wyrok z dnia 8 października 2010 r.

II PK 37/10

Orzeczenie o zwrocie spełnionego świadczenia może być wydane wy-

łącznie w wyroku kończącym postępowanie w sprawie (art. 415 zdanie pierw-

sze k.p.c.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 paździer-

nika 2010 r. sprawy z powództwa Jana F. przeciwko D.P. Spółce z o.o. w T.P. o za-

płatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Pozna-

niu z dnia 23 września 2009 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części objętej punktem 2 i w tej części prze-

kazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orze-

czenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Poznaniu

zasądził od pozwanego na rzecz powoda 33.589,07 zł tytułem renty uzupełniającej

za okres od 15 marca 2005 r. do 31 grudnia 2007 r. (pkt 1), miesięczną rentę w kwo-

cie 1.000 zł płatną do 15-go każdego miesiąca począwszy od stycznia 2008 r. (pkt 2)

i 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (pkt 3), oddalając po-

wództwo w pozostałym zakresie (pkt 5). Ponadto Sąd pierwszej instancji orzekł o

rygorze natychmiastowej wykonalności co do 2.285 zł (pkt 4) i zasądził od powoda

na rzecz pozwanego 733 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 6).

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany.

Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu oddalił apelację D.P. Spółki z o.o. i zasądził od pozwanego

2

na rzecz powoda 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postę-

powaniu odwoławczym.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Sądu Najwyż-

szego, a Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 lutego 2009 r. uchylił zaskarżony wyrok

i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnię-

cia o kosztach postępowania kasacyjnego.

W piśmie procesowym z 15 czerwca 2009 r. pozwany wystąpił z wnioskiem o

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu świadczenia spełnionego na

podstawie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 grudnia 2007 r. utrzymanego w mocy

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2008 r.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. (zaskarżonym rozpo-

znawaną skargą kasacyjną) na skutek apelacji pozwanego uchylił punkty 1, 2, 3, 4 i 6

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 grudnia 2007 r. i sprawę przeka-

zał do ponownego rozpoznania temu Sądowi, jednocześnie pozostawiając mu orze-

czenie o kosztach postępowania w instancji odwoławczej i kasacyjnej. Ponadto Sąd

ten zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot 88.589,07 zł wraz z odsetkami

ustawowymi (punkt 2 zaskarżonego wyroku). Sąd Apelacyjny uznał żądanie zwrotu

świadczenia za uzasadnione w świetle art. 39815

§ 1 k.p.c. w związku z art. 415 k.p.c.

W skardze kasacyjnej powód, reprezentowany przez fachową pełnomocnicz-

kę, zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części obejmującej pkt 2. Skarżący zarzu-

cił naruszenie przepisów postępowania - art. 39815

§ 1 k.p.c. w związku z art. 415

k.p.c. - które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu, że za-

skarżony wyrok, uchylający sprawę do ponownego rozpoznania i przekazujący ją

Sądowi Okręgowemu w Poznaniu jako sądowi pierwszej instancji jest orzeczeniem

kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 415 zdanie 1 k.p.c.

Skarżący wniósł: (1) o uchylenie zaskarżonego punktu 2 wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu oraz roz-

strzygnięcie o kosztach postępowania, ewentualnie (2) o uchylenie zaskarżonego

punktu 2 wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie wniosku o zasą-

dzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu 88.589,07 zł wraz z ustawowymi od-

setkami szczegółowo wskazanymi w punkcie 2 zaskarżonego wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Poznaniu, a także zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów

postępowania.

3

W odpowiedzi na skargę, strona pozwana wystąpiła o jej oddalenie oraz o za-

sądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W części objętej punktem 2 zaskarżony wyrok kończy postępowanie w spra-

wie w rozumieniu art. 3981

§ 1 k.p.c. i w tym zakresie dopuszczalna jest od niego

skarga kasacyjna.

Rozpoznawana skarga jest uzasadniona, ponieważ trafny okazał się zarzut

naruszenia art. 39815

§ 1 k.p.c. w związku z art. 415 k.p.c. Zgodnie z art. 415 zdanie

pierwsze k.p.c., uchylając lub zmieniając wyrok wskutek uwzględnienia skargi o

wznowienie postępowania, sąd na wniosek skarżącego w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie orzeka o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego

świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego. Natomiast stosownie do art.

39815

§ 1 zdanie drugie k.p.c., przy ponownym rozpoznaniu sprawy spowodowanym

wydaniem przez Sąd Najwyższy orzeczenia kasatoryjnego, sąd stosuje odpowiednio

art. 415 k.p.c.

Wbrew niektórym wypowiedziom w doktrynie prawa, art. 39815

§ 1 zdanie dru-

gie k.p.c. dotyczy orzekania restytucyjnego zgodnie z zasadami określonymi w art.

415 k.p.c. przez sąd ponownie rozpoznający sprawę, a nie przez Sąd Najwyższy.

Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane zgodnie z art. 39815

§ 1 zdanie pierwsze

k.p.c. nie kończy bowiem postępowania w sprawie w rozumieniu tego przepisu. Tym-

czasem dyspozycja art. 415 k.p.c. odnosi się do orzeczeń kończących postępowanie

w sprawie i jest to istotą tej regulacji. Sąd Najwyższy ma obowiązek odpowiedniego

stosowania art. 415 k.p.c. tylko w orzeczeniach kończących postępowanie w spra-

wie, co jasno wynika z art. 39816

i art. 39819

k.p.c. oraz z porównania tych przepisów

z art. 39815

§ 1 k.p.c.

Jak wyżej powiedziano, istotą regulacji zawartej w art. 415 k.p.c. jest to, że

nakaz rozstrzygnięcia przez sąd o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego

świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego (restitutio in integrum) dotyczy

tylko orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Wynika to z celu orzeczenia

restytucyjnego, którym jest usunięcie w wyroku uwzględniającym skargę o wznowie-

nie postępowania ujemnych skutków, jakie powstały dla strony skarżącej wskutek

4

wcześniejszego spełnienia świadczenia orzeczonego prawomocnym wyrokiem

uchylonym lub zmienionym wskutek późniejszego uwzględnienia skargi. Cel ten

może być spełniony wyłącznie przez orzeczenie kończące postępowanie w sprawie,

ponieważ chodzi tu o ostateczne i stabilne naprawienie błędu zawartego w zaskar-

żonym wyroku. Z tego względu zawarte w art. 39815

§ 1 zdanie drugie k.p.c. zastrze-

żenie, że art. 415 k.p.c. stosuje się do normowanej w nim sytuacji odpowiednio nie

zmienia zasady, że orzeczenie o zwrocie świadczenia wydane przez sąd ponownie

rozpoznający sprawę wskutek kasatoryjnego orzeczenia Sądu Najwyższego może

być wydane wyłącznie w wyroku kończącym postępowanie w sprawie. Zastrzeżenie

to wskazuje jedynie, że reguła z art. 415 k.p.c. znajduje zastosowanie w innym po-

stępowaniu, niż postępowanie o wznowienie postępowania.

Nie ulega wątpliwości, że wyrok sądu odwoławczego uchylający zaskarżony

apelacją wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujący mu sprawę do ponownego

rozpoznania na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. (jak czyni to w pkt 1 wyrok zaskarżony

rozpoznawaną skargą kasacyjną) nie kończy postępowania w sprawie. Wyrokiem

uchylającym kończącym postępowanie w sprawie jest bowiem wyrok, w którym sąd

drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie (art.

386 § 3 k.p.c.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108

§ 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.

========================================